Fosforki

Fosforki są związkami chemicznymi fosforu z mniej elektroujemnym pierwiastkiem lub pierwiastkami. Związki dwuskładnikowe są tworzone z większością pierwiastków o niższej elektroujemności, z wyjątkiem Hg, Pb, Sb, Bi, Te i Po. Zazwyczaj istnieje pewien zakres stechiometrii dla połączeń z danym pierwiastkiem; na przykład, potas posiada 9 fosforków: (K₃P, K₄P₃, K₅P₄, KP, K₄P₆ K₃P₇, K₃P₁₁, KP_10.3, KP₁₅), a nikiel ma ich osiem (Ni₃P, Ni₅P₂, Ni₁₂P₅, NiP₂, Ni₅P₄, NiP, NiP₂, NiP₃).

Ze względu strukturę i reaktywność można je podzielić na:

głównie jonowe z jonami P³⁻. Do tej grupy można zaliczyć fosforki metali grupy I i II układu okresowego, np. Na₃P i Ca₃P₂,
polifosforki z jonami P₂⁴⁻, klastrowymi jonami P₁₁³⁻, polimeryczne aniony łańcuchowe (jak np. spiralne jony (P⁻)_n), w postaci złożonych arkuszy czy anionów o strukturze 3D,
związki z pojedynczymi atomami fosforu w sieci krystalicznej metalu, które mogą posiadać właściwości półprzewodnikowe (GaP) do właściwości metali pod względem przewodzenia prądu elektrycznego (np. TeP).

Dwa jony polifosforkowe; P₃⁴⁻, w K₄P₃ i jon P₄⁵⁻ w K₅P₄, są anionorodnikami z nieparzystą liczbą elektronów walencyjnych sprawiając, że oba związki są paramagnetykami.

Reakcje

Fosforki mogą powstawać w bezpośrednich reakcjach między pierwiastkami, np:

BCl₃ + AlP → BP + AlCl₃ (950 °C)

Na + P → Na₃P + Na₂P₅ (200 °C)

W zależności od związku, mniej stabilne fosforki mogą rozkładać się w wodzie lub rozcieńczonych kwasach:

Ca₃P₂ + 6H₂O → 3Ca(OH)₂ + 2PH₃

Ca₃P₂ + 6HCl → 3CaCl₂ + 2PH₃

Przykłady

Przypisy

1 2 3 H.G. Von Schnering: Phosphides: Solid-state Chemistry. W: R. Bruce. King: Encyclopedia of inorganic chemistr. Chichester, West Sussex, England ; Hoboken, NJ: Wiley, 2005. ISBN 978-0-470-86078-6. (ang.).
↑ Blackman, C. S., Carmalt, C. J.,O'Neill, S. A., Parkin, I. P., Molloy, K. C., Apostolico, L.. Chemical vapour deposition of group Vb metal phosphide thin films. „J. Mater. Chem.”. 13 (8), 2003. DOI: 10.1039/B304084B.

[EIC2nd-1] 1 2 3 H.G. Von Schnering: Phosphides: Solid-state Chemistry. W: R. Bruce. King: Encyclopedia of inorganic chemistr. Chichester, West Sussex, England ; Hoboken, NJ: Wiley, 2005. ISBN 978-0-470-86078-6. (ang.).

[JCM-2] Blackman, C. S., Carmalt, C. J.,O'Neill, S. A., Parkin, I. P., Molloy, K. C., Apostolico, L.. Chemical vapour deposition of group Vb metal phosphide thin films. „J. Mater. Chem.”. 13 (8), 2003. DOI: 10.1039/B304084B.