Conocybe

Stożkówka
	; Stożkówka delikatna (Conocybe tenera)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	gnojankowate
Rodzaj	stożkówka
	Nazwa systematyczna
	Conocybe Fayod; Annls Sci. Nat., Bot., Bot., sér. 7 9: 357 1889
	Typ nomenklatoryczny
	Conocybe tenera (Schaeff.) Fayod
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Conocybe Fayod (stożkówka) – rodzaj grzybów z rodziny gnojankowatych (Bolbitiaceae).

Charakterystyka

Grzyby kapeluszowe, saprotroficzne i koprofilne, żyjące na ziemi, na żyznych glebach, łąkach uprawnych, a niektóre także na odchodach zwierząt. Kapelusze drobne, za młodu maziste, później suche, higrofaniczne, niekiedy z powodu cystyd aksamitne. Skórka komórkowata. Blaszki przyczepione do przyrośniętych do trzonu, nigdy białe, o barwie od kremowej przez ochrową do brązowej. Trzon ze skórzastym pierścieniem lub bez pierścienia. Wysyp zarodników rdzawobrązowy. Bazydiospory eliptyczne, gładkie, przeważnie z porą rostkową. Cystydy często z charakterystyczną główką. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle).

Gatunki z blisko spokrewnionego rodzaju Pholiotina są podobne, ale nie mają częściowej osłony. Identyfikacja i rozróżnienie gatunków w tych rodzajach zwykle wymaga jednak analizy cech mikroskopowych. Porównuje się cztery cechy mikroskopowe: zarodniki, podstawki, cheilocystydy na ostrzach blaszek i kaulocystydy na powierzchni trzonu. Morfologia zarodników Conocybe i Pholiotina sprowadza się zwykle do ich wymiarów, a analiza podstawek polega na sprawdzeniu, czy są 2- czy 4-sterygmowe. Przy cheilocystydach zwraca się uwagę na ich kształt; jeśli są w kształcie kręgli, należą do rodzaju Conocybe, jeśli mają inny kształt, należą do Pholiotina.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji: Bolbitiaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum).

Takson utworzył Victor Fayod w 1889 roku. Jego gatunkiem typowym jest stożkówka delikatna (Conocybe tenera). Synonimy:

Pholiotella Speg.
Pholiotina Fayod
Pseudoconocybe Hongo
Raddetes P. Karst.

Polską nazwę podał Władysław Wojewoda w 1987 r., wcześniej rodzaj ten miał polską nazwę stożkogłówka. Gatunki występujące w Polsce

