DeFaKa

DeFaKa (skrót od niem. Deutsches Familien-Kaufhaus) – niemiecka sieć domów towarowych, istniejąca od lat 20. XX wieku do 1995 roku. Firma była jednym z głównych domów handlowych i sprzedawcą na rynku detalicznym w okresie międzywojennym i powojennym. Szczególnie zasłynęła z wprowadzenia systemu sprzedaży ratalnej, który umożliwił szerokim grupom społecznym dostęp do dóbr konsumpcyjnych.

Powstanie

Przedsiębiorstwo powstało w 1924 roku w Hamburgu, z inicjatywy Emila Köstera. Już w pierwszych latach działalności spółka zaczęła rozwijać sieć domów towarowych, opierając się na nowatorskim wówczas modelu zakupów na kredyt. Rozwiązanie to, popularne było zwłaszcza wśród pracowników administracji państwowej.

DeFaKa Glewitz (Gliwice) ok. 1940 roku
DeFaKa Glewitz (Gliwice) ok. 1940 – budynek projektu Justusa Fieglera

Lata 30. XX w. i okres nazistowski

W latach 30. XX wieku kontrolę nad przedsiębiorstwem przejął bankier Jakob Michael(inne języki). W 1932 roku, po emigracji do Stanów Zjednoczonych, przeniósł on formalnie własność na nowojorską spółkę New Jersey Industries Co. Inc., co pozwoliło spółce uniknąć przymusowej „aryzacji” w okresie nazistowskim.

Do wybuchu II wojny światowej sieć liczyła 21 domów towarowych.

Z domem handlowym DeFaKa w Gliwicach łączy się słynna sprawa międzynarodowa. To właśnie z tym domem handlowym związana była petycja Bernheima – skarga złożona przez Franza Bernheima, żydowskiego pracownika gliwickiego oddziału DeFaKa, do Ligi Narodów w maju 1933 roku. Bernheim, zwolniony z pracy z powodu pochodzenia, odwołał się do postanowień Konwencji Genewskiej o Górnym Śląsku z 1922 roku, która gwarantowała mniejszościom narodowym i religijnym ochronę praw do 1937 roku. W wyniku interwencji Ligi Narodów władze niemieckie zostały zmuszone do przywrócenia praw Żydom zamieszkującym niemiecką część Górnego Śląska aż do wygaśnięcia konwencji.

Odbudowa i złote lata (1945–1970)

DeFaKa w Berlinie (1955)
DeFaKa w Berlinie (1955)

Po 1945 roku DeFaKa kontynuowała działalność w Republice Federalnej Niemiec, początkowo z jedenastoma uszkodzonymi w wyniku działań wojennych domami towarowymi w ówczesnych zachodnich strefach okupacyjnych Niemiec. W 1954 roku Jakob Michael sprzedał sieć za 60 mln marek koncernowi Helmut Horten GmbH(inne języki). W ramach transakcji Horten przejął 19 domów towarowych, które początkowo zachowały nazwę DeFaKa i funkcjonowały jako równoległa marka obok domów towarowych Horten i Merkur.

W latach 60. XX w. rozpoczęto proces stopniowej zmiany szyldów na Horten. Choć jeszcze w połowie dekady sklepy DeFaKa odpowiadały za około jedną czwartą obrotów całego koncernu, marka zniknęła z rynku w latach 70.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Das Paradies der Damen, „Der Spiegel”, 17 maja 1955, ISSN 2195-1349 [dostęp 2025-10-04] (niem.).
  2. 1 2 3 4 DeFaKa – das Familienkaufhaus mit den ersten Kundenkrediten [online], www.hi-heute.de [dostęp 2025-10-10].
  3. ↑ Przez Jerzy S. Majewski, Szlakiem modernizmu. Cztery domy towarowe Mendelsohna – MIASTA RYTM [online] [dostęp 2025-10-04].
  4. ↑ J.W. Brugel, The Bernheim petition: A challenge to Nazi Germany in 1933, „Patterns of Prejudice”, 17 (3), 1983, s. 17–25, DOI: 10.1080/0031322X.1983.9969715, ISSN 0031-322X [dostęp 2025-10-04] (ang.).
  5. ↑ 1936-1986: 50 Jahre Horten: Ein Warenhaus-konzern auf dem Weg in die Zukunft, s. 16.
  6. ↑ Helmut Horten [online], www.rheinische-geschichte.lvr.de [dostęp 2025-10-10] (niem.).