Driakiew

Driakiew
	; Morfologia (driakiew gołębia)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	szczeciowce
Rodzina	przewiertniowate
Rodzaj	driakiew
	Nazwa systematyczna
	Scabiosa L.; Sp. Pl.: 98 (1753)
	Typ nomenklatoryczny
	Scabiosa columbaria L.
Synonimy
	Acura Hill; Anisodens Dulac; Asterocephalus Zinn; Astrocephalus Raf.; Chetastrum Neck.; Columbaria J.Presl & C.Presl; Cyrtostemma (Mert. & W.D.J.Koch) Spach; Euptilia Raf.; Gonokeros Raf.; Pentena Raf.; Scabiosella Tiegh.; Sclerostemma Schott; Sixalix Raf.; Spongostemma (Rchb.) Rchb.; Trichopteris Neck.; Trochocephalus (Mert. & W.D.J.Koch) Opiz;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Driakiew (Scabiosa L.) – rodzaj roślin w zależności od ujęcia zaliczany do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae lub szczeciowatych Dipsacaceae. Należy do niego blisko 70 gatunków, ewentualnie więcej w przypadku włączenia tu gatunków z rodzaju Lomelosia. Rośliny te występują w strefie umiarkowanej w Europie i Azji (po Japonię i Tajwan na wschodzie) oraz w górach we wschodniej i południowej Afryce. W Polsce rosną dziko cztery gatunki: driakiew gołębia S. columbaria, driakiew lśniąca Scabiosa lucida, driakiew wonna S. canescens i driakiew żółta S. ochroleuca.

Rośliny z tego rodzaju rosną zwykle na łąkach, murawach, na terenach skalistych i w widnych lasach. Kwiaty zapylane są przez pszczoły, motyle i muchówki.

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne i wykorzystywane lokalnie w ziołolecznictwie. Sproszkowane korzenie driakwi gołębiej używane były jako zasypka dla niemowląt. Nazwa driakiew (teriak) w przeszłości oznaczała stosowane od starożytności lekarstwo o uniwersalnym zakresie stosowania, a czasem dowolne lekarstwo.

Morfologia

Pokrój: Rośliny jednoroczne (tylko dwa gatunki), dwuletnie i byliny, rzadko także półkrzewy i niskie krzewy. Osiągają do 1 m wysokości. Łodyga jest zwykle krótko owłosiona.
Liście: Ulistnienie nakrzyżległe. Dolne liście zwykle całobrzegie, ząbkowane lub pierzasto wcinane, górne klapowane pierzasto. Dolne liście zwykle skupione w rozety przyziemne.
Kwiaty: Zebrane w spłaszczone koszyczki lub kulistawe główki (dno kwiatostanowe jest nagie, wypukłe lub półkuliste), wsparte miękkimi listkami okrywy zakończonymi szydlasto. Kwiaty brzeżne są wyraźnie większe od znajdujących się wewnątrz kwiatostanu. Kolor kwiatów u różnych gatunków od białego poprzez żółty, różowy do purpurowoniebieskiego. Kwiat u nasady okryty jest kubkowatym kieliszkiem z 8 bruzdami, w górze z talerzykowato rozpostartym rąbkiem. W czasie owocowania kieliszek powiększa się i staje się papierzasty. Kielich u dołu zrośnięty, w górze zwieńczony 5 szczecinkami. Korona z 5 łatkami na końcu, silnie grzbiecista. Pręciki cztery. Zalążnia dolna, jednokomorowa, z jednym zalążkiem. Szyjka słupka pojedyncza.
Owoce: Niełupki okryte trwałym kielichem i kieliszkiem, z 5 ośćmi.

Systematyka

Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do rodziny szczeciowatych Dipsacaceae. Rodzina ta od systemu APG II z 2003 włączana jest w randze podrodziny Dipsacoideae Eaton do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae (opcjonalnie, a od systemu APG III z 2009 już definitywnie).

W niektórych ujęciach zaliczane są tu także gatunki z rodzaju Lomelosia (np. S. caucasica).

