Cyrtomium

Cyrtomium
	; Cyrtomium sierpowate
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Klasa	paprocie
Podklasa	paprotkowe
Rząd	paprotkowce
Rodzina	nerecznicowate
Rodzaj	cyrtomium
	Nazwa systematyczna
	Cyrtomium C.Presl; Tent. Pterid.: 86 (1836)
	Typ nomenklatoryczny
	C. falcatum (Linnaeus f.) K. B. Presl
Synonimy
	Amblia C. Presl;
	Amblia C. Presl;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Cyrtomium (Cyrtomium C.Presl) – rodzaj paproci należących do rodziny nerecznicowatych (Dryopteridaceae). Obejmuje 35 gatunków, w niektórych ujęciach włączane do rodzaju paprotnik Polystichum. Są to paprocie naziemne i naskalne. Występują w większości we wschodniej Azji. Pojedyncze gatunki rosną także w Azji południowej, Afryce wschodniej i południowej, w Japonii oraz na Hawajach, a jako rośliny introdukowane także w Australii, Europie i na obu kontynentach amerykańskich. Gatunkami szeroko rozprzestrzenionymi w świecie są cyrtomium Fortunego C. fortunei i cyrtomium sierpowate C. falcatum. Oba te gatunki są uprawiane jako ozdobne, także w Polsce. Poza nimi uprawiane bywają także: cyrtomium kariotolistne C. caryotideum, cyrtomium wielkolistne C. macrophyllum, C. lonchitoides.

Gatunki z tego rodzaju są łatwe w uprawie w miejscach cienistych. Rosnąć mogą w strefach mrozoodporności od 6 (choć w tym wypadku wymagają osłony zimą) do 10. Wymagają podłoża próchnicznego i przepuszczalnego.

Morfologia

Pokrój i kłącze: Byliny zimozielone o krótkim kłączu płożącym lub prosto wzniesionym. Kłącze gęsto jest pokryte ciemnobrązowymi łuskami jajowatymi lub szerokolancetowatymi, na brzegach orzęsionymi, frędzlowatymi, ząbkowanymi lub całobrzegimi, na szczycie zaostrzonymi.
Liście: Z kłącza wyrasta 2–6 liści. Oś liścia ma barwę słomiastą do słomiastobrązowej, od góry jest rynienkowata, pokryta jest łuskami podobnymi do tych pokrywających kłącze. Położone na osi coraz bardziej dystalnie (dalej od kłącza) łuski są coraz rzadsze i mniejsze. Blaszka jest nieparzysto pierzaście złożona, w ogólnym zarysie kształt ma od równowąskolancetowatego do szerokolancetowatego lub trójkątnie jajowatego. Odcinki liścia lancetowate do jajowatych i sierpowatych, całobrzegie lub ząbkowane, cienkie lub skórzaste. Blaszki odcinków po bokach wiązek centralnych użyłkowane są siatkowato.
Zarodnie: Zebrane w okrągłe kupki, wyrastające w jednym lub kilku szeregach wzdłuż wiązek przewodzących. Zawijki koliste, przymocowane środkiem do liścia.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Jeden z sześciu rodzajów z podrodziny Dryopteridoideae z rodziny nerecznicowatych (Dryopteridaceae).

Wykaz gatunków

Cyrtomium aequibasis (C.Chr.) Ching
Cyrtomium anomophyllum (Zenker) Standish ex J.J.Blandy
Cyrtomium caryotideum (Wall. ex Hook. & Grev.) C.Presl – cyrtomium kariotolistne
Cyrtomium chingianum P.S.Wang
Cyrtomium clivicola (Makino) Tagawa
Cyrtomium confertifolium Ching & Shing
Cyrtomium conforme Ching
Cyrtomium devexiscapulae (Koidz.) Ching
Cyrtomium elongatum S.K.Wu & L.K.Phan
Cyrtomium falcatum (L.f.) C.Presl – cyrtomium sierpowate
Cyrtomium fortunei J.Sm. – cyrtomium Fortunego
Cyrtomium grossum Christ
Cyrtomium guizhouense H.S.Kung & P.S.Wang
Cyrtomium hemionitis Christ
Cyrtomium laetevirens (Hiyama) Nakaike
Cyrtomium latifalcatum S.K.Wu & Mitsuta
Cyrtomium lonchitoides (Christ) Christ
Cyrtomium luctuosum J.P.Roux
Cyrtomium macrophyllum (Makino) Tagawa – cyrtomium wielkolistne
Cyrtomium membranifolium Ching & Shing ex H.S.Kung & P.S.Wang
Cyrtomium micropterum (Kunze) Ching
Cyrtomium nephrolepioides (Christ) Copel.
Cyrtomium obliquum Ching & Shing
Cyrtomium omeiense China & Shing
Cyrtomium pachyphyllum (Rosenst.) C.Chr.
Cyrtomium pseudocaryotideum J.P.Roux
Cyrtomium serratum Ching & Shing
Cyrtomium shingianum H.S.Kung & P.S.Wang
Cyrtomium simadae (Tagawa) Y.H.Chang
Cyrtomium sinningense Ching & Shing
Cyrtomium taiwanianum Tagawa
Cyrtomium tsinglingense Ching & Shing
Cyrtomium urophyllum Ching
Cyrtomium yamamotoi Tagawa
Cyrtomium yunnanense Ching

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
1 2 3 4 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
1 2 3 4 5 Cyrtomium C.Presl. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-27].
↑ Cyrtomium. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2022-06-27].
1 2 3 4 5 6 Li-Bing Zhang & David S. Barrington: Cyrtomium C.Presl. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-06-27].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 270, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 67, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ George Yatskievych: Cyrtomium C. Presl. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-06-27].
1 2 3 4 SueS. Olsen SueS., Encyclopedia of garden ferns, Portland, Or.: Timber Press, 2007, ISBN 978-0-88192-819-8, OCLC 68693523 .
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 188. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[ppgI-2] 1 2 3 4 The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.

[powo-3] 1 2 3 4 5 Cyrtomium C.Presl. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-06-27].

[A-4] Cyrtomium. [w:] Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2022-06-27].

[china-5] 1 2 3 4 5 6 Li-Bing Zhang & David S. Barrington: Cyrtomium C.Presl. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-06-27].

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 270, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-7] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 67, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[america-8] George Yatskievych: Cyrtomium C. Presl. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-06-27].

[olsen-9] 1 2 3 4 SueS. Olsen SueS., Encyclopedia of garden ferns, Portland, Or.: Timber Press, 2007, ISBN 978-0-88192-819-8, OCLC 68693523 .

[gawrys-10] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 188. ISBN 978-83-925110-5-2.