Czernidłówka śnieżnobiała

Czernidłówka śnieżnobiała
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

kruchaweczkowate

Rodzaj

czernidłówka

Gatunek

czernidłówka śnieżnobiała

Nazwa systematyczna
Coprinopsis nivea (Pers.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo
Taxon 50(1): 229 (2001)
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Zarodniki

Czernidłówka śnieżnobiała, czernidłak śnieżnobiały (Coprinopsis nivea (Pers.) Redhead, Vilgalys & Moncalvo) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).

Systematyka

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Coprinopsis, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy opisał go w 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Agaricus niveus, w 1832 r. Elias Fries przeniósł go do rodzaju Coprinus. W wyniku badań filogenetycznych prowadzonych na przełomie XX i XXI wieku mykolodzy ustalili, że rodzaj Coprinus jest polifiletyczny i rozbili go na kilka rodzajów. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali temu gatunkowi Redhead, Vilgalys i Moncalvo w 2001 r. Synonimy:

Polską nazwę czernidłak śnieżnobiały zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. dla synonimu Coprinus niveus. Po przeniesieniu do rodzaju Coprinellus nazwa ta stała się niespójna z obecną nazwą naukową. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała dla rodzaju Coprinopsis nazwę czernidłówka.

Morfologia

Owocnik o wysokości 5–24 cm.

Kapelusz
Wysokość 2–5,4cm, szerokość 1,7–2,7 cm. Kształt młodych owocników elipsoidalny do dzwonkowatego, potem owocniki rozszerzają się i stają się wypukłe, w końcu rozpostarte z szerokim garbkiem. Powierzchnia w stanie suchym początkowo czysto biała, potem o barwie od mysio-szarej do szarobrązowej Zasnówka włoskowata, biała, oprószona, u młodych owocników całkowicie pokrywająca kapelusz, u starszych kłaczkowata, rozproszona. Kapelusz promieniście prążkowany, brzeg nieregularny. Skórka nie złuszcza się.
Blaszki
Wolne lub nieco przyrośnięte, nierówne, stłoczone, wąskie lub średnio szerokie (2–3 mm), rozpływające się w czasie dojrzewania. Za młodu białe, w okresie dojrzałości szaro-czarne. Ostrza gładkie.
Trzon
Wysokość 5,2–12 cm, średnica 0,4–0,9 cm, cylindryczny z bulwiastą podstawą, pusty. Powierzchnia biała, włóknista, oprószona.
Wysyp zarodników
Czarny.
Cechy mikroskopowe
Bazydiospory 12–15,3 × 8,5–12,7 (Q = 1,28), w widoku z przodu soczewkowate, w widoku z boku elipsoidalne, z centralnymi lub ekscentrycznymi porami rostkowymi, grubościenne, gładkie, ciemno czerwono-brązowe. Podstawki 15,3–27 × 5–9,3 µm, 2–, 4 – zarodnikowe, cienkościenne, hialinowe. Krawędzie blaszek heteromeryczne. Cheilocystydy 29–71 × 17–42,4 µm, elipsoidalne do nabrzmiałych, maczugowatych, cienkościenne, hialinowe lub słabo ziarniste. Pleurocystydy 24–63 × 15–42,4 µm, słabo ziarniste do hialinowych. Elementy budujące zasnówkę 17–46 × 23,8–40 µm, cienkościenne, kuliste lub prawie kuliste. Strzępki w kapeluszu o szerokości 4,3–12 µm. Trama blaszek zbudowana z prawie równoległych, cienkościennych strzępek o szerokości 4,3–10 µm. Subhymenium zbudowane z pseudoparenchymy. Strzępki w skórce trzonu niemal równoległe, zbite, cienkościenne, o szerokości 8,5–24 µm. Na wszystkich strzępkach sprzążki.

Występowanie

W. Wojewoda w 2003 r. w swoim opracowaniu podaje 7 stanowisk czernidłaka śnieżnobiałego na terenie Polski. Później podano jeszcze trzy stanowiska Jeszcze nowsze stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych.

Saprotrof. Rozwija się na odchodach zwierząt roślinożernych (najczęściej na końskim, bydlęcym i krowim łajnie).

Gatunki podobne

Jest wiele podobnych gatunków Coprinopsis i Coprinellus. Coprinopsis nivea łatwo jednak można rozpoznać po tym, że młode owocniki są całkowicie pokryte ziarnistym welonem, a starsze jego kłaczkowatymi resztkami i włoskami. Mikroskopowo różni się dużymi elipsoidalnymi lub dzwonkowatymi bazydiosporami.

Przypisy

  1. 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
  2. 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
  3. 1 2 3 4 Rare species of the genus Coprinus Pers. s. lato [online], Acta Mycologica, 2011, vol. 46 (1): 27–73 [dostęp 2020-11-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-13] (ang.).
  4. 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 152, ISBN 83-89648-09-1.
  5. ↑ Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 K. Amandeep, N.S. Atri, K. Munruchi, Taxonomic study on coprophilous species of Coprinopsis (Psathyrellaceae, Agaricales) from Punjab, India [online], Mycosphere 5(1): 1–25(2014) [dostęp 2020-09-30].
  7. ↑ Aktualne stanowiska Coprinopsis nivea w Polsce [online] [dostęp 2020-11-13] (ang.).
  8. ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 62, ISBN 83-89648-38-5.