Wykaz gatunków (ujęcie wg Plants of the World Online)

Scabiosa adzharica Schchian
Scabiosa africana L.
Scabiosa albanensis R.A.Dyer
Scabiosa amoena J.Jacq.
Scabiosa andryalifolia (Pau) Devesa
Scabiosa angustiloba (Sond.) B.L.Burtt ex Hutch.
Scabiosa arenaria Forssk.
Scabiosa atropurpurea L. – driakiew purpurowa
Scabiosa austroafricana Heine
Scabiosa balcanica (Velen.) Velen.
Scabiosa × beauverdiana Palez.
Scabiosa bipinnata K.Koch
Scabiosa buekiana Eckl. & Zeyh.
Scabiosa canescens Waldst. & Kit. – driakiew wonna
Scabiosa cartenniana A.Pons & Quézel
Scabiosa cephalarioides Lojac.
Scabiosa cinerea Lapeyr. ex Lam. – driakiew szara
Scabiosa colchica Steven
Scabiosa columbaria L. – driakiew gołębia
Scabiosa comosa Fisch. ex Roem. & Schult.
Scabiosa correvoniana Sommier & Levier
Scabiosa corsica (Litard.) Gamisans
Scabiosa crinita Kotschy & Boiss.
Scabiosa daucoides Desf.
Scabiosa delminiana Abadžić
Scabiosa drakensbergensis B.L.Burtt
Scabiosa eremophila Boiss.
Scabiosa farinosa Coss.
Scabiosa fumarioides Vis. & Pančić
Scabiosa galianoi Devesa, Ortega Oliv. & J.López
Scabiosa holosericea Bertol. – driakiew jedwabista
Scabiosa hyrcanica Steven
Scabiosa imeretica (Sommier & Levier) Sulak.
Scabiosa incisa Mill.
Scabiosa ispartaca Yıld.
Scabiosa japonica Miq. – driakiew japońska
Scabiosa jezoensis Nakai
Scabiosa lacerifolia Hayata
Scabiosa lachnophylla Kitag.
Scabiosa libyca Alavi
Scabiosa lucida Vill. – driakiew lśniąca
Scabiosa × lucidula Beck
Scabiosa mollissima Viv.
Scabiosa nitens Roem. & Schult.
Scabiosa ochroleuca L. – driakiew żółta
Scabiosa owerinii Boiss.
Scabiosa paphlagonica Bornm.
Scabiosa parielii Maire
Scabiosa parviflora Desf.
Scabiosa praemontana Privalova
Scabiosa pyrenaica All.
Scabiosa semipapposa Salzm. ex DC.
Scabiosa silenifolia Waldst. & Kit. – driakiew lepnicowata
Scabiosa sirnakia Yıld.
Scabiosa sivrihisarica Yıld.
Scabiosa solymica (Parolly, Eren & Nordt) Göktürk
Scabiosa sosnowskyi Sulak.
Scabiosa taygetea Boiss. & Heldr.
Scabiosa tenuis Spruner ex Boiss.
Scabiosa thysdrusiana Le Houér.
Scabiosa transvaalensis S.Moore
Scabiosa triandra L.
Scabiosa triniifolia Friv.
Scabiosa tschiliensis Grüning
Scabiosa turolensis Pau
Scabiosa tuzluca Yıld.
Scabiosa tysonii L.Bolus
Scabiosa velenovskiana Bobrov
Scabiosa vestina Facchini ex W.D.J.Koch – driakiew okryta
Scabiosa webbiana D.Don

Uprawa

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. W Polsce najczęściej uprawia się driakiew purpurową S. atropurpurea. Jednoroczne gatunki rozmnaża się przez wysiew nasion na wiosnę, byliny przez wysiew nasion jesienią przez sadzonki i podział. Najlepiej rosną na stanowisku słonecznym, na glebach przepuszczalnych o odczynie od obojętnego do lekko zasadowego.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
1 2 3 4 5 Scabiosa L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-23] .
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 323. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 832, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 161-162, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ driakiew [online], Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego sjp.pwn.pl .
1 2 3 K.K. Kubitzki K.K. (red.), The Families and Genera of Vascular Plants, t. XIV. Flowering Plants. Eudicots, Springer, 2016, s. 159-160, ISBN 978-3-319-28532-0 .
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XIII. Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1972, s. 16-17.
↑ Genus: Scabiosa L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-06-30].
↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 160-161. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Scabiosa L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-06-23] .

[A-4] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 323. ISBN 0-333-74890-5.

[mabb-6] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 832, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[checklist-7] 1 2 3 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 161-162, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[sjp-8] driakiew [online], Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego sjp.pwn.pl .

[kubitzki-9] 1 2 3 K.K. Kubitzki K.K. (red.), The Families and Genera of Vascular Plants, t. XIV. Flowering Plants. Eudicots, Springer, 2016, s. 159-160, ISBN 978-3-319-28532-0 .

[E-10] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[flora-11] 1 2 3 4 5 Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XIII. Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1972, s. 16-17.

[grin-12] Genus: Scabiosa L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-06-30].

[gawrys-13] Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 160-161. ISBN 978-83-925110-5-2.

[14] Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.