Ukrzeniec

Ukrzeniec
	Elasmostethus
	Fieber, 1860
	; Ukrzeniec rynniec
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	pluskwiaki
Podrząd	pluskwiaki różnoskrzydłe
Nadrodzina	tarczówki
Rodzina	puklicowate
Podrodzina	Acanthosomatinae
Rodzaj	ukrzeniec
	Typ nomenklatoryczny
	Cimex dentatus De Geer, 1773 = Cimex interstinctus Linnaeus, 1758
Synonimy
	Oxydalus Mulsant & Rey, 1866; Elasmatostethus Marshall, 1868; Stictocarenus Stål, 1871; Dichobothrium Breddin, 1903; Ditaenius Bergroth, 1912;
	Oxydalus Mulsant & Rey, 1866; Elasmatostethus Marshall, 1868; Stictocarenus Stål, 1871; Dichobothrium Breddin, 1903; Ditaenius Bergroth, 1912;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ukrzeniec (Elasmostethus) – rodzaj pluskwiaków z podrzędu różnoskrzydłych i rodziny puklicowatych. Obejmuje 25 opisanych gatunków. Zamieszkują krainy: palearktyczną, orientalną, australijską i nearktyczną.

Morfologia

Pluskwiaki podobne do przedstawicieli rodzaju Acanthosoma, różniące się od nich mniejszymi rozmiarami ciała i słabiej odstającymi tylno-bocznymi kątami przedplecza. Zarys ciała jest jajowaty, z przodu szerszy niż z tyłu. Wierzch ciała może mieć barwę zieloną, żółtozieloną lub żółtobrązową; na tym tle znajduje się czerwony do czerwonobrązowego wzór obejmujący tylny brzeg przedplecza, nasadową część tarczki oraz większą część półpokryw. Wierzch ciała gęsto pokrywają bezładnie rozmieszczone, ciemno podbarwione punkty.

Głowa jest w zarysie trójkątna, ma jugum niesięgające poza szczyt tylusa, niezłączone ze sobą z tyłu bukule, zwykle pozbawioną guzków płytkę szczękową oraz kłujkę sięgającą w spoczynku tyłowi do obszaru między biodrami tylnej pary a trzecim segmentem odwłoka. Czułki swym pierwszym członem sięgają poza szczyt tylusa, a człony od trzeciego do piątego mają zwykle gęsto owłosione. Przedplecze ma silnie opadającą część przednią oraz słabo wystające i stępione kąty barkowe. Tarczka ma zarys wyraźnie dłuższego niż szerokiego trójkąta z krótkim, niepunktowanym wierzchołkiem. Przykrywka ma słabo zaokrąglony brzeg kostalny i zaostrzony kąt zewnętrzno-wierzchołkowy. Środkiem przedpiersia biegnie rowek. Środkiem śródpiersia biegnie blaszkowate żeberko, ku przodowi dochodzące do przednich bioder, krawędzi przedpiersia, a czasem nawet do głowy, ku tyłowi zaś sięgające środkowych, a rzadziej tylnych bioder. Ujścia gruczołów zapachowych na zapiersiu są wydłużone i zwężone ku wierzchołkom, osiągają co najmniej ⅔ szerokości metapleury. Kolcowaty wyrostek trzeciego segmentu odwłoka zwykle dochodzi do bioder środkowej pary, rzadko dalej.

Rozprzestrzenienie

Przedstawiciele rodzaju zamieszkują krainy: palearktyczną, orientalną, australijską i nearktyczną. Najliczniej reprezentowani są Palearktyce, gdzie występuje 12 gatunków. Trzy z nich stwierdzono w Europie, w tym w Polsce: E. brevis, E. interstinctus i E. minor, a 8 w Japonii. Z północy Nearktyki (Kanady) wykazano trzy gatunki.

Taksonomia

Takson ten wprowadzony został w 1860 roku przez Franza Xavera Fiebera. W 1864 roku Carl Stål wyznaczył jego gatunkiem typowym Cimex dentatus, opisanego w 1773 roku przez Charlesa De Geera, który później zsynonimizowano z Cimex interstinctus, opisanym w 1758 roku przez Karola Linneusza. W 1974 roku R. Kumar w ramach rewizji puklicowatych dokonał synonimizacji rodzaju Cyphostethus z Elasmostethus. Krok ten cofnięty został w 1993 roku przez I. Ahmada i F. Öndera. Również Aki Yamamoto w 2003 roku wskazał na wyraźną odrębność tych dwóch rodzajów.

