Sandro Botticelli

Kształtowanie indywidualnego stylu

• Freski wykonane prawdopodobnie w młodości, nawiązujące w dużej mierze do stylu Lippiego, pokazujące także wpływ malarstwa Baldovinettiego, Verrocchia; w całej twórczości nawiązywał do Pollaiuola oraz Castagna:
  • Stojąca Madonna (obecnie: w kolekcji Gesch w Ajaccio)
  • Madonna della Loggia (obecnie: w Uffizi)
  • dwie Madonny (obecnie: w Luwrze)
  • Madonna ze św. Janem i dwoma aniołami (obecnie: Galleria dell’Accademia)

Działalność artystyczna

Około 1470 na zlecenie dla Sala del Magistrato w Palazzo Della Mercanzia (siedziby sądu handlowego) powstała Alegoria Siły. Praca ta udowadnia wpływ Antonia del Pollaiuolo na Botticellego. W tym czasie artysta zrealizował także zlecenie od Medyceuszów na obraz ołtarzowy do kościoła Santa Elisabetta della Convertire, na którym przedstawił braci Giuliana i Lorenza Medicich jako świętych Kosmę i Damiana. Artysta zastosował kompozycję Sacra Conversazione (Uffizi). Dwa lata później Botticelli wykonał dla Medyceuszów dwa obrazy według przypowieści o Judycie i Holofernesie (Powrót Judyty oraz Odnalezienie ciała Holofernesa).

Św. Sebastian – duży obraz tablicowy – powstał w 1474 na zlecenie kościoła Santa Maria Maggiore we Florencji. Latem tego samego roku artysta zaczął pracę nad freskiem Wniebowzięcie w kaplicy Dell’Incoronata w katedrze Campo Santo w Pizie, który nie został ukończony, a w 1583 uległ zniszczeniu. Sztandar z Ateną stworzony rok później na zlecenie Giuliana Medici, wykazuje na związanie pracy artystycznej Botticellego z rodem Medyceuszów (znajdował się w ich pałacu Medyceuszów; uchodzi za zaginiony od czasu likwidacji kolekcji tego rodu).

Pokłon Trzech Króli – obraz wykonany latach 1476–1477 (Uffizi) dla kościoła Santa Maria Novella przedstawiający wiele osób współczesnych artyście, np. Cosimo Medici starszy to postać klęcząca przed Madonną, natomiast Wawrzyniec Wspaniały z lewej strony to młodzieniec dumnie oparty na mieczu. Sam Botticelli uwiecznił się w prawej strony jako młody człowiek w żółtej szacie, o złocistych włosach.

• 1477 – La Primavera – Wiosna

• 1478 lub też w lata 1484–1486 (datowanie niepewne) – Narodziny Wenus
• 1480 – fresk ze św. Augustynem – na zamówienie Vespuccich – charakteryzuje się niezwykłą monumentalnością, całość przedstawienia charakteryzuje energia i realizm
• 1481 – Zwiastowanie – w loggi Ospedale San Martino alla Scala

Od lata 1481 do wiosny/lata 1482 Botticelli pracował nad freskami w Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie na zlecenie papieża Sykstusa IV. Było to kilka portretów papieskich i trzy wielkie obrazy: Próby Mojżesza, Oczyszczenie trędowatego (znane też pod tytułem Kuszenie Chrystusa) i Uśmierzenie przez Mojżesza i Aarona buntu Korego, Datana i Abirona. Próby Mojżesza zawierają symultaniczne sceny przedstawiające Mojżesza zabijającego Egipcjanina, przepędzającego pasterzy napastujących córki Madianitów, pojącego trzody córek Jetry, rozmawiającego z Bogiem w krzaku ognistym, wyprowadzającego Izraelitów z Egiptu.

Na zlecenie Medyceuszów Botticelli wykonał obraz Atena ujarzmiająca centaura (datowanie niepewne). Istnieją dwie interpretacje tego dzieła: może ono być aluzją do bohaterskich czynów Wawrzyńca Wspaniałego, który zaprowadził pokój we Florencji po wojnie domowej, lub też alegorią dwoistości natury ludzkiej, w której mądrość panuje nad siłą i instynktami. W 1486 artysta przyjął zlecenie z kolei od Tornabuonich na freski w willi Tornabuoni-Lemmie z okazji ślubu Tornabuoniego. Są to sceny alegoryczne uznawane przez niektórych historyków sztuki za najambitniejsze i niosące najgłębszą treść spośród dzieł Botticellego (obecnie w Luwrze).

