Bell Aircraft Corporation

Bell Aircraft Corporation
Ilustracja
Samoloty myśliwskie Bell P-59 Airacomet (na pierwszym planie), P-63 Kingcobra i P-39 Airacobra w locie
Państwo

 Stany Zjednoczone

Siedziba

Buffalo, Nowy Jork

Data powstania

1935

Data likwidacji

1960

brak współrzędnych
Multimedia w Wikimedia Commons

Bell Aircraft Corporation – amerykańska wytwórnia lotnicza działająca w latach 1935–1960, z siedzibą w Buffalo, w stanie Nowy Jork. Wywodzi się od niej działające do dziś przedsiębiorstwo Bell Textron.

Działalność przedsiębiorstwa związana była głównie z lotnictwem wojskowym. Podczas II wojny światowej obejmowała w szczególności produkcję samolotów myśliwskich. Bell należał do pionierów w rozwoju śmigłowców, których produkcja w okresie powojennym stała się podstawą jego działalności. Przedsiębiorstwo prowadziło prace badawczo-rozwojowe m.in. nad wykorzystaniem napędu odrzutowego. Do jego głównych osiągnięć należało opracowanie pierwszego amerykańskiego samolotu odrzutowego (P-59 Airacomet) oraz pierwszego na świecie samolotu ponaddźwiękowego (X-1).

Historia

Linia montażowa samolotów Bell P-39 Airacobra i P-63 Kingcobra w fabryce w Niagara Falls
Bell P-39 Airacobra w służbie USAAF, 1943
Bell X-1 z załogą, 1949
Zmiennowirnikowiec Bell XV-3 w locie, 1959
Śmigłowiec Bell 47
Śmigłowiec Bell UH-1 Iroquois

Przedsiębiorstwo zostało założone w 1935 roku przez Lawrence′a Bella, uprzednio dyrektora w Consolidated Aircraft Corporation, oraz dwóch innych członków kadry kierowniczej tej spółki – Raya Whitmana i Roberta Woodsa. Okazją była decyzja Consolidated o przeniesieniu działalności z Buffalo, w stanie Nowy Jork, do San Diego, w Kalifornii. Założona przez Bella spółka nabyła dawny zakład produkcyjny Consolidated w Buffalo. Lawrence Bell kierował przedsiębiorstwem przez ponad dwie dekady, do śmierci w 1956 roku.

W pierwszych latach Bell Aircraft Corporation realizowało zlecenia na rzecz innych wytwórni lotniczych, wkrótce jednak spółka podjęła produkcję samolotów własnego projektu, wszystkich o przeznaczeniu wojskowym. Pierwszym modelem był ciężki samolot myśliwski YFM-1 Airacuda, oblatany w 1937 roku. Kolejnymi były myśliwce P-39 Airacobra oraz P-63 Kingcobra, które wykorzystywane były bojowo podczas II wojny światowej. Większość maszyn P-39 i P-63 służyła w lotnictwie radzieckim, dostarczona w ramach programu Lend-Lease.

W 1940 roku produkcję samolotów przeniesiono z Buffalo do nowo otwartej fabryki w pobliskim Niagara Falls, wybudowanej przy wsparciu finansowym rządu federalnego. Wielkość zatrudnienia wzrosła z około 1000 pracowników w momencie przystąpienia Stanów Zjednoczonych do wojny do 36 000 w szczytowym okresie produkcji wojennej.

W 1942 roku Bell opracował pierwszy samolot z napędem odrzutowym w historii amerykańskiego lotnictwa – myśliwski P-59 Airacomet. Dalsze prace nad myśliwcami odrzutowymi zaowocowały eksperymentalnymi modelami XP-83 i X-1. Ten ostatni, napędzany silnikiem rakietowym, był pierwszym samolotem ponaddźwiękowym na świecie; w 1947 roku po raz pierwszy przekroczył w locie barierę dźwięku. Kolejnymi samolotami eksperymentalnymi Bella były X-2, przeznaczony do lotu z prędkościami przekraczającymi 2 Ma, oraz X-5, w którym zastosowano zmienną geometrię skrzydeł. Prace badawcze nad tymi samolotami były prowadzone we współpracy z US Army Air Forces (od 1947 US Air Force) i NACA.

