Dolores Huerta

Młodość

Dolores Huerta urodziła się jako Dolores Fernández 10 kwietnia 1930 roku w Dawson(inne języki), niewielkim miasteczku górniczym w górach północnego Nowego Meksyku, w rodzinie pochodzenia meksykańskiego. Jej ojciec, Juan Fernández(inne języki), był rolnikiem i górnikiem. Pracował w kopalni węgla i należał do Związku Górników Amerykańskich (United Mine Workers, UMW). Sezonowo zbierał też buraki w kilku stanach zachodu USA. Rodzice Huerty rozwiedli się, gdy miała pięć lat. Jej matka, Alicia Chávez, przeprowadziła się wtedy z dziećmi najpierw do Las Vegas, a potem do Stockton w Kalifornii. Po przeprowadzce Huerta rzadko widywała ojca, który pozostał w Nowym Meksyku. W 1938 roku Juan Fernández został wybrany do legislatury stanowej, a Los Angeles Times opisał go jako „ognistego przywódcę związkowego”.

W Stockton Huertę wychowywali matka i dziadek Herculano. Okolicę, w której mieszkali, opisywała jako „zintegrowaną”: żyli tam „Chińczycy, Latynosi, rdzenni Amerykanie, czarni, Japończycy, Włosi i inni”. Matka utrzymywała rodzinę, pracując w przetwórni konserw i jako kelnerka w miejscowej restauracji. Zarabiała łącznie 5 dolarów tygodniowo. Należała do związku United Cannery, Agricultural, Packing, and Allied Workers of America (UCAPAWA) i w 1937 roku uczestniczyła w strajku w przetwórni. W 1941 roku otworzyła restaurację. W następnym roku kupiła 70-pokojowy hotel od rodziny Amerykanów japońskiego pochodzenia, którą zmuszono do przesiedlenia na mocy Executive Order 9066. Według Huerty restauracja „obsługiwała głównie robotników rolnych”.

Według badaczki Christine Beagle Huerta była „zachęcana przez matkę do aktywności społecznej”. Przez dziesięć lat należała do Girl Scouts of the USA. Uczęszczała do Stockton High School, którą ukończyła w 1947 roku. Huerta opisywała swoje liceum jako „segregowane” zarówno pod względem klasowym, jak i rasowym. Po ukończeniu liceum podjęła naukę w Stockton College (późniejszym San Joaquin Delta College), działającym wówczas przy University of the Pacific w Stockton. W 1950 roku przerwała naukę, aby poślubić Ralpha Heada. W 1953 roku uzyskała tymczasowe uprawnienia nauczycielskie.

W 1954 roku Huerta rozpoczęła pracę nauczycielki na wiejskich terenach Kalifornii. Była jedną z zaledwie trzech osób uczących w dwóch językach w całym hrabstwie. Wielu jej uczniów nie miało dość jedzenia ani odpowiedniej odzieży. Huerta powiedziała o tym: „Nie mogłam znieść widoku dzieci robotników rolnych, które przychodziły na lekcje głodne i bez butów. Pomyślałam, że więcej zdziałam, organizując rodziców, niż próbując uczyć ich głodne dzieci”.

Community Service Organization

Po roku Huerta zrezygnowała z nauczania. Wkrótce potem, w 1955 roku, poznała Freda Rossa(inne języki), jednego ze współzałożycieli Community Service Organization(inne języki) (CSO). Początkowo opisywała go jako „lekko loco”. Była wówczas republikanką i nieufnie odnosiła się do rzekomych komunistycznych sympatii Rossa. Poprosiła FBI o sprawdzenie jego przeszłości. FBI nie znalazło niczego podejrzanego. Dopiero wtedy Huerta zaczęła uczęszczać na spotkania CSO. Początkowo w CSO zajmowała się zadaniami uznawanymi za tradycyjnie kobiece, między innymi działalnością w klubach kobiecych. Ross zachęcał ją jednak do obejmowania funkcji przywódczych. Z czasem zakładała nowe oddziały CSO i pracowała jako lobbystka. Zeznawała przed legislaturą stanową Kalifornii. Popierała świadczenia emerytalne dla osób niebędących obywatelami USA i ubezpieczenie zdrowotne dla robotników rolnych, a sprzeciwiała się programowi Bracero(inne języki). Uczestniczyła też w projektach poprawy stanu dzielnic, prowadziła kursy dla osób ubiegających się o obywatelstwo i uczestniczyła w akcjach rejestracji wyborców.

