Diplodactylidae

	Diplodactylidae
	Underwood, 1954
	; Lucasium damaeum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Rząd	łuskonośne
Nadrodzina	Gekkota
Rodzina	Diplodactylidae
	Typ nomenklatoryczny
	Diplodactylus Gray, 1832
Rodzaje
	25 rodzajów – zobacz opis w tekście
	25 rodzajów – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Diplodactylidae – rodzina jaszczurek z kladu Gekkota w obrębie rzędu łuskonośnych (Squamata). Występują w Australii, Nowej Zelandii i Nowej Kaledonii.

Charakterystyka

Rodzina Diplodactylidae obejmuje gatunki o zróżnicowanej budowie ciała; rodzina nie ma jednak przedstawicieli, u których doszło do zaniku lub redukcji kończyn. U większości gatunków długość ciała dorosłych osobników wynosi 60–110 mm, nie licząc ogona; wymarły gatunek Hoplodactylus delcourti osiągał jednak 370 mm długości ciała, nie licząc ogona. Przedstawiciele rodziny występują w zróżnicowanych środowiskach, od wilgotnych lasów po pustynie. Większość przedstawicieli rodziny jest owadożerna; niektórzy, jak przedstawiciele rodzaju Naultinus, uzupełniają dietę pokarmem roślinnym, w tym nektarem. Większość gatunków zaliczanych do rodziny jest jajorodna; nieliczne, jak przedstawiciele rodzajów Hoplodactylus i Naultinus, są jajożyworodne.

Systematyka

W przeszłości klasyfikowane jako podrodzina gekonowatych; z analiz filogenetycznych wynika ich bliższe pokrewieństwo z płatonogowatymi niż z gekonowatymi.

Do rodziny należą następujące rodzaje:

Amalosia Wells & Wellington, 1985
Bavayia Roux, 1913
Correlophus Guichenot, 1866
Crenadactylus Dixon & Kluge, 1964
Dactylocnemis Steindachner, 1867 – jedynym przedstawicielem jest Dactylocnemis pacificus (Gray, 1842)
Dierogekko Bauer, Jackman, Sadlier & Whitaker, 2006
Diplodactylus Gray, 1832
Eurydactylodes Wermuth, 1965
Gigarcanum Heinicke, Nielsen, Bauer, Kelly, Geneva, Daza, Keating & Gamble, 2023 – takson wymarły, jedynym przedstawicielem był Gigarcanum delcourti Bauer & Russell, 1986
Hesperoedura Oliver, Bauer, Greenbaum, Jackman & Hobbie, 2012 – jedynym przedstawicielem jest Hesperoedura reticulata (Bustard, 1969)
Hoplodactylus (Fitzinger, 1843)
Lucasium Wermuth, 1965
Mniarogekko Bauer, Whitaker, Sadlier & Jackman, 2012
Mokopirirakau Nielsen, Bauer, Jackman, Hitchmough & Daugherty, 2011
Naultinus Gray, 1842
Oedodera Bauer, Jackman, Sadlier & Whithaker, 2006 – jedynym przedstawicielem jest Oedodera marmorata Bauer, Jackman, Sadlier & Whithaker, 2006
Oedura Gray, 1842
Paniegekko Bauer, Jackman, Sadlier & Whitaker, 2012 – jedynym przedstawicielem jest Paniegekko madjo Bauer, Jones & Sadlier, 2000
Pseudothecadactylus Brongersma, 1936
Rhacodactylus Fitzinger, 1843
Rhynchoedura Günther, 1867
Strophurus Fitzinger, 1843
Toropuku Nielsen, Bauer, Jackman, Hitchmough & Daugherty, 2011
Tukutuku Nielsen, Bauer, Jackman, Hitchmough & Daugherty, 2011 – jedynym przedstawicielem jest Tukutuku rakiurae (Thomas, 1981)
Woodworthia Garman, 1901

Zaliczane w przeszłości do tej grupy rodzaje Carphodactylus, Nephrurus, Orraya, Phyllurus, Saltuarius i Underwoodisaurus są obecnie przenoszone do odrębnej rodziny Carphodactylidae.