W latach 1943–1945 na zlecenie rządu federalnego Bell Aircraft Corporation zarządzało fabryką w Marietcie, w stanie Georgia, w której prowadzono produkcję samolotów bombowych Boeing B-29 Superfortress. Wyprodukowano tam 663 egzemplarze tego samolotu. Zakład zatrudniał ponad 28 000 pracowników.

W 1941 roku Bell rozpoczął prace badawczo-rozwojowe nad śmigłowcami, po tym gdy Arthur Young(inne języki), jeden z pionierów w tej dziedzinie, przedstawił kierownictwu spółki jego dotychczasowe osiągnięcia z miniaturowymi modelami tych maszyn. Rezultatem był oblot w 1943 roku eksperymentalnego śmigłowca Model 30, a dwa lata później – Model 47, który wprowadzono do produkcji seryjnej, przeznaczony zarówno na rynek cywilny, jak i wojskowy. Model 47 był pierwszym amerykańskim śmigłowcem, który uzyskał certyfikat zdatności do lotu(inne języki). W latach 50. w odpowiedzi na zapotrzebowanie US Army opracowano śmigłowiec wielozadaniowy UH-1 Iroquois, a dla US Navy – śmigłowiec HSL, przeznaczony do zwalczania okrętów podwodnych.

Spółka eksperymentowała ponadto z pionowzlotami, opracowując konstrukcje ATV(inne języki) (1953) i X-14 (1957), a także zmiennowirnikowcami(inne języki) (XV-3). Prowadziła również produkcję pocisków rakietowych AAM-N-5 Meteor(inne języki) i GAM-63 Rascal.

W 1951 roku, w związku z rosnącą rolą śmigłowców w działalności przedsiębiorstwa, utworzono odrębny dział ich produkcji (Helicopter Division), którego siedzibę i zakład produkcyjny ulokowano w Fort Worth, w Teksasie. W 1954 roku Bell był największym producentem śmigłowców w kraju. Przedsiębiorstwo wytwarzało wówczas więcej tych maszyn niż wszyscy pozostali producenci razem wzięci. W 1957 roku na bazie Helicopter Division utworzono spółkę-córkę Bell Helicopter Corporation.

W 1960 roku Bell Aircraft Corporation, zmagające się z trudnościami finansowymi, zostało nabyte przez koncern przemysłowy Textron(inne języki). Bell Helicopter do 1976 roku stał się największym pod względem wielkości sprzedaży działem koncernu Textron, na co istotny wpływ miały doświadczenia wojny wietnamskiej, które wykazały wysoką przydatność śmigłowców w zastosowaniach wojskowych. W 1982 roku nazwa Bell Helicopter została zmieniona na Bell Helicopter Textron. Spółka ta prowadzi działalność do dziś pod nazwą Bell Textron, a posługuje się marką Bell.

Modele

Samoloty:

Pionowzloty i zmiennowirnikowce(inne języki):

Śmigłowce:

Pociski rakietowe:

Uwagi

  1. ↑ Wcześniej, do końca I wojny światowej zakład ten należał do Curtiss Aeroplane and Motor Company.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bill Gunston: World encyclopaedia of aircraft manufacturers: From the pioneers to the present day. Naval Institute Press, 1993, s. 42–43. ISBN 1-55750-939-5.
  2. 1 2 About Us. Bell. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  3. 1 2 Cynthia Marshall Devlin: The Legacy of Bell Helicopter: Innovation in Aviation. Texas State Historical Association. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jane’s All The World’s Aircraft 1947. Sampson Low, Marston & Co., 1947, s. 182c–187c.
  5. ↑ Lawrence Dale Bell, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-12-20] (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 Chuck LaChiusa: Bell Aircraft in Buffalo, NY. The History of Buffalo, New York. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  7. 1 2 Thomas A. Scott: Bell Bomber. New Georgia Encyclopedia. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  8. 1 2 3 4 5 6 Jane’s All The World’s Aircraft 1955–1956. Sampson Low, Marston & Co., 1956, s. 218–223.
  9. 1 2 3 4 5 6 Bell Helicopter Textron Inc.. [w:] International Directory of Company Histories [on-line]. Encyclopedia.com. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  10. 1 2 The aircraft of Bell. Aviastar. [dostęp 2025-12-20]. (ang.).
  11. ↑ Bell XV-3. Aviastar. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
  12. ↑ Bell Helicopter Textron. Aviastar. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).