Obraz Madonna del Magnificat namalowany pomiędzy 1481 a 1485 wziął swoją nazwę od słów widocznych na kartach otwartej księgi. Maryja zapisuje słowa, które według Ewangelii Łukasza miała wygłosić podczas spotkania ze św. Elżbietą. Dzieciątko trzyma owoc granatu – symbol Zmartwychwstania. Jest to dojrzałe dzieło artysty o kolistej formie (tondo), w którą doskonale wpisują się przedstawione postacie.

• 1485 – Madonna na tronie z Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą – dla kaplicy Angola Bardi w kościele Santo Spirito – obraz ołtarzowy (obecnie w Berlinie).

Zwiastowanie (1489–1490) wykonane zostało dla kaplicy Benedetta di ser Giovanni Guardi w kościele Santa Maria Magdalena de’Pazzi. Dzieło to doskonale obrazuje zmianę stylu, jaka dokonała się w twórczości Botticellego, z widocznym zanikiem dotychczasowego idyllicznego nastroju, za to z odczuwalnym silnym napięciem wyrażonym ostrymi kolorami i mocnym światłocieniem, nie stosowanym dotąd przez artystę.

Od 1490, czyli wystąpień dominikanina Savonaroli, Florencję dręczyły niepokoje społeczne i polityczne, a Botticelli w dużym stopniu uległ wpływowi jego moralizatorskich kazań. W jego obrazach z tego okresu odczuwalne są wewnętrzne rozterki artysty, a także (do 1500) wywołana miejscowymi wydarzeniami nuta tragizmu.

Po 1490 artysta pracował nad ilustracjami do Boskiej komedii. Niektórzy historycy sztuki uważają, że poemat był jedynie inspiracją. Z ręki Botticellego ostatecznie powstały 94 rysunki na pergaminie, obecnie znajdujące się w Bibliotece Watykańskiej oraz Staatliche Museen w Berlinie. La Calunna, czyli Oszczerstwo, według Apellesa powstała w 1497 na zamówienie Antonia Segniego, jako głęboka i skomplikowana scena alegoryczna. Obraz o tym tytule pierwotnie namalował Apelles, a opisał Lukian. Tekst Lukiana został przytoczony przez Albertiego w traktacie O malarstwie, na czym prawdopodobnie opierał się Botticelli realizując własną wizję tematu. Niektórzy historycy sztuki sądzą, iż jest to jedno z nieudanych dzieł Botticellego, zaprzeczające jego prawdziwemu stylowi, bliskie manieryzmowi, gdzie kompozycja jest niespójna, kolory niedopasowane, a sama forma jest niewystarczająca do przedstawienia głębokiej idei, jaką pragnął artysta przedstawić.

Obrazy mitologiczne

nr	tytuł, zleceniodawca i miejsce przeznaczenia	czas powstania	technika i wymiary	miejsce przechowywania	ilustracja
1.	La primavera (Wiosna) Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici	ok. 1477	tempera na desce, 203 × 314 cm	Galeria Uffizi, Florencja
2.	Pallas Atena i centaur Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici	lata 80. XV w.	tempera na płótnie, 207 × 148 cm	Galeria Uffizi, Florencja
3.	Wenus i Mars	ok. 1485	tempera i olej na desce, 69,2 × 173,4 cm	National Gallery w Londynie
4.	Narodziny Wenus Giovanni i Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici willa Medyceuszów w Castello	ok. 1485	tempera na płótnie, 172,5 × 278,5 cm	Galeria Uffizi, Florencja
5.	Oszczerstwo według Apellesa Antonio Segni	ok. 1495	tempera na desce, 62 × 91,3 cm	Galeria Uffizi, Florencja

Obrazy religijne

 Osobny artykuł: Madonna na obrazach Botticellego.

