Clupea

	Clupea
	Linnaeus, 1758
	; Śledź oceaniczny (Clupea harengus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Rząd	śledziokształtne
Rodzina	śledziowate
Rodzaj	Clupea
	Typ nomenklatoryczny
	Clupea harengus Linnaeus. 1758
Synonimy
	Harengus Garsault, 1764; Harengus Klein, 1775; Harengus Walbaum, 1798; Rogenia Valenciennes, 1847;
	Harengus Garsault, 1764; Harengus Klein, 1775; Harengus Walbaum, 1798; Rogenia Valenciennes, 1847;
Gatunki
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Clupea – rodzaj ryb promieniopłetwych z rodziny śledziowatych (Clupeidae), obejmujący gatunki wspólnie określane nazwą śledź, wcześniej klasyfikowane jako podgatunki Clupea harengus, nazywanego też śledziem oceanicznym.

Rozmieszczenie geograficzne

Zasiedlają południowo-wschodni Pacyfik, północny Atlantyk i przyległe morza, gdzie przebywają w wodach słonych, słonawych a nawet wpływają do wód słodkich (np.Clupea pallasii).

Niektóre gatunki tworzą zróżnicowane formy lokalne traktowane jako podgatunki lub rasy różniące się miejscem występowania i porą tarła.

Morfologia

Długość ciała do 46 cm; masa ciała (największa opublikowana) do 1,1 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae, publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce roślin i zwierząt. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) śledź oceaniczny (C. harengus).

Etymologia

Clupea: łac. clupea ‘mała ryba podobna do śledzia’, być może od północnoafrykańskiego miasta przybrzeżnego z II wieku p.n.e. Clypea lub Clupea, którego nazwa została pomylona przez renesansowych przyrodników (np. Guillaume Rondelet i Hippolito Salviani) z rybą (prawdopodobnie minogiem), ale także zastosowana przez Paolo Giovio w 1524 roku wraz z „alosa” dla gatunku znanego obecnie jako aloza (Alosa alosa) (Alosidae).
Harengus: średniowiecznołac. harengus ‘śledź’, prawdopodobnie od staroang. hǽring, heringas, starofryz. hêreng, stwniem. hâring lub podobnej anglosaskieej lub germańskiej nazwy pochodzącej z języka potocznego. Gatunek typowy: nie wyznaczony, tylko rycina.
Rogenia: niem. rogen ‘ikra’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Clupea alba Yarrell, 1828 (= Clupea harengus Linnaeus, 1758).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Clupea harengus Linnaeus, 1758 – śledź oceaniczny
Clupea pallasii Valenciennes, 1847 – śledź pacyficzny

Uwagi

↑ Nazwa nieważna, publikacja Kleina została uznana za nieważną na mocy uprawnień Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.
↑ Nazwa nieważna, odrzucona do celów nomenklatorycznych na mocy uprawnień Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej.

Przypisy

1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 317. (łac.).
↑ F.A.P. de Garsault: Les Figures des Plantes et Animaux d’Usage en Médecine, Décrits dans la Matière Médicale de Mr. Geoffroy Médecin, Dessinés d’après Nature. T. 5. Paris: Mrs. Defehrt, Prevost, Duflos, Martinet &c., 1764, s. ryc. 663. (fr.).
↑ ICZN. Opinion 89. Suspension of the Rules in the Case of Gronow 1763, Commerson 1803, Gesellschaft Schauplatz 1775 to 1781, Catesby 1771, Browne 1789, Valmont de Bomare 1768 to 1775. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 1B (3), s. 321–327, 1958. (ang.).
↑ J.T. Klein: Neuer Schauplatz der Natur nach den richtigen Beobachtungen und Versuchen in Alphabetischer Ordnung. Cz. 1. Leipzig: M.G. Weidmanns Erben und Reich, 1775, s. 209. (niem.).
↑ ICZN. Opinion 21. Shall the genera of Klein, 1744, reprinted by Walbaum, 1792, be accepted?. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 1B (3), s. 51–53, 1958. (ang.).
↑ J.J. Walbaum (red.): Petri Artedi sueci genera piscium. In quibus systema totum ichthyologiæ proponitur cum classibus, ordinibus, generum characteribus, specierum differentiis, observationibus plurimis. Redactis speciebus 242 ad genera 52. Cz. 3. Grypeswaldiæ: Impensis A.F. Röse, 1792, s. 587. (łac.).
↑ Cuvier i Valenciennes 1847 ↓, s. 340.
1 2 RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 4 lutego 2025 [dostęp 2025-02-11] (ang.).
1 2 R. Froese & D. Pauly: Scientific Names where Genus Equals Clupea. FishBase (ver. (10/2024)). [dostęp 2025-02-11]. (ang.).
↑ T.N. Gill. Synopsis of the subfamily of Clupeinae, with descriptions of new genera. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 13, s. 35, 1861. (ang.).
1 2 Ch. Scharpf: Family Clupeidae Cuvier 1816 (Herrings and Sprats). The ETYFish Project. [dostęp 2025-02-11]. (ang.).
↑ Cuvier i Valenciennes 1847 ↓, s. 341.
↑ G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
↑ E. Grabda & T. Heese: Polskie nazewnictwo popularne: krągłouste i ryby. Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991, s. 33. ISSN 0239-7129.

