Cyjanek potasu

Cyjanek potasu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	cyjanek potasu
	Inne nazwy i oznaczenia
	cyjanek, cyjankali
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	białe, higroskopijne kryształy
Wzór chemiczny	KCN
• zapis Hilla	CKN
Masa molowa	65,12 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	151-50-8
PubChem	9032
InChI
	InChI=1S/CN.K/c1-2;/q-1;+1
	InChIKey
	NNFCIKHAZHQZJG-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	1,55 g/cm³; ciało stałe
	Rozpuszczalność w wodzie
	699 g/kg (20 °C)
	w innych rozpuszczalnikach
	słabo rozpuszczalny w etanolu
Temperatura topnienia	662 °C
logP	0,44
Budowa
Układ krystalograficzny	regularny
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H290, H300, H310, H330, H370, H372, H410, EUH032
Zwroty P	P260, P264, P273, P280, P284, P301+P310
	NFPA 704
	0 4 0
Numer RTECS	TS8750000
Dawka śmiertelna	LD50 2,2 mg/kg (szczur, dożylnie)
	Podobne związki
Inne aniony	chlorek potasu
Inne kationy	cyjanek sodu
Podobne związki	cyjanowodór
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Cyjanek potasu, pot. cyjanek, KCN – nieorganiczny związek chemiczny z grupy cyjanków, sól potasowa kwasu cyjanowodorowego. Jest silną trucizną.

Otrzymywanie

Metody otrzymywania cyjanku potasu:

z cyjanowodoru i wodorotlenku potasu:
HCN + KOH → KCN + H₂O
w wyniku ogrzewania węglanu potasu z tlenkiem węgla i amoniakiem:
3CO + 2NH₃ + K₂CO₃ → 2KCN + 2H₂O + H₂ + 2CO₂
z węglanu potasu i mocznika, w 2 etapach przeprowadzanych w wysokiej temperaturze:
- w pierwszym etapie w reakcji węglanu potasu z mocznikiem powstaje cyjanian potasu:
K₂CO₃ + 2 CO(NH₂)₂ → 2KOCN + CO₂ + 2NH₃ + H₂O
- w drugim etapie cyjanian potasu jest redukowany węglem do cyjanku:
KOCN + C → KCN + CO
synteza z pierwiastków i amoniaku w 3 etapach wysokotemperaturowych (proces Castnera-Kellnera otrzymywania cyjanków metali alkalicznych):
- w pierwszym etapie amoniak reaguje ze stopionym potasem:
2K + 2NH₃ → 2KNH₂ + H₂
- otrzymany amidek potasu poddaje się reakcji z węglem (600 °C):
2KNH₂ + C → K₂CN₂ + 2 H₂
- powstały cyjanamidek potasu po podniesieniu temperatury ulega dalszej reakcji z węglem:
K₂CN₂ + C → 2KCN

Właściwości

Cyjanek potasu tworzy bezbarwne, higroskopijne kryształy o strukturze chlorku sodu. Słabo rozpuszcza się w metanolu, formamidzie, hydroksyloaminie i glicerynie. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, ulegając dysocjacji na jony K⁺ i CN⁻. W obecności wody ulega częściowej hydrolizie z wydzieleniem cyjanowodoru nadającego mu charakterystyczny zapach gorzkich migdałów.

Zastosowanie

w metalurgii srebra i złota
w galwanotechnice
w syntezach chemicznych
trucizna na gryzonie
umieszczony w kapsułkach, jako środek umożliwiający szybkie popełnienie samobójstwa, np. w trakcie działań wojennych w przypadku schwytania przez wroga.

Zagrożenia

Cyjanek potasu, jak większość pozostałych cyjanków, jest silnie toksyczny. Jego trujące działanie polega na blokowaniu procesu oddychania na poziomie komórkowym poprzez nieodwracalną inhibicję oksydazy cytochromowej, będącej kluczowym enzymem łańcucha oddechowego oraz wtórnie fosforylacji oksydacyjnej. W efekcie, mimo iż transport tlenu z płuc do tkanek jest zachowany, dochodzi do hipoksji tkankowej. Cyjanek potasu łatwo rozkłada się w kwaśnym środowisku wodnym do cyjanowodoru:

KCN + HCl → KCl + HCN

Śmiertelna dawka dla człowieka wynosi 200–300 mg. Właściwa toksyczność zależy od kwaśności soku żołądkowego, ponieważ cyjanek potasu w reakcji (przedstawionej powyżej) z kwasem solnym przekształca się w cyjanowodór, który powoduje śmierć organizmu. Być może Grigorij Rasputin przeżył zatrucie cyjankiem potasu, gdyż pH jego żołądka było wyjątkowo wysokie.

