Elna Gistedt

Elna Gistedt
Ilustracja
Elna Gistedt, Warszawa 1922
Imię i nazwisko

Elna Gistedt-Kiltynowicz

Data i miejsce urodzenia

26 stycznia 1895
Sztokholm

Data i miejsce śmierci

26 października 1982
Sztokholm

Zawód

śpiewaczka

Współmałżonek

Witold Kiltynowicz

Odznaczenia
Medal Virtus et Fraternitas
Multimedia w Wikimedia Commons
Elna Gistedt (1912)

Elna Gistedt-Kiltynowicz (ur. 26 stycznia 1895 w Sztokholmie, zm. 26 października 1982 tamże) – szwedzka primadonna, gwiazda operetki.

Życiorys

Urodziła się 26 stycznia 1895 roku w Sztokholmie, w rodzinie Ernsta i Marii z Welcherów. Ukończyła liceum żeńskie w Sztokholmie, studia śpiewacze w Sztokholmie, Berlinie i Petersburgu. Śpiewała główne role w operetkach I. Kálmána, F. Lehára, R. Stolza, J. Offenbacha i J. Straussa. Do Polski przyjechała w 1922 roku na dwutygodniowe występy gościnne i pozostała tu 22 lata. Występowała na scenach operetkowych, teatralnych i w kabaretach oraz w filmach, m.in. w polskim niemym filmie Rywale. Grała główną rolę w pierwszej polskiej komedii muzycznej Yacht Miłości, która miała premierę 21 października 1933 roku na scenie Teatru 8.30 w Warszawie.

Po wybuchu II wojny światowej pozostała w Polsce. W okupowanej Warszawie prowadziła kawiarnię „U Elny Gistedt”, mieszczącą się w pałacu Branickich przy ul. Nowy Świat 18. Występowała w niej, śpiewając arie z różnych operetek. Koncerty dawali tam także Jan Kreczmar i Lucyna Messal. Zatrudniała także Żydów, chroniąc ich w ten sposób przed wywózkami. Lokal był wykorzystywany przez polskie podziemie – na naradach bywali tu m.in. Kazimierz Moczarski i szwedzcy emisariusze. Chodziła na Gestapo, aby wstawiać się za kolegami z estrady. Przebrana za Żydówkę przemycała żywność i listy do getta.

Jesienią 1942 roku ratowała polskie dzieci ze wsi Sobieszów na Zamojszczyźnie. Wykupiła 34 chorych dzieci, które przywiozła do Warszawy i wyleczone przekazała do rodzin zastępczych. Po upadku powstania warszawskiego znalazła się w obozie przejściowym w Pruszkowie. Po śmierci męża (z wyczerpania w obozie przejściowym) w 1944 roku wróciła do Szwecji. Nagłaśniała w tamtejszej prasie zbrodnie niemieckie. Kilkukrotnie jeszcze przyjeżdżała do Polski, w tym jako przedstawicielka szwedzkich organizacji pomocowych. W 1949 władze komunistyczne wyrzuciły ją z Polski. Ostatni raz Polskę odwiedziła w roku 1979. Od 1950 roku występowała w szwedzkim zespole operetkowym Gustawa Wernera, w 1952 roku przebywała w Londynie i Paryżu, śpiewała piosenki w Klubie Polskim.

W 1946 roku napisała książkę autobiograficzną, która została przetłumaczona i wydana w Polsce w 1982 roku. Była miłośniczką brydża.

Od 24 sierpnia 1922 roku żona Witolda Kiltynowicza (zm. 1944), do 1939 właściciela fabryki dywanów.

W 2021 roku odznaczona Medalem Virtus et Fraternitas.

Odbiór w kulturze

Gistedt i inni "warszawscy Szwedzi" (Carl Herslow, Sven Norman, Siegfried Häggberg) zostali opisani w filmie "Hitlers dödsdömda svenskar" oraz w książce "Lista Szparkowskiego czyli szwedzka układanka".

Filmografia

Przypisy

  1. 1 2 3 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1939, s. 204. [dostęp 2021-07-20].
  2. ↑ Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 84. [dostęp 2021-07-20].
  3. ↑ Elna Gistedt, Królowa operetki, Filar teatru 8.30, 26 marca 1932, s. 1, Cytat: Chociaż Północy jest dzieckiem, / O pochodzeniu wprost szwedzkiem, / Lecz, jak hiszpanka ma temperament, / Gistedt wśród serc czyni zamęt.
  4. 1 2 3 Elna Gistedt- Kiltynowicz, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-07-20].
  5. Wacław Wiernicki: Wspomnienia o warszawskich knajpach. Prószyński i S-ka, 1994. ISBN 83-902520-0-7.
    1. ↑ S. 84, 157.
    2. ↑ S. 84.
  6. 1 2 3 4 5 Elna Gistedt-Kiltynowicz [online], Instytut Pileckiego [dostęp 2022-11-11] [zarchiwizowane z adresu 2022-11-11].
  7. ↑ Szwedzkie serce polskim dzieciom. „Kurier Polski”, 10 maja 1985.
  8. 1 2 Katarzyna Wagner, Kobieta wobec wojny. Elna Gistedt i jej dzieci [online], Historia: Poszukaj. Portal edukacyjny [dostęp 2021-07-20] (pol.).
  9. ↑ Elna Gistedt: Od operetki do tragedii: ze wspomnień szwedzkiej gwiazdy operetki warszawskiej. Warszawa: Czytelnik, 1982, s. 154. ISBN 83-07-00621-X.
  10. ↑ Jan Ratuszniak, Najpiękniejszy Szwedzki głos przedwojennej Warszawy, „Mówią Wieki”, 7/2020 (728), 2020, s. 38–41, ISSN 1230-4018.
  11. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2021 r. o nadaniu odznaczeń (M.P. z 2021 r. poz. 658 (ISAP)).
  12. ↑ Hitlers dödsdömda svenskar | Film och Skola [online], www.filmochskola.se [dostęp 2023-12-14] (szw.).
  13. ↑ Lista Szparkowskiego czyli szwedzka układanka | Amadeusz Majtka [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2023-12-14] (pol.).