Bibliografia

G. Cuvier & A. Valenciennes: Histoire naturelle des poissons. T. 20: Suite du livre vingt et unième et des Clupéoïdes. Paris: Chez F. G. Levrault, 1847, s. i–xviii; 1; 1–472, ryc. 591–606. (fr.).
RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 15 marca 2012 [dostęp 2012-04-27] (ang.).
Froese, R. & D. Pauly: Valid Species of the Genus Clupea. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, 2008. [dostęp 2012-04-27]. (ang.).
Śledź oceaniczny. W: Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.

[4] Nazwa nieważna, publikacja Kleina została uznana za nieważną na mocy uprawnień Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.

[nn-7] Nazwa nieważna, odrzucona do celów nomenklatorycznych na mocy uprawnień Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej.

[lin-1] 1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 317. (łac.).

[ger-2] F.A.P. de Garsault: Les Figures des Plantes et Animaux d’Usage en Médecine, Décrits dans la Matière Médicale de Mr. Geoffroy Médecin, Dessinés d’après Nature. T. 5. Paris: Mrs. Defehrt, Prevost, Duflos, Martinet &c., 1764, s. ryc. 663. (fr.).

[iczn1-3] ICZN. Opinion 89. Suspension of the Rules in the Case of Gronow 1763, Commerson 1803, Gesellschaft Schauplatz 1775 to 1781, Catesby 1771, Browne 1789, Valmont de Bomare 1768 to 1775. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 1B (3), s. 321–327, 1958. (ang.).

[kle-5] J.T. Klein: Neuer Schauplatz der Natur nach den richtigen Beobachtungen und Versuchen in Alphabetischer Ordnung. Cz. 1. Leipzig: M.G. Weidmanns Erben und Reich, 1775, s. 209. (niem.).

[iczn2-6] ICZN. Opinion 21. Shall the genera of Klein, 1744, reprinted by Walbaum, 1792, be accepted?. „Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature”. 1B (3), s. 51–53, 1958. (ang.).

[wal-8] J.J. Walbaum (red.): Petri Artedi sueci genera piscium. In quibus systema totum ichthyologiæ proponitur cum classibus, ordinibus, generum characteribus, specierum differentiis, observationibus plurimis. Redactis speciebus 242 ad genera 52. Cz. 3. Grypeswaldiæ: Impensis A.F. Röse, 1792, s. 587. (łac.).

[CITEREFCuvierValenciennes1847[https://www.biodiversitylibrary.org/page/24741250_340]-9] Cuvier i Valenciennes 1847 ↓, s. 340.

[cof-10] 1 2 RonR. Fricke RonR., William NeilW.N. Eschmeyer William NeilW.N., Richard van derR. Laan Richard van derR. (red.), SEARCH, [w:] Eschmeyer’s Catalog of Fishes, California Academy of Sciences, 4 lutego 2025 [dostęp 2025-02-11] (ang.).

[fro&pau-11] 1 2 R. Froese & D. Pauly: Scientific Names where Genus Equals Clupea. FishBase (ver. (10/2024)). [dostęp 2025-02-11]. (ang.).

[gill-12] T.N. Gill. Synopsis of the subfamily of Clupeinae, with descriptions of new genera. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 13, s. 35, 1861. (ang.).

[ety-13] 1 2 Ch. Scharpf: Family Clupeidae Cuvier 1816 (Herrings and Sprats). The ETYFish Project. [dostęp 2025-02-11]. (ang.).

[CITEREFCuvierValenciennes1847[https://www.biodiversitylibrary.org/page/24741251_341]-14] Cuvier i Valenciennes 1847 ↓, s. 341.

[Nikolski-15] G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.

[Grabda-16] E. Grabda & T. Heese: Polskie nazewnictwo popularne: krągłouste i ryby. Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991, s. 33. ISSN 0239-7129.