Conocybe ambigua Watling 1980 – stożkówka dwuzarodnikowa
Conocybe anthracophila Maire & Kühner ex Kühner & Watling 1983 – stożkówka węglolubna
Conocybe antipus (Lasch) Fayod 1889 – stożkówka korzeniasta
Conocybe apala (Fr.) Arnolds 2003 – stożkówka miękka
Conocybe aporos Kits van Wav. 1970 – stożkówka wiosenna, łuskwianka wiosenna
Conocybe arrhenii (Fr.) Kits van Wav. 1970 – stożkówka wąskorozwierkowa, łuskwianka wąskorozwierkowa
Conocybe aurea (Jul. Schäff.) Hongo 1963 – stożkówka złota
Conocybe bisporigera (Hauskn. & Krisai) Arnolds 2003
Conocybe brachypodii (Velen.) Hauskn. & Svrček 1999
Conocybe brunnea J.E. Lange & Kühner ex Watling 1971 – stożkówka brązowawa, łuskwianka brązowa
Conocybe brunneola Kühner ex Kühner & Watling 1982 – stożkówka brunatna
Conocybe dumetorum (Velen.) Svrček 1956
Conocybe echinata (Velen.) Singer 1989 – stożkówka jeżowata
Conocybe exannulata Kühner & Watling 1980 – stożkówka włóknistotrzonowa
Conocybe farinacea Watling 1964 – stożkówka mączysta
Conocybe filaris (Fr.) Kühner 1935 – stożkówka cienkotrzonowa
Conocybe filipes (G.F. Atk.) Kühner 1935 – tzw. łuskwianka niebieszczejąca
Conocybe fragilis (Peck) Singer 1950 – stożkówka mięsnoczerwona
Conocybe fuscimarginata (Murrill) Singer 1969 – stożkówka ciemnoobrzeżona
Conocybe hexagonospora Métrod ex Hauskn. & Enderle 1993 – stożkówka sześciokątnozarodnikowa
Conocybe hololeuca (Hauskn.) E. Ludw. 2007
Conocybe hornana Singer & Hauskn. 1989
Conocybe intermedia Kühner 1935 – stożkówka średnia
Conocybe intrusa (Peck) Singer 1950 – stożkówka zasłonakowata
Conocybe juniana (Velen.) Hauskn. & Svrček 1999 – stożkówka czerwcowa
Conocybe lenticulospora Watling 1980 – stożkówka soczewkowatozarodnikowa
Conocybe leucopus Kühner ex Kühner & Watling 1983 – stożkówka jasnotrzonowa
Conocybe macrocephala Kühner & Watling 1980 – stożkówka wielkogłowa
Conocybe macrospora (G.F. Atk.) Hauskn. 2003 – stożkówka wielkozarodnikowa
Conocybe mairei Kühner ex Watling 1977 – stożkówka włochata, łuskwianka włochata
Conocybe mesospora Kühner ex Watling 1980 – stożkówka ochrowordzawa
Conocybe mexicana (Murrill) Watling 1981 – stożkówka meksykańska
Conocybe microrrhiza Hauskn. 1999 – stożkówka krótkokorzeniasta
Conocybe microspora (Velen.) Dennis 1953
Conocybe monikae Hauskn. 2003
Conocybe moseri Watling 1980 – stożkówka szarooliwkowa
Conocybe nitrophila (Hauskn.) Yen W. Wang & S.S. Tzean 2015 – stożkówka azotolubna
Conocybe nemoralis Harmaja 1979 – stożkówka gajowa
Conocybe ochrostriata Hauskn. 2005 – stożkówka zalewowa
Conocybe pallidospora Kühner & Watling 1983 – stożkówka jasnozarodnikowa
Conocybe pilosella (Pers.) Kühner 1935 – stożkówka zamszowata
Conocybe pseudocrispa (Hauskn.) Arnolds 2003 – stożkówka gnojankowata
Conocybe pubescens (Gillet) Kühner 1935 – stożkówka owłosiona
Conocybe pulchella (Velen.) Hauskn. & Svrček 1999 – stożkówka kosmatotrzonowa
Conocybe pygmaeoaffinis (Fr.) Kühner 1935 – stożkówka kremowoochrowa
Conocybe rickeniana P.D. Orton 1960 – stożkówka omączonotrzonowa
Conocybe rickenii (Jul. Schäff.) Kühner 1935 – stożkówka gnojowa
Conocybe rostellata (Velen.) Hauskn. & Svrček 1999
Conocybe rugosa (Peck) Watling 1981 – tzw. stożkówka pomarszczona, łuskwianka pomarszczona, łuskwianka bruzdowanokapeluszowa
Conocybe semiglobata Kühner & Watling 1980 – stożkówka półkulista
Conocybe siennophylla (Berk. & Broome) Singer ex Chiari & Papetti 2016
Conocybe siliginea (Fr.) Kühner 1935 – stożkówka białoochrowa
Conocybe singeriana Hauskn. 1998 – stożkówka Singera
Conocybe spiculoides Kühner & Watling 1980 – stożkówka bladozarodnikowa
Conocybe striipes (Cooke) S. Lundell 1953 – stożkówka prążkowanotrzonowa
Conocybe subovalis Kühner & Watling 1980 – stożkówka jajowata
Conocybe subalpina (Singer) Singer & Hauskn. 1992 – stożkówka podalpejska
Conocybe subpallida Enderle 1991 – stożkówka bladawa
Conocybe subpubescens P.D. Orton 1960 – stożkówka drobnoowłosiona
Conocybe subxerophytica Singer & Hauskn. 1992
Conocybe sulcatipes (Peck) Kühner 1935 – stożkówka bruzdowanotrzonowa
Conocybe tenera (Schaeff.) Fayod 1889 – stożkówka delikatna
Conocybe utricystidiata (Enderle & H.-J. Hübner) Somhorst 2013
Conocybe velata (Velen.) Watling 2004 – stożkówka zimowo-jesienna, łuskwianka osłonięta
Conocybe velutipes (Velen.) Hauskn. & Svrček 1999 – stożkówka owłosionotrzonowa
Conocybe vestita (Fr.) Kühner 1935 – stożkówka migdałowatozarodnikowa, łuskwianka migdałowatozarodnikowa
Conocybe vexans P.D. Orton 1960 – stożkówka wysmukła, łuskwianka żółtobrązowa
Conocybe zuccherellii Hauskn. 2003

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków polskich i nazwy polskie według Władysława Wojewody i innych źródeł.

Niektóre inne:

Conocybe dunensis T.J. Wallace 1960 – stożkówka wydmowa

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).
↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ MichaelM. Kuo MichaelM., The Genera Conocybe & Pholiotina [online], 2023 [dostęp 2024-12-26] .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 135–144, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ W wykazie gat, Conocybe u Wojewody jest błąd; na str. 136 i 143 podaje nazwę stożkówka delikatna dla C. apala i C. tenera, jednak w indeksie gatunków na str. 796 jest inaczej; dla C. apala podaje nazwę stożkówka miękka.
1 2 3 4 5 Projektowany Turnicki Park Narodowy [online] [dostęp 2018-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-17] .
1 2 3 4 5 Conocybe (stożkówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-12-26] (ang.).
1 2 3 4 Zaliczony do rodzaju Pholiotina.
↑ Według Index Fungorum takson niepewny.
1 2 3 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Conocybe pseudopilosella Kühner & Watling.
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Conocybe appendiculata J.E. Lange & Kühner ex Watling.
↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).
↑ Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-28] (pol.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).

[ger-2] E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .

[mush-3] MichaelM. Kuo MichaelM., The Genera Conocybe & Pholiotina [online], 2023 [dostęp 2024-12-26] .

[sf-4] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).

[check-5] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 135–144, ISBN 83-89648-09-1 .

[uw2-6] W wykazie gat, Conocybe u Wojewody jest błąd; na str. 136 i 143 podaje nazwę stożkówka delikatna dla C. apala i C. tenera, jednak w indeksie gatunków na str. 796 jest inaczej; dla C. apala podaje nazwę stożkówka miękka.

[park-7] 1 2 3 4 5 Projektowany Turnicki Park Narodowy [online] [dostęp 2018-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-17] .

[atlas-8] 1 2 3 4 5 Conocybe (stożkówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-12-26] (ang.).

[uw-9] 1 2 3 4 Zaliczony do rodzaju Pholiotina.

[niep-10] Według Index Fungorum takson niepewny.

[kom-11] 1 2 3 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).

[uw3-12] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Conocybe pseudopilosella Kühner & Watling.

[uw4-13] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Conocybe appendiculata J.E. Lange & Kühner ex Watling.

[if2-14] Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).

[kom6-15] Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-05-28] (pol.).