Ryby Polski – gatunki wodnych kręgowców oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw, występujące w czasach nowożytnych (po roku 1500), na terenie Polski. Pierwsze opisy ryb występujących w Polsce sporządził w XV w. Jan Długosz w dziele Chorographia Regni Poloniae.
Wykaz obejmuje przedstawicieli następujących, dość odlegle spokrewnionych ze sobą grup kręgowców tradycyjnie zaliczanych do ryb (Pisces) i krągłoustych (Cyclostomata), a współcześnie klasyfikowanych jako gromady lub nadgromady: ryby kostnoszkieletowe, chrzęstnoszkieletowe oraz krągłouste. Zawiera on słodkowodne i dwuśrodowiskowe gatunki rodzime i obce oraz morskie gatunki bytujące stale lub pojawiające się okazjonalnie w południowej części Morza Bałtyckiego. Wymieniono również gatunki obce, które nie zaaklimatyzowały się pomimo celowej lub incydentalnej introdukcji w wodach Polski. Do 2012 roku do polskich wód słodkich z różnych powodów (m.in. akwakultura, uzupełnienie rodzimego składu gatunkowego, wędkarstwo, zwalczanie niepożądanych organizmów i hodowla ryb ozdobnych) usiłowano wprowadzić 37 gatunków obcych.
W jeziorach najczęściej (w blisko stu procentach jezior o powierzchni powyżej 50 ha) występują płoć i okoń. Niewiele rzadsze (powyżej 90%) są jazgarz, leszcz, ukleja i krąp. Przeciętnie w polskich jeziorach o powierzchni powyżej 50 ha występuje 11–12 gatunków ryb.
Objaśnienia:
§§ – gatunek objęty ochroną ścisłą.
§ – gatunek objęty ochroną częściową.
(I) – gatunek obcy, w tym uciekinierzy z hodowli
(IE) – gatunek obcy, który wyginął w Polsce
Ф – poszczególne tzw. formy ekologiczne troci, tradycyjnie traktowane jak osobne gatunki.
Środowisko życia:
S – woda słodka
M – woda morska
↑S – gatunek anadromiczny
↓M – gatunek katadromiczny
| Nazwa systematyczna | Nazwa zwyczajowa | Przypisy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Rząd: Acipenseriformes – jesiotrokształtne | |||
| Rodzina: Acipenseridae – jesiotrowate | |||
| Acipenser baeri | jesiotr syberyjski | (M)↑S (IE) Gatunek obcy, sprowadzony w 1985. | |
| Acipenser gueldenstaedti | jesiotr rosyjski | M↑S (I) Gatunek obcy, sprowadzony w 1985, w 2000 pojawił się w Bałtyku, występuje w hodowlach. | |
| Acipenser oxyrinchus | jesiotr ostronosy | M↑S §§, | |
| Acipenser ruthenus | sterlet | S(M) (IE) Nieudana próba introdukcji w 1837 roku, ponownie wprowadzony w 1985. | |
| Huso huso | bieługa | M↑S (I) Wsiedlony do środowiska przyrodniczego około 1971 roku, wyginął. | |
| Rodzina: Polyodontidae – wiosłonosowate | |||
| Polyodon spathula | wiosłonos amerykański | S (I) Sprowadzony do hodowli w latach 90. XX wieku, sporadycznie spotykani są uciekinierzy z hodowli. | |
| Rząd: Anguilliformes – węgorzokształtne | |||
| Rodzina: Anguillidae – węgorzowate | |||
| Anguilla anguilla | węgorz europejski | S↓M | |
| Rząd: Clupeiformes – śledziokształtne | |||
| Rodzina: Clupeidae – śledziowate | |||
| Alosa alosa | aloza | M↑S § | |
| Alosa fallax | parposz | M(S) § | |
| Clupea harengus | śledź atlantycki | M | |
| Sardina pilchardus | sardynka europejska | M | |
| Sprattus sprattus | szprot | M | |
| Rodzina: Engraulidae – sardelowate | |||
| Engraulis encrasicolus | sardela europejska | M, | |
| Rząd: Cypriniformes – karpiokształtne | |||
| Rodzina: Balitoridae – przylgowate | |||