Podczas pracy w CSO Huerta poznała też innego organizatora, Césara Cháveza.

Początki działalności związkowej

W 1958 roku Huerta pomogła założyć Agricultural Workers’ Association (AWA). Po rozwiązaniu AWA w 1959 roku Huerta została sekretarzem-skarbnikiem Agricultural Workers Organizing Committee (AWOC), związanego z AFL-CIO. Według historyczki Margaret Rose szybko jednak zrezygnowała z pracy w tej organizacji, „rozczarowana kierownictwem grupy, jej kierunkiem i polityką narzucaną odgórnie”. Huerta relacjonowała, że w sierpniu 1960 roku, podczas wyjazdu służbowego do San Juan Capistrano, Chávez wywierał na nią presję i manipulował nią, by nakłonić ją do seksu w pokoju hotelowym. W 1962 roku, rozczarowana niechęcią CSO do działań na rzecz robotników rolnych, wraz z Chávezem i innym organizatorem, Gilbertem Padillą(inne języki), założyła National Farm Workers Association (NFWA). Nadal pobierała wynagrodzenie z CSO i mieszkała w Stockton, podczas gdy Chávez organizował siedzibę NFWA w Delano. Tymczasem jej relacje z drugim mężem, Venturą Huertą, „uległy pogorszeniu”, a w 1963 roku ich małżeństwo się zakończyło.

W 1964 roku Huerta ostatecznie odeszła z CSO i zamieszkała z Chávezem i jego rodziną w Delano. Według Cháveza rola Huerty w początkach NFWA była „kluczowa”. Do jej obowiązków należały rozmowy telefoniczne, zbieranie składek związkowych i odwiedzanie obozów robotniczych w Stockton i pobliskich miejscowościach. Dochody z NFWA z trudem wystarczały jej na utrzymanie rodziny. Dorabiała więc jako tłumaczka i nauczycielka na zastępstwach oraz przy uprawie cebuli. W kwietniu 1965 roku pomogła NFWA zorganizować strajk pracowników, którzy w firmach Mount Arbor i Conklin szczepili róże. Po trzech dniach firmy zgodziły się podnieść strajkującym płace, ale nie przystały na zawarcie formalnej umowy zbiorowej, której domagali się pracownicy. Następnego dnia pracownicy wrócili do pracy.

Strajk w Delano

8 września 1965 roku organizator związkowy Larry Itliong(inne języki) z AWOC rozpoczął strajk w winnicach w okolicach Delano. Itliong zwrócił się do Cháveza o poparcie, a 16 września, w rocznicę Grito de Dolores, Chávez zwołał zebranie NFWA w kościele Matki Bożej z Guadalupe w Delano. Członkowie AWOC przemówili do zgromadzonych, a uczestnicy namawiali Cháveza do poparcia strajku. Choć początkowo się wahał, na zebraniu 19 września zaczął przygotowywać plan włączenia NFWA do strajku. NFWA przyłączyło się do strajku następnego ranka.

Strajkowi towarzyszyły bojkoty. Huerta i Padilla zorganizowali bojkot wina w całej Kalifornii. Następnie Huerta udała się do Nowego Jorku i New Jersey, gdzie kierowała bojkotami. Początkowo wraz z lokalnymi związkami organizowała bojkoty solidarnościowe. Ich członkowie odmawiali przewożenia kalifornijskich winogron przez rzekę Hudson. W tamtym czasie zakazywała tego ustawa Tafta-Hartleya. Gdy UFW ostatecznie dopuścił winogrona do dystrybucji, rozpoczęła bojkot konsumencki we współpracy z lokalnymi kościołami, organizacjami związkowymi, liberalnymi działaczami i grupami studenckimi. Członkowie koalicji pikietowali sklepy spożywcze A&P, dopóki nie przestały sprzedawać winogron. Wkrótce potem podobną decyzję podjęły inne sklepy, w tym Bohack, Finast, Hills i Waldbaum’s. Huerta często wygłaszała przemówienia o strajku i zasłynęła z „płomiennej retoryki”.

