Doula

Doula (z stgr. δούλη, dosłownie: „służąca, niewolnica”) – osoba, najczęściej kobieta z własnym doświadczeniem macierzyństwa, która zapewnia ciągłe, niemedyczne wsparcie fizyczne, emocjonalne i informacyjne matce i rodzinie w czasie ciąży, porodu i po porodzie. Tak doulę definiuje Stowarzyszenie DOULA w Polsce.

Historia

Określenie „doula” na kobietę, która wspiera młodą matkę w karmieniu piersią i opiece nad noworodkiem, zostało użyte przez antropolożkę Danę Raphael po raz pierwszy w pracy doktorskiej z 1966 roku, wydanej w Stanach Zjednoczonych w 1973 roku jako The Tender Gift: Breastfeeding. W latach późniejszych zostało rozszerzone również na wsparcie w czasie porodu, dzięki pracom lekarzy Marshalla Klausa i Johna Kennela. Prowadzili oni w Gwatemali badania dotyczące wpływu porodu na tworzenie się więzi matki z dzieckiem. Odkryli znaczący pozytywny wpływ bez skutków ubocznych wsparcia udzielanego przez przeszkoloną osobę, której zadaniem jest wyłącznie udzielanie wsparcia rodzącej kobiecie. Swoje odkrycie opublikowali w przełomowej książce Mothering the Mother (obecnie The Doula Book). W 1992 roku Marshall Klaus, John Kennell, Penny Simkin, Phyllis Klaus i Annie Kennedy założyli DONA International, organizację certyfikującą doule. Pod koniec lat 80. idea douli trafiła do Europy Zachodniej.

Zakres wsparcia

Według Stowarzyszenia DOULA w Polsce wsparcie douli ma charakter niemedyczny i obejmuje trzy obszary: emocjonalny, informacyjny i fizyczny. W ciąży doula pomaga kobiecie poznać dostępne opcje opieki okołoporodowej, podczas porodu daje rodzącej poczucie bezpieczeństwa, a po porodzie pomaga w opiece nad noworodkiem i w codziennych obowiązkach. Doula pozostaje w kontakcie z położną lub lekarzem opiekującym się rodzącą, ale sama nie świadczy opieki medycznej.

Podczas porodu doula towarzyszy rodzącej przez cały jego przebieg. Może masować jej plecy, pomagać w kąpieli, rozmową odwracać uwagę od lęku, trzymać ją za rękę podczas badania i prosić personel o delikatność. Podział ról bywa opisywany tak, że położna odpowiada za opiekę medyczną, a doula skupia się na samopoczuciu i komforcie rodzącej. Doula nie zastępuje też partnera czy bliskiej osoby.

Doule poznają przyszłe klientki m.in. w szkołach rodzenia i na zajęciach dla ciężarnych. Wiele kobiet ceni sobie też dyspozycyjność doul po porodzie, której nie zapewnia opieka ambulatoryjna ani położna środowiskowa. Według propozycji opisu zawodu, którą przedstawia Stowarzyszenie DOULA w Polsce, warunki i zakres współpracy określa umowa, a doula prowadzi dokumentację wsparcia. Stosunek szpitali do obecności doul bywa różny.

Badania nad skutecznością wsparcia

Przegląd systematyczny Cochrane z 2017 roku objął 27 badań (łącznie 15 858 kobiet) w 17 krajach. Wyniki pokazują, że ciągłe wsparcie podczas porodu wiązało się z częstszymi porodami siłami natury, rzadszymi cięciami cesarskimi, porodem krótszym średnio o około 41 minut oraz rzadszymi negatywnymi ocenami doświadczenia porodu. Rodzące rzadziej korzystały też ze znieczulenia regionalnego. Autorzy ocenili jakość dowodów dla większości z tych wyników jako niską, ale nie znaleźli dowodów szkodliwości ciągłego wsparcia. Analizy podgrupowe sugerowały największe korzyści, zwłaszcza w zmniejszaniu liczby cięć cesarskich, gdy wsparcia udzielała doula, a nie personel szpitala; autorzy uznali to za wniosek eksploracyjny.

Doule w Polsce

W Polsce pierwszą przeszkoloną doulą jest Małgorzata Sikora-Borecka, działająca od 2003. W 2006 roku na zaproszenie do udziału w międzynarodowej konferencji Fundacji Rodzić po Ludzku przyjechały doule – holenderskie instruktorki. W latach 2009–2011 Fundacja Rodzić po Ludzku organizowała szkolenia dla doul. W 2011 powstała pierwsza organizacja zrzeszająca doule – Stowarzyszenie DOULA w Polsce. Od tego roku organizacja ta szkoli przyszłe doule oraz zrzesza i dokształca pracujące doule. W 2012 Stowarzyszenie zostało członkiem European Doula Network.

