Artemida, Artemis (stgr.ἌρτεμιςÁrtemis) – w mitologii greckiej bogini łowów, dzikiej przyrody (dzikich zwierząt, lasów) i księżyca. Córka Zeusa i Leto, siostra bliźniaczka Apolla (Apollina). Należała do grona dwunastu bogów olimpijskich. Jako bogini-dziewica sprawowała opiekę nad czystością i pomagała kobietom podczas porodów.
Artemida była bóstwem związanym z dziką naturą. Przedstawiano ją zwykle w towarzystwie nimf, przemierzającą lasy i góry, szczególnie w obrębie Arkadii. Jako bogini łowów chroniła zwierzynę, ale jednocześnie była skuteczną łowczynią, posługującą się srebrnym łukiem. Atrybutami bogini były łuk, strzały i kołczan, a jej świętym zwierzęciem – łania[potrzebnyprzypis]. Wiązano ją także z jeleniem i niedźwiedziem.
W odróżnieniu od pozostałych bogów Olimpu preferowała surowe warunki i czystą wodę źródlaną zamiast nektaru. Utożsamiano ją z lunarną boginią Selene oraz bóstwem magii i śmierci – Hekate. W badaniach porównawczych wskazuje się na jej analogie ze słowiańską Dziewanną oraz łużycką Dziewicą.
Według jednej z wersji mitu, mitologiczna królowa Teb, Niobe, będąca dumna ze swojego licznego potomstwa (Niobidzi), znieważyła matkę Apollina i Artemidy, Leto. W odpowiedzi rodzeństwo zabiło dzieci Niobe, poza dwójką. Zeus z litości zmienił rozpaczającą Niobe w skałę.
W jednej z wersji mitu Artemida przepędziła Kallisto z orszaku i zmieniła ją w niedźwiedzia po tym, jak wyszło na jaw że zaszła w ciążę po spotkaniu z Zeusem.
Kult
Artemida łączyła cechy bóstwa płodności i śmierci. W Sparcie jej kult wiązał się z rytualną chłostą młodzieńców przy ołtarzu Artemidy Ortia. W Brauron (Attyka) znajdowało się sanktuarium, w którym dziewczęta w wieku 5–10 lat „odgrywały niedźwiedzice” w służbie bogini.
W sztuce greckiej Artemida przedstawiana jest jako smukła dziewczyna w krótkim chitonie, z łukiem i kołczanem. Towarzyszy jej łania lub pies. W epoce nowożytnej motyw ten podejmowali m.in. Peter Paul Rubens i Tycjan. Do najsłynniejszych rzeźb należy Artemida z Wersalu[potrzebnyprzypis].
Bibliografia
Jan Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Poznań 1989.
Zygmunt Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, Warszawa 1997.
Katarzyna Marciniak, Mitologia grecka i rzymska, Warszawa 2010.
Ignacy Ryszard Danka, Pierwotny charakter Apollina i Artemidy, Wrocław 1987.