22 sierpnia 1966 roku AWOC i NFWA połączyły się w United Farm Workers Organizing Committee (UFWOC), afiliowany przy AFL-CIO. W 1972 roku związek otrzymał od AFL-CIO statut i odtąd nosił nazwę United Farm Workers (UFW). Huerta weszła do zarządu nowego związku, w którym zasiadali przywódcy zarówno NFWA, jak i AWOC, i została jedną z jego wiceprzewodniczących. Była jedną z głównych negocjatorek związku, a według Rose – „pierwszą negocjatorką umów zbiorowych związku”. W 1966 roku negocjowała z firmą Schenley, która podpisała umowy na warunkach korzystnych dla robotników. Wkrótce poszły za nią inne firmy, między innymi Gallo i Franzia. Gdy strajk zakończył się 29 lipca 1970 roku, Huerta pomogła wynegocjować z pozostałymi firmami umowę. Przewidywała ona podwyżki płac, nowe zasady ochrony robotników przed pestycydami, utworzenie funduszu zdrowotnego oraz przekazanie związkowi UFW naboru pracowników, którym dotąd zajmowały się firmy.

Huerta twierdziła, że w czasie strajku, zimą 1966 roku, Chávez zawiózł ją „na odludne pole winogron” w Delano i „zgwałcił ją w samochodzie”. Według niej wsiadła do jego auta w przekonaniu, że będą rozmawiać o zbliżającym się strajku. Często omawiali sprawy związku w samochodzie Cháveza, bo obawiał się on, że jego biuro jest „na podsłuchu”. Huerta powiedziała, że po opisywanym przez nią gwałcie była „w stanie odrętwienia i szoku” i nie zgłosiła go, ponieważ uważała, że „nikt w związku jej nie uwierzy”. Dodała, że ruch robotników rolnych był dziełem jej życia i obawiała się, że zgłoszenie napaści zaszkodzi jego powodzeniu.

Dalsza działalność związkowa

W latach siedemdziesiątych Huerta pomagała organizować bojkoty sałaty, wina Gallo i winogron stołowych. Związała się też z Richardem Chavezem(inne języki), bratem Césara Cháveza. Mieli czworo dzieci: Juanitę, María Elenę, Ricky’ego i Camilę. Wiele osób krytykowało wspólne zamieszkanie Dolores i Richarda jako „niekonwencjonalne”. Huerta mówiła jednak, że do tej decyzji zainspirował ją ruch wyzwolenia kobiet. Razem z Richardem i Padillą organizowała robotników w Dolinie Kalifornijskiej. W 1974 roku pomogła założyć Coalition of Labor Union Women, a w 1975 roku jako lobbystka UFW przyczyniła się do uchwalenia ustawy California Agricultural Labor Relations Act (ALRA), pierwszej w tym stanie, która uznała prawo robotników rolnych do negocjacji zbiorowych. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych jako dyrektorka Citizenship Participation Day Department, politycznego skrzydła UFW, działała na rzecz utrzymania nowo przyjętych przepisów.

W latach siedemdziesiątych pogorszyły się relacje Huerty z innymi organizatorami UFW. W 1976 roku, w czasie konfliktu UFW z Międzynarodowym Bractwem Kierowców, z powodu braku środków przestała działać Agricultural Labor Relations Board, utworzona na mocy ALRA. UFW poparł Propozycję 14, proponowaną poprawkę do ALRA, która miała rozwiązać problemy z finansowaniem i niejasnymi zapisami ustawy, i rozpoczął bojkot, aby ją wesprzeć. Wyborcy ostatecznie odrzucili poprawkę znaczną większością głosów. Po jej porażce Chávez obwinił o nią lidera bojkotu Nicka Jonesa i oskarżył go oraz innego organizatora, Charliego Marcha, o udział w „lewicowym spisku mającym na celu podkopanie związku”.

