Edi

Ten artykuł dotyczy polskiego filmu. Zobacz też: elektroniczna wymiana danych i inne znaczenia skrótu EDI.

Edi – polski dramat obyczajowy z 2002 roku w reżyserii Piotra Trzaskalskiego, powstały na podstawie scenariusza napisanego wspólnie przez Trzaskalskiego i Wojciecha Lepiankę. Tytułową rolę zagrał Henryk Gołębiewski, a w rolach drugoplanowych wystąpili m.in. Jacek Braciak oraz Aleksandra Kisio. Zdjęcia do filmu, za które odpowiadał Krzysztof Ptak, realizowano od marca do czerwca 2002 roku w Łodzi i jej okolicach. Produkcja odbyła się w ramach wytwórni Opus Film.

Fabuła filmu koncentruje się na losach Ediego i Jureczka – mężczyzn zarabiających na życie zbieraniem złomu na ulicach Łodzi, mieszkających w opuszczonej fabryce przeznaczonej do rozbiórki. Bracia dostarczający nielegalny alkohol w środowisku złomiarzy zlecają Ediemu naukę ich 17-letniej siostry, „Księżniczki”; wybór pada na niego ze względu na jego pasję czytania oraz fizyczny wygląd, który ma gwarantować, że dziewczyna pozostanie bezpieczna. Film spotkał się ze szerokim uznaniem krytyków i publiczności, zdobywając liczne nagrody na festiwalach krajowych i międzynarodowych, w tym Nagrodę Specjalną Jury na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni (2002), Grand Prix Warszawskiego Festiwalu Filmowego (2002), nagrodę FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie (2003) oraz Paszport „Polityki” dla Piotra Trzaskalskiego (2003). Film był polskim kandydatem do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, jednak nie otrzymał nominacji.

Fabuła

Fabuła filmu koncentruje się na losach Ediego i Jureczka Sokołowa, dwóch osób zarabiających na życie poprzez zbieranie złomu na ulicach dużego miasta. Mieszkają oni razem w opuszczonej fabryce przeznaczonej do rozbiórki. Część otrzymanych pieniędzy przeznaczają na konsumpcję w lokalnej knajpie, odwiedzanej również przez inne osoby zajmujące się zbieractwem. Jedna z nich zostaje śmiertelnie pobita w toalecie lokalu przez dwóch braci egzekwujących należność za alkohol sprzedawany w tym środowisku.

Bracia składają Ediemu niezwykłą propozycję: mają 17-letnią siostrę (Księżniczkę), którą wychowują po śmierci rodziców i chronią przed zainteresowaniem innych osób, zamykając ją wieczorami w domu. Wybierają Ediego ze względu na jego pasję – zatrzymywanie i czytanie znalezionych książek – oraz na jego fizyczne piętno, które ma gwarantować, że dziewczyna pozostanie bezpieczna. Podczas wieczornych nauk Księżniczka, urażona bezustannym nadzorem, próbuje obrazić Ediego, lecz ten obdarza ją zaufaniem, zostawiając w jej pokoju klucz od mieszkania. Trzy miesiące później bracia dowiadują się o ciąży Księżniczki, a gdy zapowiadają zemstę na jej partnerze Cyganie, dziewczyna wyjawia, że ojcem dziecka jest Edi.

Na wieść o rzekomym gwałcie Bracia kastrują Ediego i każą mu wychowywać dziecko zrodzone przez Księżniczkę. Edi oraz Jureczek zaszywają się na prowincji, gdzie protagonista zajmuje się wychowaniem niemowlęcia. Po pewnym czasie jednak Bracia przyjeżdżają z wiadomością, że Księżniczka w końcu wyznała im prawdę, po czym zabierają niemowlę. Edi i Jureczek wracają do miasta i ponownie zajmują się zbieraniem złomu.

