Cluny
Clunyⓘ (wym. [klyni], uproszczona: klüni) – miejscowość i gmina w środkowo-wschodniej Francji, w regionie Burgundia-Franche-Comté, w departamencie Saona i Loara, około 25 km na północny zachód od Mâcon. W 2023 roku gminę zamieszkiwały 4942 osoby.
W średniowieczu Cluny było jednym z najważniejszych ośrodków religijnych i intelektualnych Europy – siedzibą opactwa benedyktynów, założonego w 910 roku, od którego wyszła reforma kluniacka życia monastycznego. Kościół opacki, tzw. Cluny III, był przez blisko cztery stulecia największą świątynią chrześcijaństwa. Współcześnie miasto żyje głównie z turystyki i jest siedzibą Europejskiej Federacji Miejsc Kluniackich (fr. Fédération Européenne des Sites Clunisiens).
Położenie
Cluny leży w zachodniej części departamentu Saona i Loara, w dolinie rzeki Grosne, pomiędzy Chalon-sur-Saône a Mâcon, na pograniczu winiarskiego regionu Mâconnais i wzgórz Charolais. Wysokość terenu gminy waha się od 226 do 574 m n.p.m., a jej powierzchnia wynosi 23,71 km². Gminami sąsiednimi są m.in. Lournand, Donzy-le-Pertuis, Jalogny, Sainte-Cécile i Berzé-le-Châtel. Przez miasto przebiega Voie Verte – jedna z pierwszych we Francji dróg rowerowych poprowadzonych po dawnym nasypie kolejowym, łącząca Givry z Charnay-lès-Mâcon.
Zgodnie z klasyfikacją INSEE Cluny należy do obszaru oddziaływania Mâcon i stanowi centrum własnej jednostki miejskiej, obejmującej dwie gminy.
Historia
Osada rozwinęła się wokół opactwa benedyktynów, ufundowanego w 910 roku przez księcia Wilhelma I Pobożnego, księcia Akwitanii. Klasztor, podporządkowany bezpośrednio papieżowi, stał się kolebką reformy kluniackiej i centrum kongregacji, która w okresie największego rozkwitu (XI–XII wiek) obejmowała ponad tysiąc klasztorów w całej Europie. Do rangi opactwa przyczynili się wybitni opaci, m.in. Odon, Majol, Odilon, Hugon Wielki i Piotr Czcigodny.
Wznoszony od 1088 roku trzeci kościół opacki (tzw. Cluny III), ukończony w pierwszej połowie XII wieku, o długości około 187 m, pozostawał największą świątynią chrześcijańską aż do budowy nowej bazyliki św. Piotra w Rzymie. Wokół klasztoru rozwinęło się miasto, którego układ urbanistyczny i liczne kamienice romańskie z XII–XIII wieku zachowały się do dziś.
Od schyłku średniowiecza znaczenie opactwa stopniowo malało. W czasie rewolucji francuskiej klasztor został zamknięty (1790), a następnie sprzedany jako dobro narodowe; nabywcy traktowali kościół jako kamieniołom i do lat 20. XIX wieku rozebrali większość budowli. Z ogromnej świątyni ocalało jedynie południowe ramię wielkiego transeptu z dzwonnicą Wody Święconej (fr. clocher de l’Eau Bénite) – niespełna jedna dziesiąta pierwotnej budowli.
W 1806 roku, dekretem Napoleona, utworzono w Cluny państwową stadninę koni (fr. haras national), ulokowaną częściowo na terenie dawnego opactwa. W 1901 roku w zabudowaniach klasztornych umieszczono kampus prestiżowej uczelni technicznej École nationale supérieure d’arts et métiers (Arts et Métiers), który działa tam do dziś.
Demografia
Według danych INSEE w 2023 roku gminę zamieszkiwały 4942 osoby, co oznacza wzrost o 2,3% w stosunku do 2017 roku. Gęstość zaludnienia wynosi około 208 os./km². Mieszkańcy Cluny noszą francuskie miano Clunysois.
Zmiany liczby ludności gminy Cluny
| Rok | 1990 | 2017 | 2023 |
|---|
| Liczba ludności | 4430 | 4830 | 4942 |
Samorząd
W wyniku wyborów samorządowych z marca 2026 roku merem Cluny został Jean-François Demongeot, którego lista „Cluny pour tous, autrement” zdobyła 55% głosów w drugiej turze i 21 z 27 mandatów w radzie miejskiej. Zastąpił on na stanowisku Marie Fauvet, sprawującą urząd w latach 2020–2026. Cluny jest także siedzibą wspólnoty gmin Clunisois (fr. Communauté de communes du Clunisois).
Zabytki i atrakcje turystyczne
Turystyka stanowi główną gałąź lokalnej gospodarki, a pozostałości opactwa – zarządzane przez Centre des monuments nationaux – należą do najczęściej odwiedzanych zabytków Burgundii. Do najważniejszych obiektów należą:
- pozostałości opactwa św. Piotra i Pawła z zachowanym ramieniem transeptu, dzwonnicą Wody Święconej oraz gotyckim spichlerzem (fr. farinier), w którym eksponowane są oryginalne kapitele z prezbiterium kościoła,
- Musée d’art et d’archéologie w dawnym pałacu opata Jana de Bourbon (XV wiek), gromadzące rzeźbę romańską i zbiory archeologiczne,
- Tour des Fromages – średniowieczna wieża z tarasem widokowym na miasto i opactwo,
- romańskie kamienice mieszczańskie z XII–XIII wieku, uznawane za jeden z najlepiej zachowanych zespołów tego typu w Europie,
- kościół parafialny Notre-Dame (XIII wiek) oraz kościół Saint-Marcel z romańską dzwonnicą,
- dawny Hôtel-Dieu (XVII–XVIII wiek),
- państwowa stadnina koni (haras national) i kompleks jeździecki Equivallée z hipodromem.
Cluny jest siedzibą Europejskiej Federacji Miejsc Kluniackich, zrzeszającej dawne ośrodki kongregacji kluniackiej; szlak miejsc kluniackich posiada status Europejskiego Szlaku Kulturowego Rady Europy.
Edukacja
Od 1901 roku w zabudowaniach dawnego opactwa mieści się kampus uczelni Arts et Métiers (École nationale supérieure d’arts et métiers), kształcącej inżynierów. W mieście działają ponadto szkoły podstawowe, kolegium oraz liceum (La Prat’s).
46°26′N 4°39′E/46,433333 4,650000
