Brigittenau

Brigittenau

Dzielnica Wiednia
Budynek urzędu dzielnicowego (Amtshaus) na placu Brigittaplatz
Herb
Państwo	Austria
Miasto	Wiedeń
Prezydent	Hannes Derfler
Powierzchnia	5,68 km²
Populacja (2009) • liczba ludności	82 369
• gęstość	14 501 os./km²
Kod pocztowy	A-1200
Położenie na mapie Wiednia
48°14′N 16°22′E/48,233333 16,366667
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Brigittenau ([bʀiˌɡɪtəˈnaʊ̯]^ⓘ) – 20. dzielnica (niem. Gemeindebezirk) Wiednia. Leży na wyspie pomiędzy Dunajem a Kanałem Dunajskim.

Brigittenau powstała w znacznej mierze na nowych terenach uzyskanych w wyniku regulacji Dunaju w Wiedniu w latach 1868–1875. Stąd też wywodzą się nazwy głównych arterii komunikacyjnych, które w większości upamiętniają członków komisji ds. regulacji Dunaju lub dopływy tej rzeki oraz ludzi ważnych dla tej części miasta. Dzielnica ta nie posiada wyraźnego historycznego centrum. Od 1850 roku stanowiła część 2. dzielnicy Wiednia – Leopoldstadt – aż do momentu wyodrębnienia z niej w 1900 roku.

W miejscu późniejszej dzielnicy Brigittenau znajdowały się obszary zalewowe położone na północ od dzisiejszego parku Augarten. Według legendy pod koniec Wojny trzydziestoletniej podczas oblężenia Wiednia przez Szwedów, wystrzelona przez nich kula armatnia trafiła w namiot arcyksięcia Leopolda Wilhelma i nie wyrządziła mu szkody. W ramach podziękowania cesarz Ferdynand III ufundował budowę kaplicy św. Brygidy. Po wybudowaniu kaplicy św. Brygidy (Brigittakapelle, 1645–1651) obszary znane wcześniej jako Wolfsau, zaczęto nazywać od 1670 roku „Brigittenau”. Nazwę tę otrzymała w 1900 roku również nowo powstała dzielnica.

Już w momencie utworzenia dzielnicy w 1900 roku, Brigittenau zamieszkiwał znaczny odsetek ludności żydowskiej. Obszar położony między Kanałem Dunajskim a Dunajem nazywano nawet „wyspą macy” (Mazzesinsel), który przez dziesięciolecia był głównym miejscem osiedlania się Żydów przybywających do Wiednia.

I wojna światowa i okres międzywojenny

I wojna światowa oraz rozpad monarchii wywołały w całej Europie ogromne fale uchodźców. Do Brigittenau przybyli wówczas przede wszystkim Żydzi uciekający z Galicji i Bukowiny. W 1923 roku spośród około 200 000 Żydów mieszkających w Wiedniu, 17 500 zamieszkiwało Brigittenau. Stanowiło to wówczas 18 procent populacji dzielnicy. Większość z nich żyła w skromnych warunkach, trudniąc się głównie drobnym rzemiosłem (wielu było krawcami) oraz handlem. Tak zwana „Stara Brigittenau” (Alt-Brigittenau) stanowiła centrum życia żydowskiego. Liczne żydowskie sklepy, zakłady rzemieślnicze, miejsca rekreacji, placówki edukacyjne oraz domy modlitwy znajdowały się przede wszystkim przy ulicach Wallensteinstraße, Klosterneuburger Straße, Jägerstraße i Karl-Meißl-Straße, a także przy placu Gaußplatz.

Drugą znaczącą grupą imigrantów, która – obok Żydów – wywarła decydujący wpływ na charakter dzielnicy na początku XX wieku i współuczestniczyła w jej rozwoju, byli Czesi. W 1910 roku w Brigittenau stanowili 11,5 procent mieszkańców dzielnicy. Największa fala imigracji miała miejsce w drugiej połowie XIX wieku, w okresie industrializacji. Wielu przybyłych Czechów pracowało jako robotnicy fabryczni, krawcy, szewcy czy stolarze. Czeskie kobiety często znajdowały zatrudnienie jako służące lub pomoce domowe. Po utworzeniu Czechosłowacji w 1918 roku rozpoczął się masowy powrót Czechów mieszkających w Wiedniu do ojczyzny, przez co odsetek ludności czeskiej malał z roku na rok. Aktualnie po czeskiej obecności w dzielnicy Brigittenau pozostało niewiele. Ślady tamtych czasów odnaleźć można jedynie w licznych czeskich nazwiskach, takich jak Novak, Svoboda czy Dvorak.