• Powracająca Judyta – trzymana przez Judytę gałązka oliwna symbolizuje pokój jaki zapanuje w Izraelu dzięki tej głównej bohaterce sceny
• Derelitta – Opuszczona – tematyka obrazu odwołuje się do biblijnej paraboli o Tamar wypędzonej przez Alamana
• Narodziny mistyczne – obraz z 1500 roku, jedyny obraz datowany przez twórcę (posiada również inskrypcję). Prawdopodobnie jest to jedno z ostatnich dzieł stworzonych przez Botticellego^{[potrzebny przypis]}.

nr	tytuł, zleceniodawca i miejsce przeznaczenia	czas powstania	technika i wymiary	miejsce przechowywania	ilustracja
1.	Madonna z Dzieciątkiem i aniołem	ok. 1465–1467	tempera na desce, 87 × 60 cm	Spedale degli Innocenti, Florencja
2.	Madonna z Dzieciątkiem i aniołem	ok. 1465–1467	tempera na desce, 110 × 70 cm	Spedale degli Innocenti, Florencja
3.	Madonna della Loggia	ok. 1466–1467	tempera na desce, 72 × 50 cm	Galeria Uffizi, Florencja
4.	Madonna z Dzieciątkiem z dwoma aniołami i z młodym św. Janem Chrzcicielem	ok. 1465–1470	tempera na desce, 85 × 62 cm	Galleria dell'Accademia, Florencja
5.	Madonna z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem (Madonna w ogrodzie różanym)	ok. 1466–1467	tempera na desce, 90 × 67 cm	Luwr, Paryż
6.	Madonna z Dzieciątkiem	ok. 1468–1470	tempera na desce, 71 × 51 cm	Musée du Petit Palais, Awinion
7.	Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami	ok. 1468–1470	tempera na desce, 100 × 71 cm	Museo di Capodimonte, Neapol
8.	Madonna z Dzieciątkiem	ok. 1465–1470	tempera na desce, 92.5 × 73 cm	Luwr, Paryż
9.	Madonna w chwale z serafinami	ok. 1469−1470	tempera na desce, 120 × 65 cm	Galeria Uffizi, Florencja
10.	Madonna z Dzieciątkiem	ok. 1470	tempera na desce, 74.5 × 54.5 cm	National Gallery of Art,Waszyngton
11.	Alegoria siły	ok. 1470	tempera na desce, 167 × 87 cm	Galeria Uffizi, Florencja
12.	Madonna del Roseto (Madonna w ogrodzie różanym)	ok. 1470	tempera na desce, 124 × 64 cm	Galeria Uffizi, Florencja
13.	Powracająca Judyta Rodolfo Sirigatti	ok. 1470	tempera na desce, 31 × 24 cm	Galeria Uffizi, Florencja
14.	Odkrycie ciała Holofernesa Rodolfo Sirigatti	ok. 1470	tempera na desce, 31 × 25 cm	Galeria Uffizi, Florencja
15.	Madonna morska	ok. 1477	tempera na desce, 40 × 28 cm	Galleria dell'Accademia, Florencja
16.	Św. Sebastian	ok. 1473	tempera na desce, 195 × 75 cm	Gemäldegalerie
17	Pokłon Trzech Króli kościół Santa Maria Novella we Florencji	ok. 1475	tempera na desce, 111 × 134 cm	Galeria Uffizi, Florencja
18.	freski z Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie
	Próby Mojżesza	1481–1482	fresk, 348,5 × 558 cm
	Uśmierzenie przez Mojżesza i Aarona rebelii Korego, Datana i Abirona		fresk, 348,5 × 570 cm
	Kuszenie Chrystusa		fresk, 345,5 × 555 cm
19.	Madonna z Dzieciątkiem (lub Madonna z księgą)	ok. 1480	tempera na desce, 58 × 39,6 cm	Muzeum Poldi Pezzoli, Mediolan
20.	Madonna del Magnificat	między 1481 a 1485	tempera na desce, tondo o średnicy 118 cm	Galeria Uffizi, Florencja
21.	Tronująca Madonna z Dzieciątkiem i świętymi Janami, Chrzcicielem i Ewangelistą (Ołtarz Agnola Bardiego, Madonna Bardi, Madonna Palmowa)	ok. 1484–1485	tempera na desce, 185 × 180 cm	Gemäldegalerie, Berlin
22.	Madonna adorująca Dzieciątko z pięcioma aniołami	ok. 1485−1490	tempera na desce, tondo o średnicy 132,7 cm	Baltimore Museum of Art
23.	Madonna z Dzieciątkiem, św. Janem Chrzcicielem i Aniołem	około 1488	tempera na desce, tondo 111 × 108 cm	Muzeum Narodowe, Warszawa
24.	Madonna z owocem granatu Pałac Vecchio	prawdopodobnie 1487	tempera na desce, tondo o średnicy 143,5 cm	Galeria Uffizi, Florencja
25.	Koronacja Marii cech złotników kaplica San Aló w kościele San Marco	między 1488 a 1490	tempera na desce, 378 × 258, cm	Galeria Uffizi, Florencja
26.	Madonna na tronie z aniołami i świętymi kościół San Barnaba	ok. 1488	tempera na desce, 168 × 280 cm	Galeria Uffizi, Florencja
27.	Zwiastowanie (Zwiastowanie z Cestello) Benedetto di Ser Giovanni Guardi	ok. 1490	tempera na desce, 150 × 156 cm	Galeria Uffizi, Florencja
28.	Madonna adorująca Dzieciątko	ok. 1490	tempera na desce, tondo o średnicy 58,9 cm	National Gallery of Art,Waszyngton
29.	Św. Augustyn w celi	lata 90. XV w.	tempera na desce, 41 × 27 cm	Galeria Uffizi, Florencja
30.	Madonna z Dzieciątkiem i ośmioma aniołami	1482–1483	tempera na desce, tondo o średnicy 135 cm	Gemäldegalerie, Berlin
31.	Madonna adorująca Dzieciątko	ok. 1485	tempera i złoto na desce 122 × 80 cm	National Gallery of Scotland, Edynburg
32.	Opłakiwanie Chrystusa	1490–1500	tempera na desce, 106 × 71 cm	Muzeum Poldi Pezzoli, Mediolan
33.	Opłakiwanie Chrystusa	1490–1500	tempera na desce, 140 × 207 cm	Stara Pinakoteka, Monachium
34.	Derelitta (Opuszczona)	po 1490	tempera na desce, 47 × 41 cm	Kolekcja Pallavicini, Rzym
35.	Madonna z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem (Madonna w ogrodzie różanym)	ok. 1495	tempera na desce, 134 × 92 cm	Galleria Palatina (Palazzo Pitti), Florencja
36.	Narodziny mistyczne	1500	olej na płótnie, 108,6 × 74,9 cm	National Gallery w Londynie
37.	Chrystus cierniem ukoronowany	ok. 1500	tempera na desce, 47,6 × 32,3 cm	Accademia Carrara, Bergamo

