Pomnik upamiętniający Chrisa Haniego w Boksburgu | |
| Imię i nazwisko urodzenia |
Martin Thembisile Hani |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
28 czerwca 1942 |
| Data i miejsce śmierci |
10 kwietnia 1993 |
| Przyczyna śmierci | |
| Zawód, zajęcie |
polityk, bojownik |
Chris Hani (ur. 28 czerwca 1942 w Cofimvabie jako Martin Thembisile Hani, zm. 10 kwietnia 1993 w Boksburgu) – południowoafrykański polityk i bojownik, lider Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej i Umkhonto we Sizwe, zbrojnego skrzydła Afrykańskiego Kongresu Narodowego (ANC). Był aktywnym przeciwnikiem apartheidu. Został zamordowany przez Janusza Walusia, polskiego imigranta.
W 1957 dołączył do młodzieżowej organizacji ANC Youth League. Studiował na Uniwersytecie Fort Hare i Uniwersytecie Rodezyjskim. W 1962 dołączył do Południowoafrykańskiej Partii Komunistycznej i Umkhonto we Sizwe. Przeszedł szkolenie wojskowe w obozach czarnej partyzantki w Rodezji (obecnie Zimbabwe). Uczestniczył w operacjach partyzanckich podejmowanych przeciwko RPA z obszaru Lesotho i Zambii. W 1974 został wybrany do rady wykonawczej Afrykańskiego Kongresu Narodowego. W 1982 został mianowany zastępcą dowódcy Umkhonto we Sizwe, z funkcji tej zrezygnował w 1991. W 1991 zastąpił Joe Slovo na stanowisku sekretarza generalnego partii komunistycznej.
Brał udział w rozmowach na temat zniesienia apartheidu. Został zabity strzałem w głowę przez Janusza Walusia 10 kwietnia 1993, przed swoim domem w Dawn Park, na przedmieściach Boksburga. Sprawca został zatrzymany, podobnie jak Clive Derby-Lewis – konserwatywny członek parlamentu RPA, który użyczył mu pistoletu. Zabójstwo to, zorganizowane przez skrajną prawicę, miało na celu zatrzymanie negocjacji kończących apartheid. Na liście przyszłych potencjalnych ofiar, znalezionej u Derby-Lewisa, Hani znajdował się na trzeciej pozycji, pierwszym natomiast był Nelson Mandela, a drugim – Joe Slovo.
10 kwietnia 2025, w rocznicę śmierci Haniego, Stowarzyszenie „Nigdy Więcej” opublikowało raport na temat gloryfikowania Walusia przez skrajną prawicę w Polsce. Udokumentowano w nim szereg publicznych wyrazów poparcia ze strony polityków czy kibiców piłkarskich. Uznanie dla Walusia było manifestowane w mediach społecznościowych, na transparentach podczas meczów, a także na murach miast. Jego zwolennicy organizowali również też zbiórki pieniężne na jego rzecz.
Hani znalazł się na 20. pozycji wśród stu największych Południowoafrykańczyków (według telewizji SABC3).
Cztery dni po zabójstwie grupa Dave Matthews Band (gitarzysta Dave Matthews pochodzi z RPA) zaczęła grać utwór #36, poświęcony pamięci Haniego. W 2001 wydali oni singel, Everyday, gdzie tytułowa piosenka zaczyna się słowami skandowanymi przez publiczność: Hani, Hani, come and dance with me.
Filozof Jacques Derrida zadedykował Haniemu swoją książkę Spectres de Marx (Widma Marksa, 1993).