| Barbatula barbatula | śliz pospolity | S § | |
| Rodzina: Catostomidae – czukuczanowate | |||
| Ictiobus niger | buffalo czarny | S (IE) Sprowadzony do hodowli w 1989, próby aklimatyzacji zostały zaniechane. | |
| Rodzina: Cobitidae – piskorzowate | |||
| Cobitis elongatoides | koza dunajska | S § | |
| Cobitis taenia | koza pospolita | S § | |
| Misgurnus fossilis | piskorz | S § | |
| Sabanejewia aurata | koza złotawa | S §§ | |
| Sabanejewia baltica | S | ||
| Sabanejewia balcanica | kózka bałkańska | S(M) | |
| Rodzina: Cyprinidae – karpiowate | |||
| Abramis ballerus | rozpiór | S | |
| Abramis brama | leszcz | S(M) | |
| Abramis sapa | sapa | S | |
| Alburnoides bipunctatus | piekielnica | S § | |
| Alburnoides rossicus | piekielnica wschodnia | S | |
| Alburnus alburnus | ukleja | S | |
| Aristichthys nobilis | tołpyga pstra | S (I) Gatunek obcy, introdukowany w 1965. | |
| Barbus barbus | brzana | S | |
| Barbus carpathicus | brzanka | S § | |
| Barbus (cyclolepis) waleckii | brzana karpacka | S | |
| Blicca bjoerkna | krąp | S | |
| Carassius auratus | karaś chiński | S (I) Złota rybka (Carassius a. auratus), takson obcy, sprowadzony z Azji. | |
| Carassius carassius | karaś pospolity | S | |
| Carassius gibelio | karaś srebrzysty | S (I) Gatunek obcy, sprowadzony z Azji w latach 1930–1933. | |
| Chondrostoma nasus | świnka | S | |
| Ctenopharyngodon idella | amur biały | S (I) Gatunek obcy, introdukowany w 1964. | |
| Cyprinus carpio | karp | S (I) Gatunek obcy, sprowadzony pomiędzy XII a XIII w. | |
| Eupallasella percnurus | strzebla błotna | S §§ | |
| Gobio gobio | kiełb | S | |
| Hypophthalmichthys molitrix | tołpyga biała | S (I) Gatunek obcy, introdukowany w 1965. | |
| Leucaspius delineatus | słonecznica | S | |
| Leuciscus aspius | boleń | S(M) | |
| Leuciscus cephalus | kleń | S(M) | |
| Leuciscus idus | jaź | S(M) | |
| Leuciscus leuciscus | jelec europejski | S(M) | |
| Pelecus cultratus | ciosa | S § | |
| Phoxinus phoxinus | strzebla potokowa | S | |
| Pseudorasbora parva | czebaczek amurski | S (I) Gatunek obcy, introdukowany przypadkowo w 1990. | |
| Rhodeus amarus | różanka europejska | S § Popularny synonim Rhodeus sericeus w rzeczywistości jest nazwą gatunkową ryby występującej w dorzeczu Amuru. | |
| Romanogobio albipinnatus | kiełb białopłetwy | S § | |
| Romanogobio belingi | S | ||
| Romanogobio kesslerii | kiełb Kesslera | S § | |
| Romanogobio uranoscopus | kiełb długowąsy | S | |
| Romanogobio vladykovi | S | ||
| Rutilus rutilus | płoć | S(M) | |
| Rutilus virgo | S | ||
| Scardinius erythrophthalmus | wzdręga | S | |
| Tinca tinca | lin | S(M) | |
| Vimba vimba | certa | (M)↑S | |
| Rząd: Siluriformes – sumokształtne | |||
| Rodzina: Clariidae – długowąsowate | |||
| Clarias gariepinus | sum afrykański | S (IE) Sprowadzony do hodowli w 1990. | |
| Rodzina: Ictaluridae – sumikowate | |||
| Ameiurus melas | sumik czarny | S (I) Gatunek obcy, stwierdzony w 2007. | |
| Ameiurus nebulosus | sumik karłowaty | S(M) (I) Gatunek obcy, sprowadzony z Ameryki Północnej w 1885. | |
| Rodzina: Loricariidae – zbrojnikowate | |||
| Pterygoplichthys gibbiceps | zbrojnik lamparci | S (IE) Gatunek obcy, stwierdzony w 2006 w Brdzie. | |
| Rodzina: Pangasiidae | |||
| Pangasianodon hypophthalmus | sum rekini | S (IE) Stwierdzony w 2005. | |
