Bylica polna

Bylica polna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	bylica
Gatunek	bylica polna
	Nazwa systematyczna
	Artemisia campestris L.; Sp. Pl.: 846 (1753)
Synonimy
	Artemisia campestris subsp. typica H.M.Hall & Clem.; Draconia campestris (L.) Soják; Oligosporus campestris (L.) Cass;
	Artemisia campestris subsp. typica H.M.Hall & Clem.; Draconia campestris (L.) Soják; Oligosporus campestris (L.) Cass;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bylica polna (Artemisia campestris L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Dawniej roślina ta nazywana była również trzeszczykiem. Jest szeroko rozprzestrzeniona na półkuli północnej. Rośnie dziko na znacznych obszarach Ameryki Północnej, w całej niemal Europie, w Afryce Północnej (Algieria, Libia, Tunezja i Maroko) oraz w Azji (Syberia, Kaukaz, Kazachstan, Turcja). W Polsce jest gatunkiem bardzo pospolitym.

Morfologia

Łodyga: Silnie rozgałęziona, wzniesiona lub pokładająca się, o wysokości do 80 (100) cm. Tylko młode rośliny są owłosione, później są nagie. Jest różnie wybarwiona, może być zielona, żółtawa lub ciemnopurpurowa. Pod ziemią zdrewniałe kłącze. Roślina wytwarza także ulistnione rozłogi.
Liście: Pierzastodzielne, z wierzchu ciemnozielone, od spodu białawe i filcowate. Składają się z odcinków o szerokości do 1,5 mm. W nasadzie posiadają wyraźne uszka lub pierzaste łatki. W czasie kwitnienia występują jeszcze liście odziomkowe.
Kwiaty: Zebrane w liczne, drobne i jajowate koszyczki o długości do 3 mm. Okrywa złożona z dwóch rzędów listków. Listki zewnętrzne jajowate, zielone, wewnętrzne podługowate i szeroko obłonione. Dno koszyczka nagie. Wszystkie kwiaty rurkowate. Na brzegach koszyczka występują czerwonobrunatne kwiaty żeńskie, w środku obupłciowe.
Owoc: Odwrotnie jajowata, brunatna, błyszcząca i podłużnie marszczona niełupka o długości do 1,2 mm.

Biologia i ekologia

Rozwój: Półkrzew, chamefit. Kwitnie od lipca do września. Przedprątne kwiaty nie posiadają miodników i są wiatropylne. Nie wydziela zapachu charakterystycznego dla wielu innych gatunków bylic.
Roślina trująca: W większych ilościach ma własności trujące.
Roślina alergenna: Wysokie stężenia ziaren pyłku bylicy polnej notowane są w Polsce w drugiej połowie sierpnia, szczególnie na terenach podmiejskich i wiejskich. W centrach dużych miast Polski ziarna pyłku bylicy polnej rejestrowane są sporadycznie.
Genetyka: Liczba chromosomów 2n= 36.
Siedlisko: Podgatunek typowy występuje na suchych murawach kserotermicznych i napiaskowych, w borach i na polanach, także na siedliskach ruderalnych – na przydrożach, miedzach, zrębach, nieużytkach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Festuco-Brometea. Podgatunek sericea rośnie na piaskach nadmorskich – na wydmach i klifach.
Oddziaływania międzygatunkowe: W łodydze żeruje larwa muchówki Oxyna parietina. Na pędach pasożytuje grzyb Golovinomyces artemisiae powodujący chorobę zwaną mączniakiem prawdziwym.

Zmienność

Gatunek jest bardzo zmienny pod względem owłosienia, pokroju, wielkości koszyczków. Wyróżnianych jest 13 podgatunków:

