Bendis

Bendis, Bendida, Mendis – w mitologii trackiej bogini księżyca, a także łowów i płodności. Przez Greków utożsamiana z Artemidą.

Małżonka Sabazjosa.

Kult Bendis był bardzo rozpowszechniony wśród Traków. Być może była żeńskim odpowiednikiem Jeźdźca.

Na płytach kultowych często jest ukazywana jako Artemida, w łowieckim stroju, tunice, trackim płaszczu i w kapturze na głowie. Towarzyszy jej pies.

Tracko-greckie związki kulturowe doprowadziły do przeniknięcia kultu Bendidy do Grecji. Kult Bendis w Atenach był oficjalnie wprowadzony w latach 430-429 p.n.e. Jej świątynia, zwana Bendidejon (Bendidion), znajdowała się w Pireusie. Wizerunki Bendis nie były jednak częstym tematem greckiego malarstwa wazowego.

Bendis a legenda o Wandzie

Włodzimierz Szafrański sugerował, że Bendis mogła być pierwowzorem legendarnej Wandy. Według niego, legenda o Wandzie, która nie chciała poślubić Niemca, to zniekształcony przez chrześcijańskich kronikarzy relikt znacznie starszego, trackiego mitu. Wedle tego trackiego mitu, bogini księżyca nie chciała wejść w narzucony związek z bóstwem solarnym.

Mit ten przeniknął na ziemie Słowian i z czasem, według Szafrańskiego, został zaadaptowany i zsekularyzowany w postaci narodowej legendy historycznej, którą kronikarze tacy jak Wincenty Kadłubek czy Jan Długosz wpisali w kontekst walki Polaków z Niemcami.

Zobacz też

Bóstwa lunarne

Przypisy

↑ BENDIS – Thracian Goddess of the Moon & Hunting [online], www.theoi.com [dostęp 2025-02-28] .
1 2 MarjorieM. Leach MarjorieM., RobertR. Bartołd RobertR., PiotrP. Gąsiorowski PiotrP., Andrzej M.A.M. Kempiński Andrzej M.A.M., Uniwersalny leksykon bóstw, Poznań: "Atena", 1998, s. 92-93, ISBN 978-83-85414-30-8 [dostęp 2025-03-03] .
1 2 3 Conczewa 1979 ↓, s. 47.
↑ Aleksandăr N.A.N. Fol Aleksandăr N.A.N., BogdanB. Nikolov BogdanB., Ralph FieldR.F. Hoddinott Ralph FieldR.F., The new Thracian treasure from Rogozen, Bulgaria, London: Published for the Trustees of the British Museum, 1986, s. 32, ISBN 978-0-7141-1290-9 (ang.).
↑ Conczewa 1979 ↓, s. 48.
1 2 Spier i in. 2024 ↓, s. 54.
↑ Encyklopedia A-Z 1990 ↓, s. 115.
1 2 WłodzimierzW. Szafrański WłodzimierzW., Krakowska Wanda tracką Bendidą, [w:] Włodzimierz Paja̡kowski, LeszekL. Mrozewicz (red.), Balcanica posnaniensia, Poznań: Wydawnictwo naukowe UAM, 1995 (7), s. 343-349, ISBN 978-83-232-0617-0 [dostęp 2025-07-04] (pol.).

Bibliografia

Mara Conczewa: Sztuka ziemi trackiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. ISBN 83-06-00084-6.
Mała encyklopedia kultury antycznej: A-Z, Wyd. 7, Warszawa: Państ. Wydaw. Naukowe, 1990, ISBN 978-83-01-03529-7 [dostęp 2025-02-28] .
Jeffrey Spier, Timothy Potts, Sara Cole, Margarit Damyanov, Zosia Archibald, Christo Popov, Julia Tzetkova, Matthew Sears: Ancient Thrace and the Classical World: Treasures from Bulgaria, Romania, and Greece. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2024. ISBN 978-1-60606-940-0. (ang.).

[1] BENDIS – Thracian Goddess of the Moon & Hunting [online], www.theoi.com [dostęp 2025-02-28] .

[:0-2] 1 2 MarjorieM. Leach MarjorieM., RobertR. Bartołd RobertR., PiotrP. Gąsiorowski PiotrP., Andrzej M.A.M. Kempiński Andrzej M.A.M., Uniwersalny leksykon bóstw, Poznań: "Atena", 1998, s. 92-93, ISBN 978-83-85414-30-8 [dostęp 2025-03-03] .

[CITEREFConczewa197947-3] 1 2 3 Conczewa 1979 ↓, s. 47.

[4] Aleksandăr N.A.N. Fol Aleksandăr N.A.N., BogdanB. Nikolov BogdanB., Ralph FieldR.F. Hoddinott Ralph FieldR.F., The new Thracian treasure from Rogozen, Bulgaria, London: Published for the Trustees of the British Museum, 1986, s. 32, ISBN 978-0-7141-1290-9 (ang.).

[CITEREFConczewa197948-5] Conczewa 1979 ↓, s. 48.

[CITEREFSpier_i_in.202454-6] 1 2 Spier i in. 2024 ↓, s. 54.

[CITEREFEncyklopedia_A-Z1990115-7] Encyklopedia A-Z 1990 ↓, s. 115.

[:1-8] 1 2 WłodzimierzW. Szafrański WłodzimierzW., Krakowska Wanda tracką Bendidą, [w:] Włodzimierz Paja̡kowski, LeszekL. Mrozewicz (red.), Balcanica posnaniensia, Poznań: Wydawnictwo naukowe UAM, 1995 (7), s. 343-349, ISBN 978-83-232-0617-0 [dostęp 2025-07-04] (pol.).