Do rodzaju tego należy 25 opisanych gatunków, w tym:

Elasmostethus amabilis Yamamoto, 2003
Elasmostethus atricornis (Van Duzee, 1904)
Elasmostethus brevis Lindberg, 1934
Elasmostethus cruciatus (Say, 1831)
Elasmostethus dorsalis Jakovlev, 1876
Elasmostethus emeritus (Fabricius, 1775)
Elasmostethus hasegawai Yamamoto, 2003
Elasmostethus humeralis Jakovlev, 1883
Elasmostethus interstinctus (Linnaeus, 1758) – ukrzeniec rynniec
Elasmostethus kansuensis Hsiao et Liu, 1977
Elasmostethus kerzhneri Yamamoto, 2003
Elasmostethus ligatus (Erichson, 1842)
Elasmostethus lineus (Dallas, 1851)
Elasmostethus nigropunctatus (Reuter 1881)
Elasmostethus membranaceus Shiraki, 1913
Elasmostethus minor Horváth, 1899 – ukrzeniec porzeczniak
Elasmostethus nubilus (Dallas, 1851)
Elasmostethus rotundus Yamamoto, 2003
Elasmostethus sastragaloides (Breddin, 1903)
Elasmostethus suffusus (Distant, 1900)
Elasmostethus taeniolus (Dallas, 1851)
Elasmostethus yunnanus Hsiao et Liu, 1977

Przypisy

↑ Elasmostethus spp. – Ukrzeńce. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-05-19].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jerzy A. Lis, Barbara Lis, Dariusz J. Ziaja: Heteroptera Poloniae 2: Pentatomoidea 1: Acanthosmatidae, Cydnidae, Plataspidae, Scutelleridae, Thyreocoridae. Bytom: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy „Plik”, 2012.
1 2 3 4 5 Jerzy A. Lis, Barbara Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XVIII Pluskwiaki różnoskrzydłe – Heteroptera z. 13 Puklicowate – Acanthosmatidae, Żółwinkowate – Scutelleridae. Warszawa, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.
1 2 3 4 5 6 7 8 A. Yamamoto. A revision of Japanese Elasmostethus Fieber (Heteroptera: Acanthosomatidae). „Tijdschrift Voor Entomologie”. 146 (1), s. 49–66, 2003. DOI: 10.1163/22119434-900000119.
1 2 Chris G. Ratzlaff, G.G.E. Scudder. First records of the juniper shield bug, Cyphostethus tristriatus (Fabricius, 1787) (Hemiptera: Acanthosomatidae), in North America. „The Pan-Pacific Entomologist”. 94 (2), s. 67–74, 2018. DOI: 10.3956/2018-94.2.67.
1 2 Berend Aukema (red.): Genus Elasmostethus Fieber, 1860. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2022-05-20].
↑ Elasmostethus interstinctus (Linnaeus, 1758). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-05-20].
↑ Franz Xaver Fieber: Die europäischen Hemiptera. Halbflüger. (Rhynchota Heteroptera). Wien: Carl Gerold’s Sohn, 1860, s. 78.
↑ C. Stål. Hemiptera Fabriciana. Fabricianska Hemipterarter efter de i Köpenhamn och Kiel förvarade typexemplaren granskade och beskrifne. I. „Kungliga Svenska Vetenskapsakademiens Handlingar (N.F.)”. 7 (11), s. 1-148 (54), 1868.
↑ C. De Geer: Mémoires pour servir a l’histoire des Insectes. III: i-viii. Stockholm: Hasselberg, 1773, s. 1–696.
↑ G. Horváth. Remarques synonymiques sur les Hémiptères paléarctiques. „Revue d’Entomologie”. 17 (1898), s. 275–281, 1899.
↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 445. (łac.).
↑ R. Kumar. A revision of World Acanthosomatidae (Heteroptera: Pentatomoidea): Keys to and descriptions of subfamilies, tribes and genera, with designation of types. „Australian Journal of Zoology (Supplementary Series)”. 34, s. 1–60, 1974.
↑ I. Ahmad, F. Önder. A review of status of Cyphostethus Fieber (Hemiptera: Acanthosomatidae) from western Palaearctic region. „Pakistan Journal of Entomology”. 8, s. 55–62, 1993.
↑ genus Elasmostethus Fieber, 1860. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2022-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu].
↑ Hemiptera: Heteroptera (Pentatomomorpha). W: G. Cassis, Gordon F. Gross: Zoological Catalogue of Australia, Vol. 27. Collingwood: Csiro Publishing, 2002, s. 363–365. ISBN 978-0-643-06875-9.

