Dzwonecznik

Dzwonecznik
	; Adenophora pereskiaefolia
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	dzwonkowate
Rodzaj	dzwonecznik
	Nazwa systematyczna
	Adenophora Fisch.; Mém. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 6: 165. 1823
	Typ nomenklatoryczny
	A. verticillata (Pallas) F. E. L. Fischer = A. triphylla (Thunb.) A.DC.
	Multimedia w Wikimedia Commons

Dzwonecznik (Adenophora Fisch.) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych. Obejmuje 62 gatunki. Występują głównie w Azji Wschodniej, jedynie dwa gatunki rosną dziko w Europie. W Polsce rośnie dziko jeden gatunek – dzwonecznik wonny A. liliifolia. Rośliny te rosną w widnych lasach i w zbiorowiskach trawiastych. Kwiaty zapylane są zwykle przez pszczoły.

Kilka gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne. Dzwonecznik wonny uprawiany i spożywany jest w Japonii jako warzywo korzeniowe. Bulwiaste korzenie A. triphylla używane są w Chinach w ziołelecznictwie.

Morfologia

Pokrój: Wszystkie należące tu gatunki są bylinami. Mają grube, trwałe korzenie i zwykle prosto wzniesioną łodygę. Osiągają zwykle do 1,5 m wysokości.
Liście: Pojedyncze. Dolne liście często są długoogonkowe, o blaszce sercowatej, tworzą przyziemną rozetę liściową. Liście łodygowe skrętoległe, naprzeciwległe lub okółkowe.
Kwiaty: Zebrane w wierzchotki (czasem zredukowane do pojedynczych kwiatów) tworzące groniasty lub wiechowaty kwiatostan złożony. Kielich składa się z 5 wolnych działek, bez łatek między działkami. Korona powstaje w wyniku zrośnięcia w 5 płatków i ma kształt dzwonkowaty lub lejkowaty, w górnej części z wolnymi końcami płatków rozcięte są zwykle nie bardziej niż do połowy długości korony. Pręcików jest 5. Ich nitki są wolne, rzadko zrośnięte, w dole spłaszczone i orzęsione. Pylniki są równowąskie i zwykle dłuższe od nitek. Zalążnia jest dolna,trzykrotna, z licznymi zalążkami. Pojedyncza szyjka słupka zwieńczona jest trzema, zwiniętymi na końcach znamionami. U nasady słupka znajduje się mięsisty pierścień będący wytworem dna kwiatowego.
Owoce: Torebki zwieńczone trwałymi działkami kielicha, z licznymi nasionami, otwierające się trzema porami u dołu.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj w obrębie rodziny dzwonkowatych Campanulaceae klasyfikowany jest do podrodziny Campanuloideae.

Wykaz gatunków

Adenophora amurica C.X.Fu & M.Y.Liu
Adenophora brevidiscifera D.Y.Hong
Adenophora capillaris Hemsl.
Adenophora changaica Gubanov & Kamelin
Adenophora coelestis Diels
Adenophora contracta (Kitag.) J.Z.Qiu & D.Y.Hong
Adenophora cordifolia D.Y.Hong
Adenophora divaricata Franch. & Sav.
Adenophora elata Nannf.
Adenophora erecta S.Lee, Joongku Lee & S.Kim
Adenophora fusifolia Y.N.Lee
Adenophora gmelinii (Biehler) Fisch.
Adenophora golubinzevaeana Reverd.
Adenophora grandiflora Nakai
Adenophora hatsushimae Kitam.
Adenophora himalayana Feer
Adenophora hubeiensis D.Y.Hong
Adenophora jacutica Fed.
Adenophora jasionifolia Franch.
Adenophora kayasanensis Kitam.
Adenophora khasiana (Hook.f. & Thomson) Oliv. ex Collett & Hemsl. – dzwonecznik Bulleya
Adenophora koreana Kitam.
Adenophora lamarckii Fisch. – dzwonecznik Lamarcka
Adenophora liliifolia (L.) A.DC. – dzwonecznik wonny
Adenophora liliifolioides Pax & K.Hoffm.
Adenophora lobophylla D.Y.Hong
Adenophora longipedicellata D.Y.Hong
Adenophora maximowicziana Makino
Adenophora micrantha D.Y.Hong
Adenophora morrisonensis Hayata
Adenophora nikoensis Franch. & Sav.
Adenophora ningxianica S.Ge & D.Y.Hong
Adenophora palustris Kom.
Adenophora pereskiifolia (Fisch. ex Schult.) G.Don
Adenophora petiolata Pax & K.Hoffm.
Adenophora pinifolia Kitag.
Adenophora polyantha Nakai
Adenophora potaninii Korsh.
Adenophora probatovae A.E.Kozhevn.
Adenophora racemosa J.Lee & S.Lee
Adenophora remotidens Hemsl.
Adenophora remotiflora (Siebold & Zucc.) Miq.
Adenophora rupestris Reverd.
Adenophora rupincola Hemsl.
Adenophora sajanensis Stepanov
Adenophora sinensis A.DC.
Adenophora stenanthina (Ledeb.) Kitag.
Adenophora stenophylla Hemsl.
Adenophora stricta Miq. – dzwonecznik sztywny
Adenophora sublata Kom.
Adenophora takedae Makino
Adenophora taquetii H.Lév.
Adenophora tashiroi (Makino & Nakai) Makino & Nakai
Adenophora taurica (Sukaczev) Juz.
Adenophora trachelioides Maxim. – dzwonecznik pokrzywolistny
Adenophora tricuspidata (Fisch. ex Schult.) A.DC. – dzwonecznik kończysty, dz. ząbkowany
Adenophora triphylla (Thunb.) A.DC.
Adenophora uryuensis Miyabe & Tatew.
Adenophora wilsonii Nannf.
Adenophora wulingshanica D.Y.Hong
Adenophora xifengensis (P.F.Tu & Y.S.Zhou) P.F.Tu & Y.S.Zhou
Adenophora × izuensis H.Ohba & S.Watan.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-14] (ang.).
1 2 Adenophora. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-11].
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 15, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 Adenophora. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-11].
1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 326. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bogumił Pawłowski, Jasiewicz Adam (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 89.
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 24, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Deyuan Hong, Thomas G. Lammers & Laura L. Klein: Adenophora Fischer. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-11].
↑ Genus: Adenophora Fisch.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-11].
1 2 3 4 5 Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 15. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-14] (ang.).

[ing-3] 1 2 Adenophora. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-11].

[mabb-4] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 15, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[tpl-5] 1 2 Adenophora. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-11].

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 326. ISBN 0-333-74890-5.

[burnie-7] 1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[pawlowski-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bogumił Pawłowski, Jasiewicz Adam (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XII. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 89.

[checklist-9] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 24, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[china-10] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Deyuan Hong, Thomas G. Lammers & Laura L. Klein: Adenophora Fischer. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-11].

[grin-11] Genus: Adenophora Fisch.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-11].

[karpowiczowa-12] 1 2 3 4 5 Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.

[gawrys-13] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 15. ISBN 978-83-925110-5-2.