Obsada

Źródło: FilmPolski.pl

Odbiór

Bogdan Sobieszek na łamach „Filmu” odczytywał Ediego jako film o osobie niemal świętej, twierdząc iż Trzaskalski „odkrywa fundamentalne prawdy o świecie i ludzkiej egzystencji” oraz chwaląc dobór obsady aktorskiej. Zdaniem Sobieszka reżyser „pokazuje, że nawet najgorsza nędza może kryć diament”. Zdzisław Pietrasik z „Polityki” entuzjastycznie pisał: „W kinie polskim, które nie rozumie i nie lubi tak zwanego prostego człowieka, nie było dotychczas filmu opowiadającego w tak przejmujący sposób zwykłą, prawdziwą historię”. Inaczej ocenił film Jacek Szczerba z „Gazety Wyborczej”:

W Edim widzę refleks peerelowskiego środowiska inteligentów przekonanych, że prawdy o życiu, do której oni sami rzekomo nie mają dostępu, należy szukać w społecznych dołach. Trzaskalski zrobił swym bohaterem lumpa, ale ponieważ nie zna ludzi z tego środowiska, bo niby skąd miałby ich znać, modeluje go wedle własnego upodobania. Oglądamy zatem lumpa „filozofa”: co zdanie to życiowa mądrość.

Ewa Mazierska pisała, że Edi jest nie tyle krytyką kapitalizmu po transformacji ustrojowej w Polsce, który sprowadził Ediego do biedy, ile wezwaniem do pogodzenia się z nową rzeczywistością polityczną.

Edi nie buntuje się przeciwko swemu stanowi […], lecz jak prawdziwy święty godzi się na swój los, mówiąc Jureczkowi, że wciąż posiada swoje życie i może zrobić z nim wszystko, co zechce. Przy kilku okazjach Edi również naucza swego bezdomnego przyjaciela, że w fundamentalnym sensie wszystkie istnienia są równe, ponieważ każdy człowiek jest unikalny: każdy ma swoją godność. Bezcelowe jest zazdrościć innym sukcesu lub próbować zmienić świat. Dlatego, jeśli chodzi o Ediego, kapitaliści powinni mieć pozwolenie na dalsze gromadzenie bogactw poprzez wyzyskiwanie ubogich, ponieważ w fundamentalnym sensie taka postawa nie wpływa ani na tych na szczycie, ani na tych na dole: zawsze pozostaną tym, kim są.

Tygodnik „Variety” pisał o Edim pozytywnie, chwaląc „poruszającą grę Henryka Gołębiewskiego”, ale całość oceniał jako „smutne, lecz w środku ciepłe, maleńkie opowiadanie”. Anna Franklin w recenzji dla „Screen Daily” zauważyła, że „operator Krzysztof Ptak posługuje się prostymi, lecz skutecznymi ujęciami – na przykład otwierająca scena z lotu ptaka nad ruchliwą ulicą miasta, przecięta pęknięciem na środku – co przywołuje liryzm, nie przekraczając jednak granicy dobrego smaku”. Franklin jednak uznała, że muzyka Wojciecha Lemańskiego „przy tak dużej ilości emocjonalnych bodźców już obecnych w filmie niesie ryzyko nadmiernego sentymentalizmu”. „Time Out” krytykował fabułę jako „melodramatyczną, nieco manipulacyjną historię”, ale cenił „niezwykle przekonującą grę Gołębiewskiego”, która „wynosi opowieść o Edim do rangi poruszającej przypowieści o poświęceniu i odkupieniu”.

Nagrody

Zobacz też

• polskie filmy zgłoszone do rywalizacji o Oscara w kategorii filmu nieanglojęzycznego

Przypisy

Bibliografia

• 9 gniewnych ludzi, „Film”, grudzień 2002, s. 104 .
• AnnaA. Franklin AnnaA., Edi [online], Screen, 8 stycznia 2003 [dostęp 2026-07-21]  (ang.).
• EwaE. Mazierska EwaE., Polish Postcommunist Cinema and the Neoliberal Order, „Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication”, 20, 11, 2012, s. 53–63 .
• NY, Edi [online], Time Out Worldwide, 8 maja 2012 [dostęp 2026-07-21]  (ang.).
• BogdanB. Sobieszek BogdanB., Edi, „Film”, listopad 2002, s. 93 .
• DavidD. Stratton DavidD., Edi, „Variety”, 10 marca 2003, s. 38 [dostęp 2026-07-20] .

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona filmu. edifilm.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-08-13)].
• Edi w bazie IMDb (ang.)
• Edi w bazie Filmweb
• Edi w bazie filmpolski.pl