Dermatomy

Dermatom – obszar skóry, który jest zaopatrywany czuciowo przez pojedynczy nerw rdzeniowy (pojedynczy segment rdzenia kręgowego), jednak unerwienie może być doprowadzane do skóry przez dwie lub więcej gałązek skórnych. Nerwy zaopatrujące czuciowo skórę, a więc i dermatomy kończyny górnej pochodzą ze splotu ramiennego z brzusznych gałązek nerwów rdzeniowych od C5 do TH1. Segmentowy przebieg dermatomów można łatwo dostrzec na kończynie górnej trzymanej w poziomie w odwiedzeniu z kciukiem skierowanym ku górze. Układ dermatomów pochodzi z rozwoju płodowego kończyny, „pączkującej” z boku segmentarnie zbudowanego zarodka, który wydłuża się, rozciągając dermatomy na zewnątrz.

Układ dermatomów

Zaopatrzenie czuciowe kończyny górnej:

• C5 – zaopatruje pas skóry z przodu wzdłuż całej długości kończyny górnej.
• C6 – zaopatruje boczną powierzchnię i obejmuje kciuk.
• C7 – zaopatruje pas skóry wzdłuż tylnej powierzchni kończyny i obejmuje dwa pierwsze palce.
• C8 – zaopatruje dwa ostatnie palce i tylny pas skóry całej kończyny górnej.
• T1 – zaopatruje pas skóry z przodu, lecz nie dochodzi do dłoni.

Nerw rdzeniowy C1 zwykle nie ma czuciowego korzenia i dlatego nie ma własnego dermatomu. Odcinkowe unerwienie przebiega w dół wzdłuż całej długości ciała i najbardziej widoczne jest w obrębie całej klatki piersiowej i brzucha.

Znaczenie dermatomów

Mapy dermatomów są powszechnie stosowane w neurologii klinicznej. Mapy te są cenne w lokalizacji różnorodnych zjawisk sensorycznych u pacjentów z chorobami neurologicznymi.

Znajomość przebiegu dermatomów ma duże znaczenie, dlatego że lekarz ma możliwość zbadania za pomocą igły, czy określony segment rdzenia kręgowego działa prawidłowo. Są one przydatne w lokalizacji poziomów neurologicznych, szczególnie w przypadku radikulopatii, która występuje, gdy nerw rdzeniowy jest uciskany lub podrażniony, często z powodu przepukliny krążka międzykręgowego lub zwężenia kanału kręgowego. Może to skutkować bólem, utratą czucia lub osłabieniem motorycznym odpowiedniego dermatomu. Jednakże badania wykazały, że wzorce bólu wynikające z ucisku korzenia nerwowego często nakładają się na siebie i nie są ściśle zgodne z mapami dermatomów, co zmniejsza ich precyzję diagnostyczną. Na przykład ból spowodowany uciskiem korzenia nerwu L5 lub S1 tylko częściowo pokrywa się z opublikowanymi wzorcami dermatomów z powodu możliwości pokrywania się sąsiednich dermatomów, co wymaga połączenia objawów klinicznych i badań obrazowych w celu dokładnej diagnozy.

Znajomość przebiegu dermatomów ma duże znaczenie, dlatego że lekarz ma możliwość zbadania za pomocą igły, czy określony segment rdzenia kręgowego działa prawidłowo. Szczególnie istotne jest to u osób z podejrzeniem uszkodzenia rdzenia kręgowego. Jednak jeśli występuje zaburzenie w obrębie jednego nerwu rdzeniowego lub segmentu rdzenia kręgowego w dermatomie może nie występować zaburzenie czucia, ponieważ sąsiednie dermatomy mogą się pokrywać. Oznacza to, że nawet w przypadku uszkodzenia nerwu rdzeniowego lub segmentu skóra, którą zaopatruje on, może być unerwiana czuciowo przez sąsiednie nerwy. Istnieją jednak obszary skóry na kciuku, które nie mają „podwójnego” unerwienia i drętwieją w razie uszkodzenia nerwu rdzeniowego.

Standaryzowane punkty charakterystyczne sprawdzane są w celu przeprowadzenia badania wstępnego i określenia poziomu zachowanego czucia, np.: w przypadku paraplegii. Badanie opiera się na międzynarodowych standardach neurologicznej klasyfikacji urazów rdzenia kręgowego.

Wirusy uśpione w zwojach nerwowych (np. wirus ospy wietrznej i półpaśca, który powoduje zarówno ospę wietrzną, jak i półpasiec) często powodują ból lub wysypkę lub oba te objawy zgodnie ze wzorem określonym przez dermatom (wzór półpaśca). Jednakże objawy mogą nie pojawiać się na całym dermatomie.

Ukrwienie rdzenia kręgowego i nerwów rdzeniowych

Rdzeń kręgowy i powiązane z nim nerwy rdzeniowe są zaopatrywane przez jedną przednią tętnicę rdzeniową i dwie tylne tętnice rdzeniowe. Przednia tętnica kręgowa zaopatruje dwie trzecie przedniego rdzenia. Tylne tętnice kręgowe zaopatrują kolumny grzbietowe. Wszystkie trzy tętnice kręgowe odchodzą od tętnic kręgowych w czaszce i schodzą przez podstawę czaszki. Gałęzie segmentowe aorty piersiowej i brzusznej mają gałęzie korzeniowe, które zespalają się z tętnicami rdzeniowymi, zapewniając dodatkowy dopływ krwi do tętnic rdzeniowych. Jedna z największych gałęzi korzeniowych, tętnica korzeniowa wielka lub tętnica Adamkiewicza, zaopatruje tętnicę kręgową przednią, która wchodzi do rdzenia kręgowego pomiędzy Th5 i L1, przy czym najczęstszym punktem wejścia jest pomiędzy Th9 i Th12.

Przypisy