Mieszkalnictwo w latach 1900–1938

Pod koniec XIX wieku w dzielnicy Brigittenau zaczęły powstawać większe zakłady przemysłowe i powstawały pierwsze budynki mieszkalne dla coraz liczniejszej rzeszy robotników fabrycznych. Około 1900 roku Brigittenau przekształciła się w dzielnicę robotniczą i imigrancką, z czym wiązały się typowe dla takich miejsc problemy. Standard mieszkań – obejmujących pokój i kuchnię, z dostępem do wody oraz toalety na korytarzu – był niski, a czynsze stosunkowo wysokie.

W okresie międzywojennym liczne puste działki zabudowano wielkimi budynkami komunalnymi. Powstające wówczas kompleksy mieszkaniowe, oferujące lepsze warunki lokalowe oraz dostęp do udogodnień wspólnych, świadczyły o zmianie podejścia do miejskiego budownictwa mieszkaniowego.

II wojna światowa

Do 1938 roku kontakty z ludnością żydowską oraz obecność jej infrastruktury stanowiły codzienny element życia w dzielnicy. Rytm życia chrześcijan i żydów współistniał w Brigittenau, wzajemnie kształtując charakter tej części miasta. Po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów sytuacja zmieniła się dramatycznie. Żydowskie sklepy były dewastowane, żydowskim dzieciom zakazano uczęszczania do szkoły, a wśród ludzi zapanował strach. W dawnych salach lekcyjnych przy ulicy Karajangasse urządzono obóz przejściowy, zwany „aresztem tymczasowym” (Notarrest). Setki Żydów aresztowano, zamknięto na bardzo ograniczonej przestrzeni i poddano brutalnemu traktowaniu. Już w kwietniu stamtąd właśnie wyruszyły pierwsze transporty do Dachau. W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, podczas tak zwanej „nocy kryształowej” (Reichskristallnacht), zniszczono wszystkie domy modlitwy i synagogi. Liczne żydowskie sklepy zostały splądrowane i zdewastowane. Wszystkie pozostałe jeszcze placówki handlowe zamknięto, a żydowskie mieszkania skonfiskowano. Synagoga przy ulicy Kluckygasse została całkowicie zniszczona. W 1938 roku w dzielnicy Brigittenau mieszkało 15 000 Żydów; w 1939 roku było ich już tylko 4364, a pod koniec wojny pozostało zaledwie 36.

17 marca 1944 roku miał miejsce pierwszy nalot na Wiedeń. Pierwsze bomby spadły w dzielnicy Brigittenau 16 lipca 1944 roku, niszcząc budynek urzędu dzielnicowego na placu Brigittaplatz. Ze względu na dużą liczbę fabryk oraz ogromną stację kolejową, Brigittenau stanowiła częsty cel alianckich formacji bombowych. W wyniku tych działań ucierpiało również wiele budynków mieszkalnych. W 1945 roku w dzielnicy Brigittenau znajdowały się 804 zniszczone obiekty mieszkalne, a także 145 zakładów przemysłowych i 59 innych budynków, które nie nadawały się już do użytku. Ludność żydowska „zniknęła”, a wszędzie zalegał gruz, który mieszkańcy musieli z wielkim trudem usuwać. Jedyną ocalałą przeprawą przez Dunaj był most Reichsbrücke, który do 1955 roku nosił nazwę „Most Armii Czerwonej”. Rosyjscy saperzy naprawili most Floridsdorfer Brücke i już w maju 1946 roku oddali go do użytku pod nazwą „Most Malinowskiego”.

Powojenna odbudowa i rozwój dzielnicy Brigittenau

Po odgruzowaniu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych stało się palącą koniecznością. W latach 1951–1962 powstały zespoły budynków przy Kapaunplatz, Griegplatz, Engels-Platz, Treustraße 62 oraz Jägerstraße 52–56. W 1954 roku rozpoczęto przebudowę placu Engels-Platz na rondo. Ogrody i pola ustępowały miejsca kolejnym osiedlom mieszkaniowym

Od 1981 roku zmodernizowano około 9000 mieszkań. Prace obejmowały m.in. odnawianie elewacji, wymianę pokryć dachowych oraz poprawę izolacji termicznej. Obszar wzdłuż Kanału Dunajskiego, przez długi czas zdominowany wyłącznie przez obiekty przemysłowe, przeszedł znaczącą przemianę. Fabryki ustąpiły miejsca zabudowie mieszkaniowej, a bliskość Dunaju stała się dużym atutem osiedli mieszkaniowych.

Otwarcie i uruchomienie kompleksów Millennium Tower, w której wynajmuje powierzchnie biurowe około 120 przedsiębiorstw z różnych branż, oraz Millennium City w 1999 roku stanowiły wyraźny sygnał przemiany dzielnicy Brigittenau – z dzielnicy robotniczej w nowoczesną dzielnicę miejską o znakomitej infrastrukturze.

Przypisy