W styczniu 2015 roku doula (asystentka kobiety w czasie ciąży i porodu) została wpisana na listę zawodów w Polsce.

W 2015 roku w Wielkopolskiej Szkole Medycznej otwarto pierwsze w Polsce roczne (dwusemestralne) studium dla doul, przeznaczone dla osób chcących poszerzać swoje kompetencje w obszarze niemedycznej opieki okołoporodowej i wykonywać zawód douli. Program studium został opracowany przez dr n. med. Małgorzatę Chochowską oraz mgr Patrycję Werbińską. Program i jego założenia powstały w oparciu o interdyscyplinarne studia podyplomowe przeznaczone dla fizjoterapeutów i położnych - Holistyczna Opieka Okołoporodowa (prowadzone przez Wyższą Szkołę Edukacji i Terapii im. K. Milanowskiej w Poznaniu), stworzone od podstaw przez dr n. med. Małgorzatę Chochowską. Program studium z założenia wyróżniał interdyscyplinarny i holistyczny charakter, bazujący przy tym na EBM (Evidence Based Medicine — medycynie opartej na dowodach).

W 2019 roku Stowarzyszenie DOULA w Polsce uruchomiło Akademię Wsparcia Okołoporodowego doula.edu.pl dla przyszłych doul — dwusemestralny program stworzony i realizowany z wykorzystaniem wiedzy, praktyki i doświadczenia pracujących w Polsce doul i bazujący na EBM.

W 2022 roku powstało Stowarzyszenie Dobre Doule, by wspierać doule w ich pracy, pomagając im w rozwoju i świadczeniu usług najwyższej jakości. W Stowarzyszeniu Dobre Doule duży nacisk stawiany jest na regularne superwizje, jako narzędzie przeciwdziałające wypaleniu, budujące profesjonalizm i wspierające w kształtowaniu najwyższych standardów pracy.

W 2024 na Uniwersytet Civitas powstał kierunek „Doula — niemedyczne wsparcie kobiet”. Program stworzony został przez doświadczone doule (Kingę Pukowską i Helenę Bielawską).

Doula aborcyjna

Doule aborcyjne zapewniają opiekę przed, w trakcie i po aborcji, przy czym zakres udzielanego przez nie wsparcia różni się w zależności od konkretnej kobiety i jej potrzeb w zakresie informacji, spraw emocjonalnych, fizycznych i praktycznych.

W opisie amerykańskich doul wyróżnia się cztery obszary pomocy: emocjonalną (rozmowy telefoniczne, pomoc w przeżywaniu emocji), informacyjną (wyjaśnienie, czego można się spodziewać, kontakt z osobami po zabiegu), fizyczną (towarzyszenie w wizytach w klinice, nocowanie z osobą przyjmującą leki aborcyjne) i praktyczną (transport, opieka nad dziećmi, odbiór leków, planowanie dojazdu do innego stanu, kontakt z lokalnymi funduszami aborcyjnymi, które pomagają pokryć koszty).

W Polsce doula aborcyjna nie jest członkiem personelu medycznego. Wspiera osoby, które zdecydowały się na aborcję farmakologiczną, przekazując rzetelną wiedzę i oferując wsparcie emocjonalne; jej rola przypomina pracę doul przy porodzie. Określenie „doula aborcyjna” zaproponowała Kamila Raczyńska-Chomyn z organizacji Dobre Ciało.

Doula umierania

Doule umierania wspierają i towarzyszą osobom umierającym i chorym objętych opieką geriatryczną oraz ich bliskim.

Według Instytutu Dobrej Śmierci doula umierania zapewnia zintegrowaną opiekę, wsparcie i wskazówki osobom umierającym i ich bliskim przed śmiercią, w jej trakcie i po niej. Wsparcie może mieć wymiar emocjonalny, fizyczny, społeczny i duchowy, zależnie od potrzeb danej osoby. Doula pomaga utrzymać jakość życia i autonomię osoby umierającej, a w razie potrzeby reprezentuje jej życzenia i decyzje. Bliskim wyjaśnia naturalne procesy umierania, daje im przestrzeń na odpoczynek i wspiera ich także w żałobie. Często łagodzi też relacje między osobą umierającą, rodziną, personelem medycznym i instytucjami.

Doula umierania pracuje również z osobami zdrowymi, m.in. nad testamentem życia.

Zobacz też

Zobacz hasło doula w Wikisłowniku

• Położna
• Fizjoterapeuta

Przypisy

Bibliografia

• Fundacja Rodzić po Ludzku. rodzicpoludzku.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-19)].
• Stowarzyszenie Doula w Polsce
• Doula, czyli właściwy człowiek na właściwym miejscu (dostęp: 2011-07-12)
• Badania dotyczące wpływu douli na poród
• Stowarzyszenie Dobre Doule