Dzwonkowiec

Dzwonkowiec
	; Dzwonkowiec jajowaty
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	dzwonkowate
Rodzaj	dzwonkowiec
	Nazwa systematyczna
	Codonopsis Wallich in Roxburgh; Fl. Indica 2: 103. Mar-Jun(?) 1824
	Typ nomenklatoryczny
	C. viridis Wallich
Synonimy
	Campanumoea Blume; Cyclocodon Griff.; Glosocomia D. Don; Glossocomia Rchb., orth. var.; Leptocodon (Hook. f.) Lem.;
	Campanumoea Blume; Cyclocodon Griff.; Glosocomia D. Don; Glossocomia Rchb., orth. var.; Leptocodon (Hook. f.) Lem.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Dzwonkowiec, kodonopsis, dzwonistęp (Codonopsis Wall.) – rodzaj roślin z rodziny dzwonkowatych. Obejmuje 42, 46 lub 53 gatunki. Różnice w liczbie zaliczanych tu gatunków wiążą się z włączaniem lub wyodrębnianiem roślin z różnych rodzajów, w innych ujęciach przedstawianych jako synonimy (np. Himalocodon, Pankycodon, Pseudocodon). Rośliny te występują w środkowej i wschodniej Azji na obszarze od Himalajów po Japonię i Jawę (24 gatunki są endemitami Chin). Zasiedlają zbiorowiska trawiaste, zaroślowe, widne lasy i miejsca skaliste. Kwiaty zapylane są przez pszczoły, kwitnące w kolorze zielonym – także przez osy.

Mimo nieprzyjemnego zapachu liści wiele gatunków z tego rodzaju uprawianych jest jako rośliny ozdobne ze względu na efektowny kształt kwiatów i pnący pokrój. Bulwiaste korzenie niektórych gatunków są wykorzystywane w ziołolecznictwie lub spożywane jako jadalne. Popularne w tradycyjnej medycynie chińskiej są korzenie podgatunku tangszeńskiego dzwonkowca kosmatego C. pilosula subsp. tangshen używane jako afrodyzjak i substytut żeń-szenia. Jadalne korzenie ma m.in. C. lanceolata.

Morfologia

Pokrój: Byliny o cuchnącym zapachu i spichrzowych korzeniach. Pędy są prosto wzniesione, podnoszące się lub pnące i osiągają do 3,5 m długości.
Liście: Skrętoległe, naprzeciwległe, czasem skupione w nibyokółkach, na brzegu zwykle płytko ząbkowane.
Kwiaty: Wyrastają pojedynczo na szczycie pędu, bocznych odgałęzień, naprzeciw liści lub w kątach liści. Kielich składa się z 5 wolnych działek, bez łatek między nimi, w różnym stopniu przylegający lub odstający od korony i zalążni. Korona tworzona jest przez 5 płatków, zrośniętych w dzwonkowaty lub lejkowaty kształt o wolnych i zaostrzonych końcach lub zrośniętych tylko u nasady i rozpostartych. O ile od zewnątrz korona jest często niepozornie ubarwiona (zielonkawo, niebieskawo, fioletowo, biało lub żółto, zwykle blado) o tyle wewnętrzna strona płatków jest ozdobiona wyraźnymi pomarańczowymi, fioletowymi, purpurowymi lub czarniawymi plamkami naprowadzającymi zapylaczy do wnętrza kwiatu. Pręcików jest 5, ich nitki są nagie lub owłosione, często rozrośnięte u nasady dla zatrzymywania nektaru. Zalążnia jest dolna, trójkomorowa, z licznymi zalążkami. Pojedyncza szyjka słupka jest naga lub owłosiona i zwieńczona trzema szerokimi łatkami znamion, podwijającymi się.
Owoce: Torebki jajowate lub stożkowate z trwałymi działkami kielicha zawierające liczne nasiona. Otwierają się klapkami naprzeciw działek kielicha. Nasiona jajowate do kulistych, gładkie, pomarszczone w fałdki lub siateczkowato lub oskrzydlone.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj w obrębie rodziny dzwonkowatych Campanulaceae klasyfikowany jest do podrodziny Campanuloideae.