Portrety

• Portret Giulia Medici (między 1472 a 1475, Berlin) – jest to jeden z czterech znanych portretów tej postaci, wszystkie zostały namalowane w tym samym okresie (pozostałe znajdują się w Waszyngtonie, Bergamo i Mediolanie).
• Portret młodzieńca (ok. 1470, Galleria Palatina) – historycy sztuki przypisywali ten obraz twórczości wielu malarzy (np. Castagna, Piera di Zosimo, Lippiego, Ghirlandaia). Możliwe, iż jest to autoportret.
• Portret nieznajomego z medalem – złoty medal z podobizną Cosima starszego trzymany przez sportretowanego zdaje się sugerować, iż obraz przedstawia kogoś z kręgu dworu Medyceuszów. Istnieje hipoteza iż jest to Pico Della Miarandola. Inna głosi, że jest to brat Botticellego – Antonio.

nr	tytuł	czas powstania	technika i wymiary	miejsce przechowywania	ilustracja
1.	Portret młodzieńca	ok. 1470	tempera na desce, 51 × 33,7 cm	Galleria Palatina, Pałac Pitti, Florencja
2.	Portret Giulia Medici	między 1472 a 1475	tempera na desce, 54 × 36 cm	Gemäldegalerie
3.	Portret Giuliano de’ Medici	ok. 1478/1480	tempera na desce, 75,5 × 52,5 cm	National Gallery of Art,Waszyngton
4.	Portret Smeraldy Bandinelli	ok. 1470−1480	tempera na desce, 81,1 × 41 cm	Muzeum Wiktorii i Alberta, Londyn
5.	Portret młodzieńca trzymającego medalion	ok. 1470−1480	tempera na desce, 58,4 × 39,4 cm	prywatna kolekcja
6.	Portret nieznajomego z medalem	1474/75	tempera na desce, 57,5 × 44 cm	Galeria Uffizi, Florencja
7.	Portret Simonetty Vespucci	ok. 1476–1480	tempera na desce, 47,5 × 35 cm	Gemäldegalerie
8.	Portret młodego mężczyzny	prawdopodobnie ok. 1480–85	tempera i olej na desce, 37,5 × 28,3 cm	National Gallery w Londynie
9.	Portret młodego mężczyzny	ok. 1482–1485	tempera na desce, 43,5 × 46,2 cm	National Gallery of Art,Waszyngton
10.	Portret młodej kobiety	1485	tempera na desce, 61,3 × 40,5 cm	Galleria Palatina, Pałac Pitti, Florencja