Capel – rzeka w Australii, w południowo-zachodniej części stanu Australia Zachodnia. Ma 32km długości (57km licząc od źródła Capel River South). Jest największą rzeką w zlewni Zatoki Geografa, a powierzchnia jej dorzecza wynosi około 653 km².
Ujście rzeki było pierwotnie połączone z systemem mokradeł Stirling, a wody rzeki spływały ostatecznie do estuarium Vasse-Wonnerup(inne języki) poprzez ciąg połączonych ze sobą mokradeł. W 1880 roku wykonano przekop przez przybrzeżne wydmy, tworząc sztuczne ujście, co umożliwiło bezpośredni spływ wód do Zatoki Geografa. Podczas wykopywania przekopu napotkano szereg trudności, związanych głównie z wylewaniem się wody morskiej na tereny podmokłe podczas przypływów oraz dużym nakładem pracy wymaganym do utrzymania drożności piaszczystego ujścia. Na przełomie wieków rzeka Capel została odizolowana od mokradeł Stirling poprzez usypanie wysokich wałów po obu stronach rzeki, co miało na celu powstrzymanie napływu wody morskiej do systemu mokradeł Stirling.
Historia
Pierwotnymi mieszkańcami dorzecza rzeki Capel byli Aborygeni z grupy plemion Noongar(inne języki), znani pod nazwą Wardandi(inne języki), czyli „ludzie, którzy żyli nad oceanem i podążali leśnymi ścieżkami”. Informacje zebrane na podstawie historii mówionej wskazują, że rzeki, estuaria i tereny podmokłe miały dla tych społeczności na ogół bardzo duże znaczenie, zarówno w wymiarze praktycznym, jak i duchowym. Wcześni osadnicy europejscy odnotowali wiele przypadków korzystania przez społeczności aborygeńskie z rzeki w okresie letnim w celu połowu ryb, podczas gdy zimą grupy te zdawały się przemieszczać w głąb lądu, aby polować na kangury i inne torbacze.
Pierwszymi Europejczykami, którzy przybyli w okolice rzeki, była francuska ekspedycja pod dowództwem Nicolasa Baudina na pokładzie statku Géographe(inne języki), która dotarła w 1801 do Zatoki Geografa. Nie dostrzegli oni jednak rzeki Capel, ponieważ była ona ukryta za wydmami i zdecydowali się ruszyć dalej, przeoczając tym samym obfite źródło słodkiej wody. W 1827 roku, gubernator James Stirling(inne języki) zbadał wybrzeże Zatoki Geografa na pokładzie statku HMS „Success”(inne języki), odnotowując występowanie obszarów z dobrej jakości glebą i słodką wodą.
Rzeka została odkryta w 1834 przez podróżnika Fredericka Ludlowa(inne języki) i nazwana na cześć panny Capel Carter, kuzynki rodziny Bussellów(inne języki). W 1836 roku rzekę przekroczył porucznik Henry William St Pierre Bunbury. Według jego słów rzeka została nazwana przez Johna Bussella(inne języki). Początkowo nazwa nie była w użyciu i zarówno miasto, jak i rzeka znane były pod nazwą Coolingup. Nazwę zmieniono dopiero w 1899 roku. Raport Bunbury'ego z obszaru zlewni rzeki zawierał następujące spostrzeżenia: „Ziemia po obu stronach rzeki jest bogata i żyzna oraz gęsto porośnięta drzewami gumowymi [eukaliptusami]. Nurt rzeki doskonale nadaje się do budowy młynów wodnych, a ilość wody jest w zupełności wystarczająca do napędzania kilku z nich, zarówno do mielenia [zboża], jak i przecierania drewna”.
W 1843 roku pierwsi osadnicy osiedlili się wzdłuż rzeki Capel pod ochroną wojskową. James Child, Samuel Rose i W.J. Roberts założyli w tym roku odpowiednio miejscowości Minninup (obecnie znaną jako Donnybrook), Dougup oraz North Capel Farm. Obszar wybrzeża rzeki był atrakcyjny dla osadników ze względu na stały dostęp do wody. W 1851 George Payne zbudował młyn wodny, który stał się centralnym punktem niewielkiej wsi. W pobliżu młyna zbudowano most nad rzeką w celu transportu zboża do zmielenia.
W czerwcu 2009 roku odbyła się inauguracyjna edycja zawodów wioślarskich Ranger Outdoors Capel Descent. Trasa wyścigu, licząca 15 kilometrów, prowadziła częściowo w dół rzeki Capel, a częściowo przez otwarte wody Zatoki Geografa.
Klimat
Rzeka Capel leży na obszarze o klimacie śródziemnomorskim, z wilgotną, łagodną zimą (od czerwca do września) i ciepłym, suchym latem (od listopada do kwietnia). W latach 1900–1974 średnie roczne opady wynosiły 870mm. W latach 1975–2003 średnie roczne opady wynosiły zaledwie 735mm, co stanowi różnicę 16%. Opady mają charakter sezonowy i występują głównie między majem a wrześniem. Średnie roczne parowanie wynosi około 1400mm.
Ochrona
Około 70% obszaru zlewni rzeki Capel zostało wylesione. Usuwanie roślinności spowodowało szybszy przepływ wody deszczowej do oceanu, a także zwiększyło erozję brzegów rzeki.
W celu ochrony rzeki podjęto akcję Capel River Action Plan, mającą na celu dostarczenie właścicielom gruntów oraz szerszej społeczności Capel narzędzia, które pomoże ukierunkować wykorzystanie dostępnych zasobów na zwalczanie chwastów, kontrolę erozji oraz ponowne nasadzenie rodzimej roślinności wzdłuż strefy brzegowej.
Rzeka odgrywa istotną rolę w zachowaniu gatunków rzadkich i chronionych. Monitoring wykazał obecność minoga południowego, gatunku wędrownego, który wpływa do rzek z oceanu w krótkim okresie szczytowych przepływów zimowych. Ponadto w bentosie rzeki występuje gatunek małża słodkowodnego Westralunio carteri(inne języki). Odgrywa on ważną rolę w ekosystemach słodkowodnych, ponieważ potrafi utrzymać jakość wody poprzez usuwanie osadów i zanieczyszczeń za pomocą filtracji; jest sklasyfikowany przez IUCN jako gatunek narażony.
Znacznym zagrożeniem dla lokalnego ekosystemu jest obecność gatunków inwazyjnych, w szczególności okonia pospolitego. Drapieżnictwo ze strony tego gatunku jest wskazywane jako prawdopodobna przyczyna zaniku mniejszych ryb rodzimych, które historycznie zasiedlały ten ciek. Badania terenowe wykazały niepokojący brak lub śladową liczebność takich gatunków jak Nannoperca vittata(inne języki) oraz Bostockia porosa(inne języki), co świadczy o zaburzonej strukturze troficznej rzeki.
