Czubnik pospolity

Czubnik pospolity
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	pieczarkowate
Rodzaj	czubnik
Gatunek	czubnik pospolity
	Nazwa systematyczna
	Leucocoprinus leucothites (Vittad.) Redhead; Index Fungorum 551: 1 (2023)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Czubnik pospolity (Leucocoprinus leucothites (Vittad.) Redhead) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten opisał w roku 1835 Carlo Vittadini, nadając mu nazwę Agaricus leucothites. Obecną nazwę nadał mu 2023 r. Scott Alan Redhead. Synonimy:

Agaricus leucothites Vittad. 1835
Lepiota leucothites (Vittad.) P.D. Orton 1960
Lepiota naucina var. leucothites (Vittad.) Sacc. 1887
Leucoagaricus carneifolius var. leucothites (Vittad.) Bon 1977
Leucoagaricus leucothites (Vittad.) Wasser 1977

Stanisław Domański w 1955 r. opisywał ten gatunek pod nazwą czubajka drobna. W 2003 r. Władysław Wojewoda gatunkowi Leucoagaricus cretaceus (Bull.:Fr.) M.M. Moser nadał polską nazwę pieczareczka różowoblaszkowa, synonimizując go z Leucoagaricus leucothites. Po przeniesieniu do rodzaju Leucocoprinus nazwy te stały się niespójne z nazwą naukową. W 2024 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym zarekomendowała nazwę czubnik pospolity.

Morfologia

Kapelusz

Średnica 5–10 cm, u młodych okazów zamknięty, o kulistym kształcie, później półkulistołukowaty, na koniec płaski, niehigrofaniczny. Brzeg gładki i bez prążkowania. Powierzchnia jedwabiście gładka, wapiennobiała, do brudnobiałej, później bladokremowa, szarawa, czasami z cielistym lub fioletowawym odcieniem. W miejscach nasłonecznionych często powierzchnia pęka na poletka.

Blaszki

Gęste, wolne, u młodych okazów białe, u starszych różowawe.

Trzon

Wysokość 6–12 cm, grubość 1–2 cm, łatwo oddziela się od kapelusza, kształt walcowaty, podstawa zgrubiała lub bulwiasta. Początkowo pełny, później rurkowaty. W górnej części posiada biały, skórzasty i zwisający w dół pierścień. Powierzchnia biała, błyszcząca.

Miąższ

Biały, czasami lekko żółtawy, u starszych owocników brązowiejący. Smak łagodny, zapach grzybowy.

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały, zarodniki mają rozmiary 7–9 × 5–6 μm, kształt od owalnego do elipsoidalnego, powierzchnię gładką z małą ilością porów i są amyloidalne. Występują różnokształtne cheilocystydy o rozmiarach 28–39 × 7–12 μm.

Gatunki podobne

morfologicznie bardzo podobne są różne gatunki pieczarek (Agaricus), jednak wszystkie mają od samego początku blaszki różowe, z czasem coraz ciemniejsze, u dojrzałych owocników czekoladowobrązowe,
muchomor jadowity (Amanita virosa) ma zawsze białe blaszki, a przy podstawie trzonu posiada pochwę
biało ubarwione pochwiaki okazałe (Volvariella gloiocephala). Różnią się trzonem, który u nasady posiada skórzastą pochwę.

Występowanie i siedlisko

Najwięcej stanowisk podano w Ameryce Północnej i Europie, ponadto notowany jest w Afryce Północnej i Nowej Zelandii. Jeszcze w latach 50. XX wieku gatunek ten był praktycznie nieznany i uważany za wielką rzadkość. Od tego czasu jednak znacznie się rozprzestrzenił. Obecnie w Europie Środkowej występuje w rozproszeniu, miejscami jest pospolity.

Grzyb naziemny, saprotrof. Występuje głównie poza lasami: na trawnikach, nad brzegami wód, w parkach, na łąkach i pastwiskach, miedzach, w zieleni miejskiej, w zaroślach, sadach, na obrzeżach lasów. Owocniki wytwarza od lipca do października. Często spotykany jest na siedliskach zmienionych przez człowieka, np. na poboczach szos, na skarpach. Preferuje gleby o odczynie obojętnym lub zasadowym i bogate w azot.

Znaczenie

W niektórych atlasach grzybów uważany jest za grzyby jadalny, jednak w Szwajcarii zanotowano wiele przypadków niestrawności i zaburzeń pokarmowych po spożyciu tego grzyba, łatwo też pomylić go ze śmiertelnie trującym muchomorem jadowitym. Z tych powodów obecnie nie zaleca się spożywania tego grzyba.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2024-03-31] (ang.).
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2024-03-30] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 408, ISBN 83-89648-09-1 .
↑ Rekomendacja nr 3/2024 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2024-04-26] .
1 2 3 4 5 6 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 82, 383, ISBN 978-83-245-9550-1 .
1 2 3 4 5 6 AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 195, ISBN 978-83-258-0588-3 .
↑ MichaelM. Kuo MichaelM., Leucoagaricus leucothites [online], MushroomExpert [dostęp 2014-04-25] (ang.).
↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2014-09-15] .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2024-03-31] (ang.).

[sf-2] Species Fungorum [online] [dostęp 2024-03-30] (ang.).

[check-3] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 408, ISBN 83-89648-09-1 .

[kom-4] Rekomendacja nr 3/2024 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2024-04-26] .

[wag-5] 1 2 3 4 5 6 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 82, 383, ISBN 978-83-245-9550-1 .

[gmin-6] 1 2 3 4 5 6 AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 195, ISBN 978-83-258-0588-3 .

[mush-7] MichaelM. Kuo MichaelM., Leucoagaricus leucothites [online], MushroomExpert [dostęp 2014-04-25] (ang.).

[disc-8] Discover Life Maps [online] [dostęp 2014-09-15] .