| Rodzina: Siluridae – sumowate | |||
| Silurus glanis | sum europejski | S | |
| Rząd: Characiformes – kąsaczokształtne | |||
| Rodzina: Serrasalmidae – piraniowate | |||
| Piaractus brachypomus | pirapitinga | S (I) Gatunek obcy, dwa osobniki wyłowione w czerwcu 2002 w ciepłym kanale w Szczecinie, dwa złowione we Wrocławiu i jeden w Jelczu-Laskowicach. | |
| Rząd: Esociformes – szczupakokształtne | |||
| Rodzina: Esocidae – szczupakowate | |||
| Esox lucius | szczupak pospolity | S(M) | |
| Rodzina: Umbridae – muławkowate | |||
| Umbra krameri | muławka bałkańska | S (IE) Gatunek obcy, stwierdzony w 1921 i 1967. | |
| Umbra pygmaea | muławka wschodnioamerykańska | S (I) Gatunek obcy, stwierdzony w 1995. | |
| Rząd: Osmeriformes – stynkokształtne | |||
| Rodzina: Osmeridae – stynkowate | |||
| Osmerus eperlanus | stynka | M↑S | |
| Rząd: Salmoniformes – łososiokształtne | |||
| Rodzina: Salmonidae – łososiowate | |||
| Coregonus albula | sielawa | S(M) | |
| † Coregonus fera | S (IE) Nieudane próby introdukcji w latach 1858–1862, gatunek wymarły. | ||
| Coregonus lavaretus | sieja pospolita | M↑S | |
| Coregonus muksun | muksun | (M)↑S (I) Gatunek obcy, introdukowany do Wisły i Odry w 1984. | |
| Coregonus nilssoni | sieja szlachetna | S (I) Gatunek obcy, introdukowany do kilku jezior w dorzeczu Odry. | |
| Coregonus peled | peluga | S (I) Gatunek obcy, introdukowany w 1966. | |
| Coregonus widegreni | sieja wolasta | (M)↑S | |
| Hucho hucho | głowacica | S §§ | |
| Oncorhynchus gorbuscha | gorbusza | M↑S (IE) Podejmowano próby introdukcji w latach 70. XX wieku. | |
| Oncorhynchus kisutsch | kiżucz | ↑S Gatunek obcy, introdukowany w 1859, bez powodzenia. | |
| Oncorhynchus mykiss | pstrąg tęczowy | S (I) Gatunek obcy, sprowadzony z Ameryki Północnej w latach 1881–1889. | |
| Oncorhynchus tshawytscha | czawycza | M↑S (IE) Nieudana próba introdukcji w 1889. | |
| Salmo labrax | troć czarnomorska | M↑S | |
| Salmo salar | łosoś szlachetny | M↑S | |
| Salmo trutta m. fario | pstrąg potokowyФ | S | |
| Salmo trutta m. lacustris | troć jeziorowaФ | S | |
| Salmo trutta m. trutta | troć wędrownaФ | M↑S | |
| Salvelinus alpinus | golec zwyczajny | M↑S (IE) Podejmowano próby introdukcji w 1603(?) i 1840 roku. | |
| Salvelinus fontinalis | pstrąg źródlany | S (I) Gatunek obcy, sprowadzony z Ameryki Północnej w 1890. | |
| Thymallus baicalensis | lipień bajkalski | S (IE) Gatunek obcy, w 1973 r. wydostał się z hodowli w Czechach, potem wyginął lub skrzyżował się z rodzimym lipieniem pospolitym. | |
| Thymallus thymallus | lipień pospolity | S | |
| Rząd: Aulopiformes – skrzelokształtne | |||
| Rodzina: Paralepididae | |||
| Magnisudis atlantica | M | ||
| Rząd: Gadiformes – dorszokształtne | |||
| Rodzina: Gadidae – dorszowate | |||
| Enchelyopus cimbrius | motela | M | |
| Gadus morhua | dorsz | M | |
| Lota lota | miętus pospolity | S | |
| Melanogrammus aeglefinus | plamiak | M | |
| Odontogadus merlangus | witlinek | M | |
| Pollachius virens | czarniak | M | |
| Pollachius pollachius | rdzawiec | M | |
| Raniceps raninus | żabogłów | M | |
| Trisopterus esmarkii | okowiel | M | |
| Trisopterus minutus | karlik | M, 1 osobnik złowiony w 2017 roku. | |
| Rząd: Beloniformes – belonokształtne | |||
