| Rok produkcji |
1943 |
|---|---|
| Data premiery |
1943 |
| Kraj produkcji | |
| Język | |
| Czas trwania |
10–11 min |
| Reżyseria | |
| Scenariusz |
Franciszka Themerson |
| Zdjęcia |
Franciszka Themerson |
| Montaż |
Franciszka Themerson |
Calling Mr Smith (polskie tlumaczenia tytułu to m.in. Wzywając pana Smitha i Wzywamy Pana Smitha) – polsko-brytyjski krótkometrażowy film eksperymentalny (awangardowy) o wymowie antynazistowskiej z 1943 roku, zrealizowany przez Franciszkę i Stefana Themersonów.
Film został napisany, wyreżyserowany, sfotografowany i zmontowany przez Franciszkę i Stefana Themersonów we współpracy z Biurem Filmowym Ministerstwa Informacji i Dokumentacji rządu RP na uchodźstwie w Londynie. Wykorzystano w nim część materiałów z wydanej w 1942 roku The Black Book of Poland, polskiego opracowania dokumentującego niemieckie zbrodnie wojenne.
Trwający 10 lub 11 minut film zestawia nieruchome i ruchome obrazy pochodzące z fotografii wojennych oraz kronik filmowych, w tym z niemieckich materiałów propagandowych. Wykorzystano m.in. fragment dotyczący wydarzeń bydgoskich z września 1939 roku. Obrazy ukazujące okrucieństwa wojny przeplatają rozbłyski kolorowego światła.
Themersonowie zastosowali m.in. obiektywy anamorficzne, technikę Dufaycolor, animację rysunkową, fotomontaż, fotogram i podwójną ekspozycję. Narrację, prowadzoną kobiecym głosem, określano jako amorficzną i abstrakcyjną.
Ścieżka dźwiękowa zawiera utwory muzyki klasycznej Johanna Sebastiana Bacha, Fryderyka Chopina i Karola Szymanowskiego, a także zniekształconą wersję niemieckiej pieśni nazistowskiej Horst-Wessel-Lied.
Film został poddany cenzurze w Wielkiej Brytanii z powodu kontrowersyjnej sceny przedstawiającej powieszoną kobietę. Brytyjscy cenzorzy zażądali jej usunięcia, na co Themerson nie wyraził zgody. W rezultacie filmu nie można było wyświetlać w kinach publicznych.
Mimo to został dobrze przyjęty przez współczesnych brytyjskich krytyków; określano go jako „sensację w londyńskich kręgach filmowych” oraz jako „jedyny film eksperymentalny zrealizowany w Anglii podczas wojny”. Chociaż retorykę filmu uznawano za typową dla miejsca i czasu jego powstania, pozytywnie oceniano zestawienie obrazów z muzyką klasyczną oraz ogólny ton dzieła.
Celem filmu było ukazanie brytyjskiej publiczności terroru niemieckiej okupacji oraz krytyka jej bierności. Tytułowy „pan Smith” stanowił figurę przeciętnego Brytyjczyka. Poprzez zestawienie muzyki Bacha ze współczesną, zniekształconą niemiecką pieśnią nazistowską, dzieł kultury i dziecinnej typografii przypominającej komiks z obrazami zbrodni wojennych, film stawiał pytanie, jak naród o wysoko rozwiniętej kulturze, taki jak Niemcy, mógł dopuścić się barbarzyńskich okrucieństw. Ukazywał również niszczenie polskiej kultury przez Niemców. Część zastosowanych obrazów odwoływała się do polskiej martyrologii, w szczególności koncepcji Polski jako Chrystusa narodów.
Wykorzystanie niemieckich kronik filmowych opisywano jako wczesny przykład techniki found footage oraz satyrę na propagandę.
Stylistykę filmu określano jako futurystyczną i zbliżoną do dadaizmu. Wskazywano również na inspirację filmem Normana McLarena Hell Unlimited (1936) oraz wcześniejszym filmem Themersonów Europa.
Ponieważ film zawierał także obrazy niemieckich zbrodni na polskich Żydach, jest zaliczany do wczesnych filmów dotyczących Zagłady.