Szczeciowce

Szczeciowce
	; Szczeć pospolita
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	szczeciowce
	Nazwa systematyczna
	Dipsacales Dumort.; Anal. Fam. Pl. 29 1829
Synonimy
	Adoxales Nakai; Caprifoliales Lindley; Lonicerales T. Leibe; Viburnales Dumortier; Dipsacanae Takhtajan; Caprifoliopsida Endlicher; Loniceropsida Brongniart;
	Adoxales Nakai; Caprifoliales Lindley; Lonicerales T. Leibe; Viburnales Dumortier; Dipsacanae Takhtajan; Caprifoliopsida Endlicher; Loniceropsida Brongniart;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Szczeciowce (Dipsacales Dumort.) – rząd roślin okrytonasiennych, w systemie Reveala w latach 90. XX wieku zaliczany do klasy Rosopsida, w systemach APG z XXI łączony m.in. z astrowcami i selerowcami we wspólny klad astrowych właściwych (ang. euasterids) odpowiadający w ujęciu Ruggiero i in. nadrzędowi astropodobnych Asteranae.

Dawniej uważano, że szczeciowce są najbliżej spokrewnione z rzędem dereniowców Cornales, które obecnie sytuowane są u podstawy wspólnego pnia kladu astrowych (asterids). Szczeciowce powstały w okresie między 111 a 93 milionami lat temu (niektóre analizy sugerują ich powstanie już 140 milionów lat temu). Istotne zróżnicowanie w obrębie roślin nastąpiło jednak stosunkowo niedawno (10 milionów lat temu), kiedy to wyodrębniły się rodziny (lub podrodziny – w zależności od ujęcia systematycznego) kozłkowatych i szczeciowatych. Rośliny tu zaliczane występują głównie na obszarach o klimacie umiarkowanym i śródziemnomorskim na półkuli północnej.

Morfologia

Pokrój: Drzewa, krzewy i rośliny zielne.
Liście: Naprzeciwległe, u nasady zrośnięte, zwykle zbiegające, na brzegu gruczołowato ząbkowane. Zwykle niepodzielone, rzadziej pierzasto wcinane. Wiązki przewodzące w ogonku liściowym łukowate. Pąki okryte łuskami.
Kwiaty: Niewielkie lub średniej wielkości, zwykle obupłciowe, o symetrii promienistej, rzadziej grzbiecistej. Kielich jest trwały, pozostaje na owocu, korona zrosłopłatkowa 4–5-płatkowa. Pręciki w jednym okółku, w kwiatach grzbiecistych mniej liczne. Słupek jest dolny i złożony z 2–5 owocolistków. Kwiaty zebrane są w kwiatostany usytuowane na krańcach pędów.

Systematyka

Przynależność do rzędu 45 rodzajów grupujących 1090 gatunków jest współcześnie akceptowana w różnych systemach, ujęcia systematyczne różnią się sposobem grupowania rodzajów w rodziny, których wyróżnianych jest od 2 do 7. Odmienny system hierarchizacji zawarty jest w systemie Takhtajana (1997), który wyróżnił trzy rzędy Dipsacales, Adoxales i Viburnales połączone w obrębie nadrzędu Dipsacanae (odpowiadającego rzędowi Dipsacales w ujęciu systemu Reveala, APG III i APG IV).

Pozycja systematyczna rzędu według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Wraz z m.in. rzędami ostrokrzewowców Aquifoliales, astrowców Asterales i selerowców Apiales tworzy grupę euasterids II w obrębie kladu astrowych (asterids) należącego do dwuliściennych właściwych (eudicots).

←

dereniowce Cornales

wrzosowce Ericales

?

Icacinales

?

Vahliales

Metteniusales

gariowce Garryales

goryczkowce Gentianales

psiankowce Solanales

	ogórecznikowce Boraginales

	jasnotowce Lamiales

ostrokrzewowce Aquifoliales

astrowce Asterales

twardziczkowce Escalloniales

Bruniales

selerowce Apiales

	Paracryphiales

	szczeciowce Dipsacales

Podział według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

szczeciowce

	piżmaczkowate Adoxaceae

	przewiertniowate Caprifoliaceae

Pozycja i podział w systemie Cronquista (1981)

Szczeciowce w systemie Cronquista obejmowały ten sam zakres roślin jak we współczesnych systemach APG, ale inaczej były one dzielone. Rodzina piżmaczkowatych Adoxaceae obejmowała tylko rodzaj piżmaczek Adoxa – rodzaje kalina Viburnum i bez Sambucus zaliczane były do przewiertniowatych Caprifoliaceae. Rodzina ta była węziej ujmowana niż współcześnie, bowiem w osobne rodziny wyodrębniane były kozłkowate Valerianaceae i szczeciowate Dipsacaceae.

Pozycja i podział w systemie Takhtajana (1997, 2009)

W wersji systemu z 1997 współczesne ujęcie szczeciowców odpowiadało nadrzędowi Dipsacanae, a w wersji z 2009 rzędowi Dipsacales, podobnie jak w systemach APG. W obu wypadkach do tych taksonów przynależały te same rośliny, ale ich aranżacja w rodziny była odmienna – typowo dla tego systemu klasyfikacyjnego wyróżnione zostały liczne, wąsko ujmowane rodziny. Rodzaj kalina Viburnum podnoszony był do rangi monotypowej rodziny Viburnaceae (w 1997 nawet wyodrębniany w rząd Viburnales). Osobno wyróżniane były rodziny Sambucaceae i Adoxaceae, w 1997 łączone w rząd Adoxales. Wyróżniane były poza tym: Caprifoliaceae, Triplostegiaceae, Dipsacaceae i Morinaceae (w systemie z 1997 to one tylko tworzyły rząd Dipsacales).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993. ISBN 83-214-0140-6.
1. 1 2 3 4 5 6 7 S. 880.
↑ Bell, C. D., Donoghue, M. J. 2005. Dating the Dipsacales: Comparing models, genes, and evolutionary implications. American J. Bot. 92: 284-296.
1 2 3 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .
↑ ArthurA. Cronquist ArthurA., An Integrated System of Classification of Flowering Plants, New York: Columbia University Press, 1981, s. 1002-1016 .
1 2 ArmenA. Takhtajan ArmenA., Diversity and classification of flowering plants, New York: Columbia University Press, 1997, s. 396-402, ISBN 0-231-10098-1, OCLC 34617914 .
↑ Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 458. ISBN 978-1-4020-9608-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).

[SłownikBotaniczny-3] Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993. ISBN 83-214-0140-6.
1 2 3 4 5 6 7 S. 880.

[5] 1 2 3 4 5 6 7 S. 880.

[4] Bell, C. D., Donoghue, M. J. 2005. Dating the Dipsacales: Comparing models, genes, and evolutionary implications. American J. Bot. 92: 284-296.

[cole-6] 1 2 3 ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .

[cronquist-7] ArthurA. Cronquist ArthurA., An Integrated System of Classification of Flowering Plants, New York: Columbia University Press, 1981, s. 1002-1016 .

[armen_1997-8] 1 2 ArmenA. Takhtajan ArmenA., Diversity and classification of flowering plants, New York: Columbia University Press, 1997, s. 396-402, ISBN 0-231-10098-1, OCLC 34617914 .

[armen-9] Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 458. ISBN 978-1-4020-9608-2.

[5] 1 2 3 4 5 6 7 S. 880.