| Rodzina: Belonidae – belonowate | |||
| Belone belone | belona pospolita | M | |
| Rodzina: Scomberesocidae – makreloszowate | |||
| Scomberesox saurus | makrelosz | M | |
| Rząd: Gasterosteiformes – ciernikokształtne | |||
| Rodzina: Gasterosteidae – ciernikowate | |||
| Gasterosteus aculeatus | ciernik | S(M) | |
| Gasterosteus gymnurus | S(M) | ||
| Pungitius pungitius | cierniczek | S(M) | |
| Spinachia spinachia | pocierniec | M § | |
| Rząd: Mugiliformes – mugilokształtne | |||
| Rodzina: Mugilidae – mugilowate | |||
| Chelon auratus | cefal złocisty | M(S) | |
| Chelon labrosus | tępogłów grubowargi | M(S) | |
| Liza ramada | cefal cienkowargi | M(S) | |
| Rząd: Perciformes – okoniokształtne | |||
| Podrząd: Percoidei – okoniowce | |||
| Rodzina: Percidae – okoniowate | |||
| Gymnocephalus cernuus | jazgarz | S(M) | |
| Perca fluviatilis | okoń europejski | S(M) | |
| Sander lucioperca | sandacz | S(M) | |
| Sander volgensis | bersz | S(M) | |
| Zingel streber | czop żółty | S | |
| Zingel zingel | czop czarny | S | |
| Rodzina: Bramidae – bramowate | |||
| Taractichthys longipinnis | M | ||
| Rodzina: Carangidae – ostrobokowate | |||
| Trachurus trachurus | ostrobok pospolity | M | |
| Rodzina: Centrarchidae – bassowate | |||
| Micropterus salmoides | bass wielkogębowy | S (IE) Gatunek obcy, sprowadzony prawdopodobnie w 1912, hodowany z powodzeniem, przez ostatnie 40 lat nie został zaobserwowany. | |
| Lepomis gibbosus | bass słoneczny | S (I) Gatunek obcy, sprowadzony w 1927. | |
| Rodzina: Moronidae – moronowate | |||
| Dicentrarchus labrax | labraks | M(S) | |
| Rodzina: Mullidae – barwenowate | |||
| Mullus surmuletus | barwena | M | |
| Podrząd: Labroidei – wargaczowce | |||
| Rodzina: Cichlidae – pielęgnicowate | |||
| Oreochromis niloticus | tilapia nilowa | S (IE) Gatunek obcy, sprowadzony do hodowli w 1994. Obecnie hodowany w zamkniętej akwakulturze. | |
| Rodzina: Labridae – wargaczowate | |||
| Labrus bergylta | wargacz kniazik | M | |
| Podrząd: Zoarcoidei – węgorzycowce | |||
| Rodzina: Pholidae – ostropłetwcowate | |||
| Pholis gunnellus | ostropłetwiec | M | |
| Rodzina: Stichaeidae – stychejkowate | |||
| Lumpenus lampretaeformis | taśmiak długi | M § | |
| Rodzina: Zoarcidae – węgorzycowate | |||
| Zoarces viviparus | węgorzyca | M | |
| Rodzina: Anarhichadidae – zębaczowate | |||
| Anarhichas lupus | zębacz pasiasty | M | |
| Podrząd: Trachinoidei – ostroszowce | |||
| Rodzina: Ammodytidae – dobijakowate | |||
| Ammodytes marinus | dobijak niebieski | M(S) | |
| Ammodytes tobianus | tobiasz | M(S) | |
| Rodzina: Trachinidae – ostroszowate | |||
| Trachinus draco | ostrosz | M | |
| Hyperoplus lanceolatus | dobijak | M | |
| Podrząd: Gobioidei – babkowce | |||
| Rodzina: Gobiidae – babkowate | |||
| Aphia minuta | babka przezroczysta | M | |
| Gobius niger | babka czarna | M § | |
| Gobiusculus flavescens | babka czarnoplamka | M § | |
| Neogobius fluviatilis | babka szczupła | SM (I) Inwazyjny gatunek obcy, stwierdzony w 1997. | |
| Neogobius gymnotrachelus | babka łysa | M(S) (I) Inwazyjny gatunek obcy, stwierdzony w 1995. | |
| Neogobius melanostomus | babka bycza | M(S) (I) Inwazyjny gatunek obcy, od 1990 w Zatoce Puckiej, w 2002 stwierdzony w wodach śródlądowych. | |
| Pomatoschistus microps | babka piaskowa | M § | |