Zatrucie

W przypadku zatrucia cyjankiem potasu, do ratowania stosuje się:

kortyzon
węgiel aktywny
azotyn izoamylu, azotyn sodu, 4-(dimetyloamino)fenol, tiosiarczan sodu (odtrutki)
hydroksokobalamina (witamina B12a) – obecnie lek z wyboru przy zatruciach cyjankami, stosowana także do prewencji zatruć podczas leczenia nitroprusydkiem sodu.

Unieszkodliwianie cyjanku dokonuje się przez gotowanie z wodorotlenkiem żelaza (II); powstaje wtedy heksacyjanożelazian(II) potasu K₄[Fe(CN)₆].

Uwagi

Przypisy

1 2 3 4 5 6 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 4-79, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
↑ Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .
↑ Potassium cyanide, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 1970 [dostęp 2018-07-14] (niem. • ang.).
↑ Cyjanek potasu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 60178 [dostęp 2018-07-14] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
↑ Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, PWN, Warszawa 1978.
↑ ENCYKLOPEDIA TECHNIKI – chemia, WNT, Warszawa 1965.
↑ Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 79, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .
↑ Robert Hall: Allied ‘bandits’ behind enemy lines. BBC News, 2009-06-05. [dostęp 2009-11-17]. (ang.).
↑ Berg L. R., Martin D. W., Salomon E. P., Villee C. A. Biologia, wydanie drugie, poprawione (według III wydania amerykańskiego), MULICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2000. ISBN 83-7073-090-6.
↑ Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Peter A. Mayes, Vicor W. Rodwell, Biochemia Harpera, Wydanie V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, s. 175, Warszawa 2006. ISBN 83-200-3347-0.
↑ John Harris Trestrail III: Criminal Poisoning – Investigational Guide for Law Enforcement, Toxicologists, Forensic Scientists, and Attorneys. Wyd. 2. s. 119.
↑ John Emsley: The Elements of Murder: A History of Poison. Oxford University Press, 2005, s. 73. ISBN 978-0-19-150120-3.
↑ Jacek Sein Anand: Zatrucia cyjankami – I. Stosowanie witaminy B12a w leczeniu i prewencji zatrucia cyjankami podczas terapii nitroprusydkiem sodowym.. Pomorskie Centrum Toksykologii. [dostęp 2013-01-03].
↑ N.F. Zerbe, B.K. Wagner. Use of vitamin B12 in the treatment and prevention of nitroprusside-induced cyanide toxicity. „Crit Care Med”. 21 (3), s. 465–467, 1993. PMID: 8440119.

[CRC-1] 1 2 3 4 5 6 CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 4-79, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).

[FPX-2] Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .

[3] Potassium cyanide, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 1970 [dostęp 2018-07-14] (niem. • ang.).

[4] Cyjanek potasu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 60178 [dostęp 2018-07-14] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[Trzebiatowski-5] Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, PWN, Warszawa 1978.

[6] ENCYKLOPEDIA TECHNIKI – chemia, WNT, Warszawa 1965.

[psc-7] Podręczny słownik chemiczny, RomualdR. Hassa (red.), JanuszJ. Mrzigod (red.), JanuszJ. Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 79, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778 .

[8] Robert Hall: Allied ‘bandits’ behind enemy lines. BBC News, 2009-06-05. [dostęp 2009-11-17]. (ang.).

[9] Berg L. R., Martin D. W., Salomon E. P., Villee C. A. Biologia, wydanie drugie, poprawione (według III wydania amerykańskiego), MULICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2000. ISBN 83-7073-090-6.

[10] Robert K. Murray, Daryl K. Granner, Peter A. Mayes, Vicor W. Rodwell, Biochemia Harpera, Wydanie V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, s. 175, Warszawa 2006. ISBN 83-200-3347-0.

[11] John Harris Trestrail III: Criminal Poisoning – Investigational Guide for Law Enforcement, Toxicologists, Forensic Scientists, and Attorneys. Wyd. 2. s. 119.

[12] John Emsley: The Elements of Murder: A History of Poison. Oxford University Press, 2005, s. 73. ISBN 978-0-19-150120-3.

[PCT-13] Jacek Sein Anand: Zatrucia cyjankami – I. Stosowanie witaminy B12a w leczeniu i prewencji zatrucia cyjankami podczas terapii nitroprusydkiem sodowym.. Pomorskie Centrum Toksykologii. [dostęp 2013-01-03].

[Zerbe-1993-14] N.F. Zerbe, B.K. Wagner. Use of vitamin B12 in the treatment and prevention of nitroprusside-induced cyanide toxicity. „Crit Care Med”. 21 (3), s. 465–467, 1993. PMID: 8440119.