Przypisy

↑ G.L. Underwood. On the classification and evolution of geckos. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 124 (3), s. 477, 1954. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1954.tb07789.x. (ang.).
↑ RuneR. Midtgaard RuneR., Family Diplodactylidae, [w:] RepFocus – A Survey of the Reptiles of the World [online] [dostęp 2025-01-22] (ang.).
↑ Classification and Diversity. Squamates – Part I. Lizards. W: Laurie J. Vitt i Janalee P. Caldwell: Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles. Wyd. czwarte. 2014, s. 560. ISBN 978-0-12-386919-7.
↑ Tony Gamble, Aaron M. Bauer, Eli Greenbaum, Todd R. Jackman. Out of the blue: a novel, trans-Atlantic clade of geckos (Gekkota, Squamata). „Zoologica Scripta”. 37 (4), s. 355–366, 2008. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2008.00330.x. (ang.).
↑ Nicolas Vidal, S. Blair Hedges. The molecular evolutionary tree of lizards, snakes, and amphisbaenians. „Comptes Rendus Biologies”. 332, s. 129–139, 2009. DOI: 10.1016/j.crvi.2008.07.010. PMID: 19281946. (ang.).
↑ John J. Wiens, Carl R. Hutter, Daniel G. Mulcahy, Brice P. Noonan, Ted M. Townsend, Jack W. Sites Jr i Tod W. Reeder. Resolving the phylogeny of lizards and snakes (Squamata) with extensive sampling of genes and species. „Biology Letters”. 8 (6), s. 1043–1046, 2012. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0703. PMID: 22993238. PMCID: PMC3497141. (ang.).
1 2 R Alexander Pyron, Frank T Burbrink, John J Wiens. A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes. „BMC Evolutionary Biology”. 13:93, 2013. DOI: 10.1186/1471-2148-13-93. PMID: 23627680. PMCID: PMC3682911. (ang.).
↑ P. Uetz & J. Hallermann: Higher taxa: Diplodactylidae. The Reptile Database. [dostęp 2025-01-22]. (ang.).

[und-1] G.L. Underwood. On the classification and evolution of geckos. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 124 (3), s. 477, 1954. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1954.tb07789.x. (ang.).

[repfocus-2] RuneR. Midtgaard RuneR., Family Diplodactylidae, [w:] RepFocus – A Survey of the Reptiles of the World [online] [dostęp 2025-01-22] (ang.).

[3] Classification and Diversity. Squamates – Part I. Lizards. W: Laurie J. Vitt i Janalee P. Caldwell: Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles. Wyd. czwarte. 2014, s. 560. ISBN 978-0-12-386919-7.

[4] Tony Gamble, Aaron M. Bauer, Eli Greenbaum, Todd R. Jackman. Out of the blue: a novel, trans-Atlantic clade of geckos (Gekkota, Squamata). „Zoologica Scripta”. 37 (4), s. 355–366, 2008. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2008.00330.x. (ang.).

[CRB2009-5] Nicolas Vidal, S. Blair Hedges. The molecular evolutionary tree of lizards, snakes, and amphisbaenians. „Comptes Rendus Biologies”. 332, s. 129–139, 2009. DOI: 10.1016/j.crvi.2008.07.010. PMID: 19281946. (ang.).

[Wiensetal-6] John J. Wiens, Carl R. Hutter, Daniel G. Mulcahy, Brice P. Noonan, Ted M. Townsend, Jack W. Sites Jr i Tod W. Reeder. Resolving the phylogeny of lizards and snakes (Squamata) with extensive sampling of genes and species. „Biology Letters”. 8 (6), s. 1043–1046, 2012. DOI: 10.1098/rsbl.2012.0703. PMID: 22993238. PMCID: PMC3497141. (ang.).

[Pyronetal-7] 1 2 R Alexander Pyron, Frank T Burbrink, John J Wiens. A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes. „BMC Evolutionary Biology”. 13:93, 2013. DOI: 10.1186/1471-2148-13-93. PMID: 23627680. PMCID: PMC3682911. (ang.).

[Uetz&Hallermann-8] P. Uetz & J. Hallermann: Higher taxa: Diplodactylidae. The Reptile Database. [dostęp 2025-01-22]. (ang.).