[insektarium-1] Elasmostethus spp. – Ukrzeńce. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-05-19].

[Lis-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jerzy A. Lis, Barbara Lis, Dariusz J. Ziaja: Heteroptera Poloniae 2: Pentatomoidea 1: Acanthosmatidae, Cydnidae, Plataspidae, Scutelleridae, Thyreocoridae. Bytom: Zakład Poligraficzno-Wydawniczy „Plik”, 2012.

[pte-3] 1 2 3 4 5 Jerzy A. Lis, Barbara Lis: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XVIII Pluskwiaki różnoskrzydłe – Heteroptera z. 13 Puklicowate – Acanthosmatidae, Żółwinkowate – Scutelleridae. Warszawa, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Turpress, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.

[Yamamoto-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 A. Yamamoto. A revision of Japanese Elasmostethus Fieber (Heteroptera: Acanthosomatidae). „Tijdschrift Voor Entomologie”. 146 (1), s. 49–66, 2003. DOI: 10.1163/22119434-900000119.

[rs-5] 1 2 Chris G. Ratzlaff, G.G.E. Scudder. First records of the juniper shield bug, Cyphostethus tristriatus (Fabricius, 1787) (Hemiptera: Acanthosomatidae), in North America. „The Pan-Pacific Entomologist”. 94 (2), s. 67–74, 2018. DOI: 10.3956/2018-94.2.67.

[cph-6] 1 2 Berend Aukema (red.): Genus Elasmostethus Fieber, 1860. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2022-05-20].

[fe-7] Elasmostethus interstinctus (Linnaeus, 1758). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-05-20].

[Fieber-8] Franz Xaver Fieber: Die europäischen Hemiptera. Halbflüger. (Rhynchota Heteroptera). Wien: Carl Gerold’s Sohn, 1860, s. 78.

[Stal-9] C. Stål. Hemiptera Fabriciana. Fabricianska Hemipterarter efter de i Köpenhamn och Kiel förvarade typexemplaren granskade och beskrifne. I. „Kungliga Svenska Vetenskapsakademiens Handlingar (N.F.)”. 7 (11), s. 1-148 (54), 1868.

[DeGeer-10] C. De Geer: Mémoires pour servir a l’histoire des Insectes. III: i-viii. Stockholm: Hasselberg, 1773, s. 1–696.

[Horvath-11] G. Horváth. Remarques synonymiques sur les Hémiptères paléarctiques. „Revue d’Entomologie”. 17 (1898), s. 275–281, 1899.

[Linnaeus-12] C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 445. (łac.).

[Kumar-13] R. Kumar. A revision of World Acanthosomatidae (Heteroptera: Pentatomoidea): Keys to and descriptions of subfamilies, tribes and genera, with designation of types. „Australian Journal of Zoology (Supplementary Series)”. 34, s. 1–60, 1974.

[ao-14] I. Ahmad, F. Önder. A review of status of Cyphostethus Fieber (Hemiptera: Acanthosomatidae) from western Palaearctic region. „Pakistan Journal of Entomology”. 8, s. 55–62, 1993.

[biolib-15] us Elasmostethus Fieber, 1860. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2022-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu].

[cg-16] Hemiptera: Heteroptera (Pentatomomorpha). W: G. Cassis, Gordon F. Gross: Zoological Catalogue of Australia, Vol. 27. Collingwood: Csiro Publishing, 2002, s. 363–365. ISBN 978-0-643-06875-9.