Po klęsce Propozycji 14 Chávez postanowił zreorganizować biura bojkotowe UFW. Wywołało to konflikt z pracownikami odpowiedzialnymi za bojkoty, a Chávez stawał się coraz bardziej podejrzliwy wobec przeciwników w związku. Zaczął zbliżać się do Charlesa Dedericha, założyciela nowego ruchu religijnego Synanon. Pod wpływem Dedericha Chávez zaczął dążyć do stosowania na zebraniach UFW konfrontacyjnej metody krytyki grupowej zwanej „Grą”. Huerta poparła wprowadzenie „Gry”, ale wśród członków związku budziła ona kontrowersje.

W tym okresie Huerta popadła w konflikt z kilkoma pracownikami UFW, między innymi z prawnikiem Jerrym Cohenem oraz organizatorami takimi jak Padilla, Berta Batres, Chris Hatmire, Juan Gutierrez, Marshall Ganz(inne języki) oraz bracia Chava i Mario Bustamente. Historyk Matthew Garcia pisze, że często popadała w konflikty z młodszymi pracownikami. Opisuje też incydent, w którym Huerta skrytykowała organizatorkę Lorraine Agtang podczas sesji „Gry”, a później ją „zastraszała”, „godzinami czatując nocą pod jej domem”. Według jednego z obserwatorów, cytowanego przez Garcię, Huerta regularnie twierdziła, że „infiltratorzy o rewolucyjnej, radykalnej ideologii nawołują do walki zbrojnej”, aby obalić przywódców związku. Niektóre elementy relacji Garcii skrytykowała badaczka Stacey K. Sowards, według której wyrywa on część wypowiedzi Huerty „z kontekstu historycznego”.

Choć relacje Huerty z Chávezem w tym okresie często bywały napięte, a dziennikarka śledcza Miriam Pawel nazwała ją jego „chłopcem do bicia”, Sowards zauważa, że nadal łączyły ich „bardzo bliskie i wspierające stosunki”. W 2026 roku Huerta relacjonowała jednak, że Chávez wielokrotnie poniżał ją i beształ w obecności innych. Według dziennika The New York Times, który zapoznał się z nagraniem posiedzenia zarządu UFW z kwietnia 1978 roku, jeden z członków zarządu wulgarnie ją obraził i kazał jej „się zamknąć”, a Chávez zbeształ ją „jeszcze gorszymi wyzwiskami”. Mówiła, że radziła sobie, starając się nie myśleć o tych wydarzeniach: „W pewnym sensie wypieram te rzeczy z głowy, ale wiem, że wtedy było to bardzo bolesne”.

W latach osiemdziesiątych Huerta współtworzyła Radio Campesina (KUFW), stację radiową UFW. Zbierała też pieniądze i wygłaszała publiczne przemówienia na rzecz związku oraz zeznawała przed Kongresem w sprawie świadczeń, płac i problemów zdrowotnych robotników rolnych. We wrześniu 1988 roku Huerta wzięła udział w proteście przed hotelem St. Francis przy Union Square w San Francisco, gdzie George H.W. Bush organizował przyjęcie dla darczyńców. Protestowała przeciwko temu, że Bush ogłosił tego dnia sprzeciw wobec prowadzonego przez UFW bojkotu winogron stołowych. Policjanci odpychali demonstrantów pałkami od wejścia do hotelu i ciężko ranili Huertę. Miała złamane żebra i pękniętą śledzionę, którą lekarze musieli usunąć chirurgicznie. W wyniku ugody zaproponowanej przez Komisję Policji San Francisco otrzymała 825 000 dolarów. Incydent skłonił też Departament Policji San Francisco do zmiany zasad dotyczących kontroli tłumu i dyscypliny funkcjonariuszy.

