Brzanka

Brzanka – nazwa zwyczajowa ryby karpiokształtnej z rodziny karpiowatych (Cyprinidae), występującej w górnych odcinkach karpackich dopływów Wisły oraz w Wiśle. Ze względu na brak znaczenia gospodarczego, niewielką liczebność oraz zajmowane siedliska, jest jednym z najsłabiej poznanych gatunków polskiej ichtiofauny.

Klasyfikacja

Przynależność gatunkowa tej ryby jest niejasna. W literaturze polskiej pod nazwą brzanki opisywano:

Barbus petenyi
Barbus meridionalis
Barbus meridionalis petenyi – synonim Barbus petenyi
Barbus peloponnesius
Barbus carpathicus

Na podstawie badań genetycznych w obrębie Barbus petenyi (syn. B. meridionalis petenyi) ustanowiono 4 odrębne gatunki:

B. petenyi (sensu Kotlik, 2002), o zasięgu ograniczonym do Rumunii i Bułgarii,
B. balcanicus – występuje na Półwyspie Bałkańskim,
B. carpathicus – występuje w dorzeczu Dunaju, Wisły i Dniestru,
B. biharicus - występuje w dorzeczu Szybkiego Kereszu.

W świetle badań Kotlika, populacja brzanki występującej w Polsce zaliczana jest do gatunku Barbus carpathicus. Epitetu gatunkowego carpathicus nie należy mylić z brzaną karpacką, ponieważ jest to nazwa zwyczajowa ryby innego gatunku – Barbus waleckii. Gatunek określony przez polskiego ustawodawcę jako Barbus peloponnesius (B. carpathicus, B. meridionalis) podlega w Polsce ochronie częściowej.

Zobacz też

ryby Polski

Przypisy

1 2 Sikorska i inni. Brzanka - najsłabiej poznany gatunek krajowej ichtiofauny. „Magazyn Weterynaryjny”, 2011.
↑ Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973 (wyd. II 1976), seria: Mały słownik zoologiczny.
1 2 Eugeniusz Grabda, Tomasz Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby - Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991.
1 2 Jerzy Gronau: Słownik nazw ryb. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994. ISBN 83-901154-9-2.
↑ Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-12286-2.
↑ Josef Reichholf, Gunter Steinbach, Claus Militz: Wielka encyklopedia ryb : słodkowodne i morskie ryby Europy. Wiśniewolski Wiesław (tłum.). Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-317-7.
↑ Fritz Terofal, Claus Militz: Ryby słodkowodne. Leksykon przyrodniczy. Henryk Garbarczyk, Eligiusz Nowakowski i Jacek Wagner. Warszawa: Świat Książki, 1997. ISBN 83-7129-441-7.
↑ Brzanka (Barbus meridionalis petenyi). Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2013-08-31].
↑ RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 5 sierpnia 2013 [dostęp 2013-08-31] (ang.).
↑ Alicja Boroń: Barbus peloponnesius (Valenciennes, 1842). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, seria: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 6. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). (pdf)
1 2 3 4 Kotlik et al. Two new Barbus species from the Danube River basin, with redescription of B. petenyi (Teleostei: Cyprinidae). „Folia Zoologica”. 51 (3), s. 227–240, 2002. (ang.). (pdf)
1 2 László Antal, Brigitta László, Petr Kotlík, Attila Mozsár i inni. Phylogenetic evidence for a new species of Barbus in the Danube River basin. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 96, s. 187–194, 2016. DOI: 10.1016/j.ympev.2015.11.023. PMID: 26702958.
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16]..

[Sikorska-1] 1 2 Sikorska i inni. Brzanka - najsłabiej poznany gatunek krajowej ichtiofauny. „Magazyn Weterynaryjny”, 2011.

[mszR-2] Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973 (wyd. II 1976), seria: Mały słownik zoologiczny.

[Grabda-3] 1 2 Eugeniusz Grabda, Tomasz Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby - Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991.

[Gronau-4] 1 2 Jerzy Gronau: Słownik nazw ryb. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994. ISBN 83-901154-9-2.

[Zalachowski-5] Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-12286-2.

[Reichholf-6] Josef Reichholf, Gunter Steinbach, Claus Militz: Wielka encyklopedia ryb : słodkowodne i morskie ryby Europy. Wiśniewolski Wiesław (tłum.). Warszawa: Muza, 1994. ISBN 83-7079-317-7.

[RS-7] Fritz Terofal, Claus Militz: Ryby słodkowodne. Leksykon przyrodniczy. Henryk Garbarczyk, Eligiusz Nowakowski i Jacek Wagner. Warszawa: Świat Książki, 1997. ISBN 83-7129-441-7.

[IOP-8] Brzanka (Barbus meridionalis petenyi). Instytut Ochrony Przyrody PAN. [dostęp 2013-08-31].

[Eschmeyer-9] RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 5 sierpnia 2013 [dostęp 2013-08-31] (ang.).

[Natura-10] Alicja Boroń: Barbus peloponnesius (Valenciennes, 1842). Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, seria: Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. T. 6. Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). (pdf)

[Kotlik-11] 1 2 3 4 Kotlik et al. Two new Barbus species from the Danube River basin, with redescription of B. petenyi (Teleostei: Cyprinidae). „Folia Zoologica”. 51 (3), s. 227–240, 2002. (ang.). (pdf)

[Antal-12] 1 2 László Antal, Brigitta László, Petr Kotlík, Attila Mozsár i inni. Phylogenetic evidence for a new species of Barbus in the Danube River basin. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 96, s. 187–194, 2016. DOI: 10.1016/j.ympev.2015.11.023. PMID: 26702958.

[rozp2016-13] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16]..