Ernst Mach

Ernst Mach
Data i miejsce urodzenia	18 lutego 1838 ; Chrlice
Data i miejsce śmierci	19 lutego 1916 ; Haar
	profesor nauk fizycznych
Alma Mater	Uniwersytet Wiedeński
	Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Karola; Uniwersytet Wiedeński; Uniwersytet w Grazu
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Cytaty w Wikicytatach

Ernst Mach (ur. 18 lutego 1838 w Chrlicach koło Brna, dziś Brno-Chrlice, zm. 19 lutego 1916 w Haar koło Monachium) – austriacki uczony: fizyk, filozof i historyk nauki; profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego, a wcześniej Uniwersytetu Karola w Pradze i Uniwersytetu w Grazu.

Mach przedstawiał empiryzm poznawczy oraz pozytywizm. Krytykował używane przez Newtona pojęcia bezwzględnej przestrzeni i czasu jako nienaukowe. To zaprowadziło Macha do pewnej hipotezy na temat bezwładności, nazwaną później zasadą Macha, a która stała się jedną z inspiracji dla Einsteina do stworzenia ogólnej teorii względności.

Życiorys

Studia wyższe z zakresu matematyki ukończył w Wiedniu. W latach 1864–1867 wykładał fizykę na uniwersytecie w Grazu, następnie był wykładowcą w Pradze. W latach 1895–1901 prowadził katedrę filozofii na uniwersytecie w Wiedniu.

W późniejszym życiu deklarował się jako socjalista i ateista.

Został pochowany na Cmentarzu Północnym w Monachium.

Dorobek naukowy

Fizyka

W swych pracach zajmował się zjawiskami z zakresu mechaniki (zasada Macha), aerodynamiki, optyki i termodynamiki. Od jego nazwiska nazwano:

liczbę Macha (skrót Ma)
złudzenie optyczne – pasmo Macha

Filozofia

Mach jako filozof jest zaliczany do empiriokrytycyzmu, zwanego też „drugim pozytywizmem”. Podobnie jak Richard Avenarius krytykował język dawnej metafizyki i dążył do unaukowienia filozofii. Podstawą wiedzy mogą być jedynie wrażenia, przy czym nie są one ani zmysłowe, ani psychiczne, lecz zależą od relacji w jaki wchodzi się z przedmiotami. Zależą one od stałych dyspozycji organizmów do doświadczania świata. Wiedza ma charakter relacyjny i niezależnie od jej rodzaju (czy to wiedza potoczna, czy naukowa, ma pododbne podstawy. Jej podstawą jest „zasada ekonomii myślenia”. Zgodnie z nią najbardziej skrótowy opis zjawisk pozwala zaoszczędzić wysiłek wkładany w przedstawianie faktów. Opis winien ograniczać się do odpowiadających wrażeniom „elementów” i ich trwalszych zespołów – „ciał”. Ten punkt widzenia kwestionował tradycyjne wymaganie stawiane nauce, aby dostarczała absolutnej wiedzy, i wpłynął istotnie na rozwój logicznego pozytywizmu.

Krytyka

Niels Bohr uważał, że Mach przez swą krytykę atomistyki prowadzoną z pobudek metafizycznych wyrządził szkodę nauce.

Niektóre prace

1883: Die Mechanik in ihrer Entwicklung historisch-kritisch dargestellt
- 1888: II wydanie niemieckojęzyczne
- 1893: The Science of Mechanics, tłum. Thomas J. McCormack, autoryzowane
- 1897: III wydanie niemieckojęzyczne
- 1901: IV wydanie niemieckojęzyczne
- 1902: II wydanie anglojęzyczne, podtytuł A critical and historical account of its development
- 1919: III wydanie anglojęzyczne
1886: Die Analyse der Empfindungen
1906: Erkenntnis und Irrtum (Percepcja i błąd)
1921: Die Prinzipien der physikalischen Optik
- 1926: The Principles of Physical Optics

Zobacz też

Peter Salcher – fotograf współpracujący z uczonym, który m.in. wykonał pierwszą na świecie fotografię pocisku w locie
Ludwig Boltzmann – adwersarz Macha

Przypisy

↑ Mach Ernst, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .
↑ BohdanB. Chwedeńczuk BohdanB., Filozofia w Analizie wrażeń, [w:] ErnstE. Mach, Analiza wrażeń, Warszawa: PWN, 2009, XIII .
↑ Robert S.R.S. Cohen Robert S.R.S., Raymond J.R.J. Seeger Raymond J.R.J., Ernst Mach: Physicist and Philosopher, Springer Netherlands, 31 grudnia 1975, s. 158, ISBN 978-90-277-0016-2 [dostęp 2025-06-01] .
1 2 Mackiewicz 2008 ↓, s. 47.
↑ Teoria poznania w Niemczech: neokantyzm i empiriokrytycyzm. W: Władysław Tatarkiewicz: Historia filozofii. Wyd. XXII. T. III: Filozofia XIX wieku i współczesna. Warszawa: PWN, 2007, s. 122. ISBN 978-83-01-14466-1.

Bibliografia

Tadeusz Malinowski: Lotnicy świata. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985. ISBN 83-206-0495-8.
WitoldW. Mackiewicz WitoldW., Filozofia współczesna w zarysie, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008 .

Linki zewnętrzne

Ernst Mach – dzieła w bibliotece Polona
Charakter ekonomiczny badań przyrodniczych. sady.umcs.lublin.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-17)]. (1882), Ernst Mach
PaulP. Pojman PaulP., Ernst Mach, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 28 kwietnia 2009, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30] (ang.).
Mach, Ernst (1838–1916) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-08].
Online-Suche Fotobestand im Nachlass Mach. deutsches-museum.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-07-15)]. – biografia uczonego (niem.)
W. Gerhard Pohl: „Peter Salcher und Ernst Mach Schlierenfotografie von Überschall-Projektilen”. pluslucis.univie.ac.at. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-06-23)]. – praca opisująca współpracę Ernesta Macha i Petera Salchera (niem.)

[epwn-1] Mach Ernst, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .

[2] BohdanB. Chwedeńczuk BohdanB., Filozofia w Analizie wrażeń, [w:] ErnstE. Mach, Analiza wrażeń, Warszawa: PWN, 2009, XIII .

[3] Robert S.R.S. Cohen Robert S.R.S., Raymond J.R.J. Seeger Raymond J.R.J., Ernst Mach: Physicist and Philosopher, Springer Netherlands, 31 grudnia 1975, s. 158, ISBN 978-90-277-0016-2 [dostęp 2025-06-01] .

[CITEREFMackiewicz200847-4] 1 2 Mackiewicz 2008 ↓, s. 47.

[5] Teoria poznania w Niemczech: neokantyzm i empiriokrytycyzm. W: Władysław Tatarkiewicz: Historia filozofii. Wyd. XXII. T. III: Filozofia XIX wieku i współczesna. Warszawa: PWN, 2007, s. 122. ISBN 978-83-01-14466-1.