| Pomatoschistus minutus | babka mała | MS § | |
| Proterorhinus marmoratus | babka marmurkowata | S(M) (I) Gatunek obcy, stwierdzony w 2008. | |
| Proterorhinus semilunaris | babka rurkonosa | S (I) Gatunek obcy, stwierdzony w 2008. | |
| Rodzina: Odontobutidae | |||
| Perccottus glenii | trawianka | S (I) Inwazyjny gatunek obcy zawleczony lub introdukowany przed rokiem 1993. | |
| Podrząd: Scombroidei – makrelowce | |||
| Rodzina: Scombridae – makrelowate | |||
| Scomber scombrus | makrela atlantycka | M | |
| Thunnus thynnus | tuńczyk | M | |
| Rodzina: Xiphiidae – włócznikowate | |||
| Xiphias gladius | włócznik (miecznik) | M | |
| Rząd: Pleuronectiformes – flądrokształtne | |||
| Rodzina: Pleuronectidae – flądrowate | |||
| Hippoglossoides platessoides | niegładzica | M | |
| Limanda limanda | zimnica | M | |
| Platichthys flesus | stornia | M(S) | |
| Pleuronectes platessa | gładzica | M | |
| Rodzina: Scophthalmidae – nagładowate | |||
| Scophthalmus rhombus | nagład | M | |
| Scophthalmus maximus | skarp (turbot) | M | |
| Rodzina: Soleidae – solowate | |||
| Solea solea | sola zwyczajna | M | |
| Rząd: Scorpaeniformes – skorpenokształtne | |||
| Rodzina: Agonidae – lisicowate | |||
| Agonus cataphractus | lisica | M | |
| Rodzina: Cottidae – głowaczowate | |||
| Cottus gobio | głowacz białopłetwy | S § | |
| Cottus microstomus | S(M) | ||
| Cottus poecilopus | głowacz pręgopłetwy | S § | |
| Myoxocephalus quadricornis | kur rogacz | MS §, | |
| Myoxocephalus scorpius | kur diabeł | M | |
| Taurulus bubalis | kur głowacz | M | |
| Rodzina: Cyclopteridae – taszowate | |||
| Cyclopterus lumpus | tasza | M | |
| Rodzina: Liparidae – dennikowate | |||
| Liparis liparis | dennik | M § | |
| Rodzina: Triglidae – kurkowate | |||
| Trigla guarnardus | kurek szary | M | |
| Trigla lucerna | kurek czerwony | M | |
| Rząd: Syngnathiformes – igliczniokształtne | |||
| Rodzina: Syngnathidae – igliczniowate | |||
| Entelurus aequoreus | wężyna | M | |
| Nerophis ophidion | wężynka | M § | |
| Syngnathus rostellatus | igliczka | M | |
| Syngnathus typhle | iglicznia | M § | |
| Rząd: Tetraodontiformes – rozdymkokształtne | |||
| Rodzina: Molidae – samogłowowate | |||
| Mola mola | samogłów | M | |
| Nazwa systematyczna | Nazwa zwyczajowa | Przypisy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Rząd: Pristiformes – piłokształtne | |||
| Rodzina: Pristidae – piłowate | |||
| Pristis pectinata | piła drobnozębna | M | |
| Rząd: Rajiformes – rajokształtne | |||
| Rodzina: Rajidae – rajowate | |||
| Amblyraja radiata | płaszczka gwiaździsta | M | |
| Rząd: Squaliformes – koleniokształtne | |||
| Rodzina: Etmopteridae | |||
| Etmopterus spinax | kolczak czarny | M, Stwierdzony w 2016. | |
| Rodzina: Squalidae’ – koleniowate | |||
| Squalus acanthias | koleń pospolity | M | |
| Nazwa systematyczna | Nazwa zwyczajowa | Przypisy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Rząd: Petromyzontiformes – minogokształtne | |||
| Rodzina: Petromyzontidae – minogowate | |||
| Eudontomyzon mariae | minóg ukraiński | S § | |
| Eudontomyzon vladykovi | minóg Władykowa | S | |
| Lampetra fluviatilis | minóg rzeczny | M(S) § | |
| Lampetra planeri | minóg strumieniowy | S § | |
| Petromyzon marinus | minóg morski | M↑S §§ | |