Bisior

Ten artykuł od 2024-12 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Zobacz hasło bisior w Wikisłowniku

Bisior (starorus. biser – naszyjnik z pereł) – wiązka jedwabistych nici powstająca z szybko krzepnącej wydzieliny niektórych, głównie morskich małży (omułek, szołdra) lub rzadko słodkowodnych (racicznica). Wśród gatunków występujących w Polsce bisior wytwarza racicznica zmienna.

Nici te powstają z wydzieliny gruczołu bisiorowego, leżącego u nasady nogi małża i służą do przytwierdzania się małża do podłoża. Osiągają długość do 6 cm. U niektórych gatunków małży z rodziny gniazdówkowatych służą także do sklejania materiałów gniazda. Bisior nie zrasta się z nabłonkiem małża – jest przytrzymywany mięśniem nogi i w każdej chwili może być porzucony.

Jedwab morski

W starożytności i w średniowieczu wyrabiano z bisioru bardzo cienkie i lśniące tkaniny określane jako jedwab morski lub oceaniczny, po włosku „tarantine” (od miejscowości Tarent, gdzie bisior był produkowany); były one prawdopodobnie najdroższą tkaniną starożytności. Powstawał z nici pozyskiwanych głównie z dużego, bo dorastającego do 60–90 cm długości, małża Pinna nobilis L. (pol. przyszynka szlachetna) z Morza Śródziemnego.

Zalety bisioru sławił już w starożytności Herodot (2,86 i 7,181), również XIX-wieczni egiptolodzy^[kto?] na podstawie swych odkryć^{[potrzebny przypis]} potwierdzili znajomość jedwabiu morskiego w dawnym Egipcie.

Badania gdańskich naukowców wykazały, że z bisioru wykonana jest prawdopodobnie tkanina znana jako Całun z Manoppello.

Głównym ośrodkiem produkcji bisioru był Tarent we Włoszech, a także Korsyka, Sardynia i Sycylia. Jedwab morski był bardzo ceniony^{[przez kogo?]} ze względu na swoją rzadkość i złocisty połysk. Był niebywale drogi, ponieważ produkowano go ręcznie, a zdobycie nici bisiorowych nie było proste. Przyczyniło się to też do przetrzebienia siedlisk Pinna nobilis L..

W wieku XVIII modna była bisiorowa galanteria (pończochy, apaszki, rękawiczki) – zachwycano się jej lekkością: poskładaną parę rękawiczek dało się zmieścić w skorupce włoskiego orzecha.

Bisior produkowany obecnie używany jest głównie do naprawy muzealnych eksponatów wykonanych z tarantine.

"Project Sea-Silk" (Projekt Jedwab Morski) Muzeum Historii Naturalnej w Bazylei(inne języki) kierowany przez Felicitas Maeder, zbiera ekstensywne dane i badania nad bisiorem od 1997.

Chiara Vigo twierdziła w różnych mediach, że jest jedyną na świecie osobą, która potrafi wytwarzać tkaniny bisiorowe, prowadzi też Muzeum Bisioru na wyspie Sant'Antioco koło Sardynii. Maeder oskarżyła Vigo o rozpowszechnianie fałszywej narracji historycznej o bisiorze. Vigo twierdzi, że ma metodę zbierania bisioru bez krzywdzenia małży, ucinając ok. 10 cm nici, ale Helen Scales wyraziła sceptycyzm co do tego, czy w ten sposób da się wyprodukować taką ilość bisioru, jaką Vigo deklaruje (600 gramów rocznie; nienaruszone "brody" pięćdziesięciu muszli produkują 30 gramów).

Kilka innych kobiet w Sant'Antioco nadal wytwarza jedwab morski, m.in. siostry Assuntina i Giuseppina Pes, uczennice Efisii Murroni. Murroni, którą w latach 20. uczył Italo Diana, zmarła w 2013 w wieku 100 lat. Siostry używają historycznego bisioru, który im darowano, a bisior gatunku Atrina pectinata(inne języki), małża z tej samej rodziny co Pinna nobilis, jest używany przez Ariannę Pintus w jej warsztatach w Tratalias.

Przypisy