Po pobiciu Huerta zawiesiła pracę w UFW. Do pracy związkowej wróciła po śmierci Cháveza w 1993 roku. Wiosną 1993 roku, kilka dni przed jego śmiercią, Huerta rozmawiała z nim w Yumie w Arizonie. Chávez przyznał, że traktował ją i inną członkinię zarządu inaczej niż ich kolegów mężczyzn. Huerta odebrała te słowa jako rodzaj przeprosin. Odpowiedziała, że jego zachowanie „nazywa się machismo, nazywa się to męskim szowinizmem”. Po powrocie do pracy Huerta wspierała pracowników zbierających truskawki, przemawiała na uczelniach, uczestniczyła w zebraniach związku i zeznawała przed Kongresem. W 1999 roku ustąpiła ze stanowiska wiceprzewodniczącej UFW, by zająć się innymi sprawami społecznymi.

Działalność w Partii Demokratycznej

Huerta była honorową przewodniczącą Demokratycznych Socjalistów Ameryki. Podczas prawyborów prezydenckich Partii Demokratycznej w 1968 roku Huerta wraz z UFW prowadziła kampanię na rzecz liberalnego demokraty Roberta F. Kennedy’ego. Jako działaczka związkowa była obecna na wystąpieniu Kennedy’ego po zwycięstwie w prawyborach 5 czerwca 1968 roku, w miejscu, w którym padł ofiarą zamachu. W późniejszym wywiadzie nazwała zamach na Kennedy’ego „śmiercią naszej przyszłości”. W 1972 roku była jedną z trojga współprzewodniczących kalifornijskiej delegacji senatora z Dakoty Południowej George’a McGoverna na konwencję krajową Partii Demokratycznej, obok Williego Browna(inne języki) i Johna Burtona. Pracowała też przy kampanii prezydenckiej Ala Gore’a w 2000 roku. W prawyborach Partii Demokratycznej w 2004 roku poparła byłego gubernatora Vermontu Howarda Deana. Podczas prawyborów Partii Demokratycznej w 2008 roku prowadziła kampanię na rzecz Hillary Clinton i była jej delegatką na konwencji krajowej Partii Demokratycznej.

W prawyborach prezydenckich Partii Demokratycznej w 2016 roku Huerta ponownie poparła Clinton. Podczas głosowania w Kalifornii sztab Clinton emitował reklamę podkreślającą jej poparcie. W jednym z wpisów na Twitterze twierdziła, że gdy podczas kaukusu w Nevadzie zaoferowała tłumaczenie zwolennikom rywala Clinton, Berniego Sandersa, ci w odpowiedzi skandowali „Tylko angielski!”. Wpis, a także poparcie Huerty dla Clinton w ogóle, wywołały kontrowersje. Niektórzy twierdzili, że źle zrozumiała okrzyki tłumu i że uczestnicy domagali się jedynie „neutralnego moderatora” do prowadzenia dyskusji, a nie zwolennika Clinton. Inni utrzymywali, że Huerta była „wygwizdywana i wybuczana za próby tłumaczenia”.

Po kaukusie aktorka America Ferrera wsparła Huertę we wpisie na Twitterze, natomiast aktorki Gaby Hoffmann i Susan Sarandon, które według doniesień były obecne na kaukusie, twierdziły, że nie skandowano „Tylko angielski!”. Później aktorka Rosario Dawson, która zagrała Huertę w filmie Cesar Chavez, napisała list otwarty, w którym skrytykowała Huertę za „przeinaczanie” stanowiska Sandersa w sprawach dotyczących społeczności latynoskiej. W odpowiedzi Huerta zarzuciła sztabowi Sandersa, że „poprosił” Dawson, by „ją zaatakowała”. Dodała, że jej zdaniem Clinton jako prezydentka zdziała więcej, ale „nie ma nic przeciwko” Dawson, a „gdy opadnie kurz… będą razem”.

