Dodekanez

Dodekanez
Δωδεκάνησα
Ilustracja
zdjęcie satelitarne
Kontynent

Azja / Europa

Państwo

 Grecja

Akwen

Morze Egejskie

Wyspy

Rodos, Karpatos, Kos, Kalimnos, Astipalea, Tilos, Simi, Leros, Kasos, Nisiros, Patmos, Mejisti

Liczba wysp

163

Powierzchnia

2714 km²

Populacja (2005)
• liczba ludności


200 452

• gęstość

73,86 os./km²

Mapa Dodekanezu
Położenie na mapie
Położenie na mapie Grecji
Mapa konturowa Grecji, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dodekanez”
Ziemia36°22′N 27°13′E/36,366667 27,216667
Multimedia w Wikimedia Commons

Dodekanez (gr. Δωδεκάνησα, trb. Dodekánisa; w tłum. na pol. „dwanaście wysp”) – archipelag na Morzu Egejskim i do końca 2010 roku prefektura (nomos) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe w Grecji ze stolicą w mieście Rodos. Prefektura Dodekanez zajmowała łączną powierzchnię 2714 km², zamieszkiwało ją około 200,5 tysiąca ludzi (stan na 2005 rok).

Wyspy archipelagu

Mapa prefektury Dodekanezu

Archipelag obejmuje 163 wyspy, z których 26 jest zamieszkanych. Poniżej lista 12 wysp, które dały archipelagowi nazwę, w kolejności malejącej powierzchni (liczba ludności wg stanu na 2011 rok):

Ponadto w skład archipelagu wchodzą też następujące wyspy (liczba ludności wg stanu na 2011 rok):

Geografia i gospodarka

Powierzchnia wysp Dodekanezu jest przeważnie górzysta, o urozmaiconej rzeźbie. Na wyspach panuje klimat śródziemnomorski.

Ludność archipelagu utrzymuje się z turystyki, rolnictwa (uprawa winorośli, oliwek, drzew cytrusowych i tytoniu, hodowla owiec i jedwabników), rybołówstwa oraz rzemiosła (wyrób dywanów i ceramiki).

Historia

Ruiny doryckiej świątyni Afrodyty w Lindos na wyspie Rodos

Wyspy Dodekanez są znane jako część greckiego świata od czasów starożytnej Grecji. Wykopaliska archeologiczne ujawniły osiemnaście osad achajskich na ośmiu wyspach archipelagu i inne znaleziska mykeńskie o wyjątkowej wartości. W czasach, gdy archipelag zamieszkiwali Dorowie trzy miasta wyspy Rodos wraz z Knidos i Halikarnasem utworzyły związek polityczno-gospodarczy o religijnym charakterze, Heksapolis.

Dodekanez był miejscem narodzin wybitnego poety i filozofa, Kleobulosa z Lindos. W czasach rzymskich wyspa Rodos narzuciła Rzymianom prawo morskie, pierwszy tego typu zbiór norm prawnych w historii, zaś wyspa Kos wprowadziła ich w medycynę Hipokratesa i podstawowe prawa natury. W latach 294–282 p.n.e. na Rodos powstał Kolos Rodyjski, jeden z siedmiu cudów świata.

W czasach bizantyńskich mieszkańcy Dodekanezu wyznawali chrześcijaństwo. W kolejnych stuleciach byli ciężko doświadczani z powodu najazdów Persów, Arabów, Wenecjan, Genueńczyków i Osmanów. W tych okolicznościach byli zmuszeni opuścić swoje domy i wycofać się w rejony górskie. W 1312 roku Rodos i pozostałe sąsiednie wyspy zajęli Szpitalnicy. Wyspa Rodos była pod silnym wpływem kultury zachodniej, a jej port stał się jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Dodekanezu. Przez długi czas wyspa Rodos słynęła ze wspaniałej sztuki, rzeźby i architektury. Miasto Rodos zostało ufortyfikowane przez Szpitalników masywnymi murami w celu ochrony Morza Egejskiego przed tureckimi najazdami.

W 1522 roku archipelag Dodekanez trafił pod administrację Imperium Osmańskiego i pozostawał pod nią do lat 1911–1912, kiedy to w następstwie wojny trypolitańskiej znalazł się pod kontrolą Królestwa Włoch. Chociaż w 1912 roku Włochy w podpisanym z Turcją traktacie z Ouchy zobowiązały się do wycofania się z Dodekanezu, to ostatecznie nie wywiązały się z tego zobowiązania i okupowały archipelag do 1943 roku, kiedy to skapitulowały w II wojnie światowej. W tym samym roku, w następstwie walk trwających od 8 września do 22 listopada, kontrolę nad Dodekanezem przejęły nazistowskie Niemcy i sprawowały ją do 8 maja 1945 roku, w którym to niemiecki generał Otto Wagener poddał archipelag Wielkiej Brytanii. 7 marca 1947 roku na mocy pokoju paryskiego wyspy zostały przekazane Królestwu Grecji.

Atrakcje turystyczne

Plaża Polemi na wyspie Kos

Najbardziej znaną spośród wysp Dodekanezu jest niewątpliwie Rodos – odwieczny ośrodek administracyjny regionu. W starożytności wyspa słynęła przede wszystkim z zaliczanego do siedmiu cudów świata Kolosa Rodyjskiego. Był to też najsłynniejszy po Cyprze ośrodek kultu Afrodyty. Chociaż sam Kolos nie dotrwał do czasów współczesnych, na wyspie można podziwiać starożytne ruiny, a także późniejszą bizantyńską, wenecką i osmańską zabudowę. Archipelag Dodekanez przyciąga też turystów ze względu na wspaniałe piaszczyste plaże i słoneczną pogodę południowej części Morza Egejskiego.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Dodekanez, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-05-06].
  2. 1 2 3 4 Dodecanese History. greeka.com. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).
  3. ↑ Colossus of Rhodes, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-05-06] (ang.).
  4. 1 2 3 Mustafa Kaymakçı, Cihan Özgün i Fırat Yaldız: Turkish Foundations in Rhodes and Kos. books.google.pl, 2019. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).
  5. ↑ German surrender of the Dodecanese islands. johnhearfield.com. [dostęp 2022-05-06]. (ang.).

Linki zewnętrzne