Artemisia campestris subsp. alpina (DC.) Arcang.
Artemisia campestris subsp. borealis (Pall.) H.M.Hall & Clem.
Artemisia campestris subsp. bottnica Lundstr. ex Kindb.
Artemisia campestris subsp. campestris – podgatunek nominatywny ma wcześnie łysiejące, zwykle ciemnoczerwone łodygi i liście o łatkach szerokości do 1 mm oraz nagie koszyczki.
Artemisia campestris subsp. canadensis (Michx.) Scoggan
Artemisia campestris subsp. caudata (Michx.) H.M.Hall & Clem.
Artemisia campestris subsp. cinerea Le Houér.
Artemisia campestris subsp. glutinosa (J.Gay ex Besser) Batt.
Artemisia campestris subsp. lednicensis (Spreng.) Greuter & Raab-Straube
Artemisia campestris subsp. lempergii Sennen
Artemisia campestris subsp. pacifica (Nutt.) H.M.Hall & Clem.
Artemisia campestris subsp. sericea (Fr.) Lemke & Rothm. – podgatunek nadmorski, spotykany na wydmach. Ma łodygę, liście i koszyczki trwale srebrzystoszaro owłosione. Silne owłosienie hamuje transpirację, dzięki czemu ułatwia bylicy piasków nadmorskich gospodarkę wodną. Odmianę nadmorską przed nadmierną utratą wody chroni ponadto cienka warstwa wosku, pokrywająca często ich liście i pędy. Warstwa wosku nadaje tej odmianie lekko niebieskawe zabarwienie.
Artemisia campestris subsp. variabilis (Ten.) Greuter

Wyróżniany we Florze Polskiej podgatunek Artemisia campestris subsp. inodora Nyman wymieniany z Ukrainy uznawany jest za synonim Artemisia marschalliana var. marschalliana.

Zastosowanie

Bylica polna nie znajduje zastosowania w lecznictwie, jak inne spokrewnione z nią gatunki (bylica piołun, bylica pospolita, bylica draganek, bylica boże drzewko). U Indian z plemienia Czarnych Stóp była używana do wywoływania poronień, zaś Indianie Navaho jedli jej zmielone nasiona.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
1 2 3 Artemisia campestris L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-07-13] .
↑ Artemisia campestris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 3 4 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].
1 2 3 4 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
1 2 3 Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
↑ Łukasz Grewling, Idalia Kasprzyk, Katarzyna Borycka, Kazimiera Chłopek, Łukasz Kostecki, Barbara Majkowska-Wojciechowska, Małgorzata Malkiewicz, Dorota Myszkowska, Małgorzata Nowak, Krystyna Piotrowska-Weryszko, Małgorzata Puc, Marika Stawińska, Zofia Balwierz, Agata Szymańska, Matt Smith, Aneta Sulborska, Elżbieta Weryszko-Chmielewska. Searching for a trace of Artemisia campestris pollen in the air. „Acta Agrobotanica”. 68(4). s. 399-404. DOI: 10.5586/aa.2015.040.
1 2 3 4 WaldemarW. Żukowski WaldemarW., Artemisia L., Bylica, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 299-300 .
↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
↑ Malcolm Storey: Artemisia campestris L. (Field Mugwort, Field Wormwood). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-01-12].
↑ Teofil Wojterski: Zielonym szlakiem polskiego wybrzeża. Nasza Księgarnia, 1957, s. 41.
↑ Artemisia marschalliana var. marschalliana, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-13] .
↑ Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalovy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 Artemisia campestris L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-07-13] .

[iucn-4] Artemisia campestris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[seidl-5] 1 2 3 4 Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.

[grin-6] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].

[rutkowski-7] 1 2 3 4 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

[sudnik-8] 1 2 3 Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.

[grewling-9] Łukasz Grewling, Idalia Kasprzyk, Katarzyna Borycka, Kazimiera Chłopek, Łukasz Kostecki, Barbara Majkowska-Wojciechowska, Małgorzata Malkiewicz, Dorota Myszkowska, Małgorzata Nowak, Krystyna Piotrowska-Weryszko, Małgorzata Puc, Marika Stawińska, Zofia Balwierz, Agata Szymańska, Matt Smith, Aneta Sulborska, Elżbieta Weryszko-Chmielewska. Searching for a trace of Artemisia campestris pollen in the air. „Acta Agrobotanica”. 68(4). s. 399-404. DOI: 10.5586/aa.2015.040.

[zukowski-10] 1 2 3 4 WaldemarW. Żukowski WaldemarW., Artemisia L., Bylica, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 299-300 .

[matuszkiewicz-11] Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

[bioinfo-12] Malcolm Storey: Artemisia campestris L. (Field Mugwort, Field Wormwood). [w:] BioInfo (UK) [on-line]. [dostęp 2018-01-12].

[wojterski-13] Teofil Wojterski: Zielonym szlakiem polskiego wybrzeża. Nasza Księgarnia, 1957, s. 41.

[14] Artemisia marschalliana var. marschalliana, [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-13] .

[luczaj-15] Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalovy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.