Podczas prawyborów prezydenckich Partii Demokratycznej w 2020 roku Huerta poparła senator z Kalifornii Kamalę Harris i krytykowała innego kandydata, Joego Bidena, za to, że o przekraczaniu granicy mówił w sposób, który jej zdaniem był „zupełnie jak u republikanów”. W maju 2020 roku poparła jednak kandydaturę Bidena na prezydenta. Podczas wyborów prezydenckich w 2024 roku ponownie poparła Harris, stwierdzając:

Prawa osób LGBTQ

W latach 60. i 70. XX wieku UFW i jego poprzednicy na ogół wspierali prawa osób LGBTQ. W oficjalnym oświadczeniu z lat 70. związek publicznie poparł dodanie „orientacji seksualnej” do cech chronionych na mocy kalifornijskiego prawa cywilnego. Huerta wspominała, że podczas przesłuchania w San Francisco występowała przeciwko dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w „latach 70. lub na początku 80.”. W przemówieniu z 2006 roku wypowiedziała się za małżeństwami osób tej samej płci:

W 2005 roku poparła projekt ustawy kalifornijskiego deputowanego Marka Leno(inne języki), który miał zalegalizować małżeństwa osób tej samej płci w Kalifornii, i lobbowała za nim wśród latynoskich członków legislatury stanowej. Projekt został uchwalony przez Zgromadzenie Stanowe Kalifornii, lecz zawetował go gubernator Arnold Schwarzenegger. W 2021 roku przemawiała też podczas obchodów Pride w Kingsburgu w hrabstwie Fresno w Kalifornii, gdzie opowiedziała się za prawami osób LGBTQ i mówiła, że retoryka dyskryminująca osoby LGBTQ „prowadzi do przemocy”. W 2024 roku Dolores Huerta Foundation poparła kalifornijską Propozycję 3, która usunęła z konstytucji stanowej fragmenty opisujące małżeństwo jako związek „mężczyzny i kobiety” i potwierdziła, że małżeństwo jest „prawem podstawowym”. Propozycję ostatecznie przyjęto: 62,6% głosujących było za, a 37,4% przeciw.

Imigracja

Huertę opisywano jako osobę „proimigrancką”. W 1994 roku Huerta prowadziła kampanię przeciwko kalifornijskiej Propozycji 187, która miała odebrać imigrantom bez dokumentów dostęp do usług zdrowotnych i edukacyjnych. Twierdziła, że ta propozycja i inspirująca ją antyimigrancka retoryka mają źródło w „lęku rasowym”. Potępiła też uchylenie przez Trumpa w 2017 roku programu Deferred Action for Childhood Arrivals (DACA), nazwała tę decyzję „krokiem wyżej niż niewolnictwo” i skrytykowała Trumpa za retorykę wzniecającą napięcia na tle rasowym. W czerwcu 2018 roku przemawiała w Tornillo w Teksasie na wiecu przeciwko polityce „zero tolerancji” administracji Trumpa i przetrzymywaniu rodzin migrantów. W 2021 roku, za prezydentury Bidena, zauważyła, że projekt ustawy Build Back Better Act, który napotykał trudności w Senacie, nie obejmuje reformy imigracyjnej. Przewidywała, że na taką reformę trzeba będzie poczekać.

Niektórzy krytykowali jednak Huertę i UFW za „szkodzenie” pracownikom bez dokumentów. Na początku lat 60. lobbowała za zniesieniem programu Bracero, który pozwalał zatrudniać tymczasowych pracowników rolnych z zagranicy i powstał w czasie II wojny światowej, by zaspokoić zwiększony popyt na płody rolne. Wielu latynoskich działaczy sprzeciwiało się temu programowi, uważając, że zatrudniani w nim robotnicy odbierają pracę latynoskim obywatelom. Krytycy Huerty i UFW twierdzą, że po zniesieniu programu związek pod kierownictwem Huerty często zgłaszał pracowników bez dokumentów do Immigration and Naturalization Service (obecnie U.S. Immigration and Customs Enforcement, ICE), uzasadniając to tym, że uznawał ich za łamistrajków. Huertę skrytykowano też w 2014 roku za poparcie Baracka Obamy mimo „opóźnień” w reformie imigracyjnej za jego administracji.