Wykaz gatunków

Codonopsis affinis Hook.f. & Thomson
Codonopsis alpina Nannf.
Codonopsis argentea P.C.Tsoong
Codonopsis benthamii Hook.f. & Thomson
Codonopsis bhutanica Ludlow
Codonopsis bragaensis Grey-Wilson
Codonopsis bulleyana Forrest ex Diels
Codonopsis canescens Nannf.
Codonopsis cardiophylla Diels ex Kom.
Codonopsis chimiliensis J.Anthony
Codonopsis chlorocodon C.Y.Wu
Codonopsis clematidea (Schrenk) C.B.Clarke – dzwonkowiec powojnikowaty
Codonopsis convolvulacea Kurz
Codonopsis cordifolioidea P.C.Tsoong
Codonopsis deltoidea Chipp
Codonopsis dicentrifolia (C.B.Clarke) W.W.Sm.
Codonopsis efilamentosa W.W.Sm.
Codonopsis farreri J.Anthony
Codonopsis foetens Hook.f. & Thomson
Codonopsis forrestii Diels
Codonopsis gombalana C.Y.Wu
Codonopsis gracilis Hook.f. & Thomson
Codonopsis henryi Oliv.
Codonopsis hirsuta (Hand.-Mazz.) D.Y.Hong & L.M.Ma
Codonopsis hongii Lammers
Codonopsis inflata Hook.f.
Codonopsis javanica (Blume) Hook.f. & Thomson
Codonopsis kawakamii Hayata
Codonopsis lanceolata (Siebold & Zucc.) Benth. & Hook.f. ex Trautv.
Codonopsis levicalyx L.D.Shen
Codonopsis limprichtii Lingelsh. & Borza
Codonopsis macrophylla Lammers & L.l.Klein
Codonopsis mairei H.Lév.
Codonopsis meleagris Diels
Codonopsis micrantha Chipp
Codonopsis minima Nakai
Codonopsis nepalensis H.Hara
Codonopsis ovata Benth. – dzwonkowiec jajowaty
Codonopsis pianmaensis S.H.Huang
Codonopsis pilosula (Franch.) Nannf. – dzwonkowiec kosmaty
Codonopsis purpurea Wall.
Codonopsis rosulata W.W.Sm.
Codonopsis rotundifolia Benth.
Codonopsis subglobosa W.W.Sm.
Codonopsis subscaposa Kom.
Codonopsis subsimplex Hook.f. & Thomson
Codonopsis thalictrifolia Wall.
Codonopsis tsinlingensis Pax & K.Hoffm.
Codonopsis tubulosa Kom.
Codonopsis ussuriensis (Rupr. & Maxim.) Hemsl. – dzwonkowiec usuryjski
Codonopsis vinciflora Kom.
Codonopsis viridiflora Maxim.
Codonopsis viridis Wall.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-07-14] (ang.).
1 2 Codonopsis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-14].
1 2 3 4 5 6 Genus: Codonopsis Wall.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-14].
1 2 3 4 5 6 7 8 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 215, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Deyuan Hong, Thomas G. Lammers, Laura L. Klein: Codonopsis Wallich in Roxburgh. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-14].
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 58. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 302. ISBN 83-7079-779-2.
↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 193-194. ISBN 83-214-1305-6.
↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 219. (pol.).
1 2 Codonopsis. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-14].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 330. ISBN 0-333-74890-5.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-07-14] (ang.).

[ing-3] 1 2 Codonopsis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-14].

[grin-4] 1 2 3 4 5 6 Genus: Codonopsis Wall.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-14].

[mabb-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 215, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[china-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Deyuan Hong, Thomas G. Lammers, Laura L. Klein: Codonopsis Wallich in Roxburgh. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-14].

[gawrys-7] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 58. ISBN 978-83-925110-5-2.

[encyk-8] 1 2 3 4 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 302. ISBN 83-7079-779-2.

[slownik-9] Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 193-194. ISBN 83-214-1305-6.

[rostaf-10] Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 219. (pol.).

[tpl-11] 1 2 Codonopsis. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-14].

[philips-12] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 330. ISBN 0-333-74890-5.