Franz Reichleitner

Franz Reichleitner
Trottel
Ilustracja
SS-Hauptsturmführer SS-Hauptsturmführer
Data i miejsce urodzenia

2 grudnia 1906
Ried im Traunkreis

Data i miejsce śmierci

3 stycznia 1944
okolice Fiume

Przebieg służby
Lata służby

1937–1944

Formacja

Schutzstaffel

Stanowiska

komendant obozu zagłady w Sobiborze

Odznaczenia
Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami (III Rzesza)
Multimedia w Wikimedia Commons

Franz Karl Reichleitner (ur. 2 grudnia 1906 w Ried im Traunkreis, zm. 3 stycznia 1944 w okolicach Fiume) – Austriak, funkcjonariusz Gestapo, SS-Hauptsturmführer, uczestnik akcji T4, drugi, a zarazem ostatni komendant obozu zagłady w Sobiborze.

Życiorys

Reichleitner (z lewej) z podwładnymi z załogi Sobiboru: Erichem Bauerem (w środku) i Johannem Niemannem (z prawej)

W 1936 roku został członkiem NSDAP, otrzymując legitymację partyjną nr 6 369 213. Rok później wstąpił w szeregi SS (numer członkowski 357 065). Po Anschlussie, w randze sekretarza kryminalnego (Kriminalsekretär), służył w placówce Gestapo w Linzu.

Należał do personelu akcji T4, czyli tajnego programu eksterminacji osób psychicznie chorych i niepełnosprawnych umysłowo. Pracował w „ośrodku eutanazji” na Zamku Hartheim, gdzie z czasem objął stanowisko kierownika administracyjnego. W Hartheim poznał przyszłego inspektora obozów zagłady akcji „Reinhardt”, Christiana Wirtha, a także wielu późniejszych członków personelu Sobiboru.

Pod koniec sierpnia 1942 roku pierwszy komendant obozu zagłady w Sobiborze, Franz Stangl, został przeniesiony na stanowisko komendanta obozu zagłady w Treblince. Decyzją kierownika akcji „Reinhardt”, SS-Brigadeführera Odilo Globocnika, na stanowisku komendanta Sobiboru zastąpił go Reichleitner. Po przybyciu do obozu zaprowadził znacznie surowszą dyscyplinę niż poprzednik. Unikał kontaktu z żydowskimi więźniami oraz sporadycznie uczestniczył w przyjmowaniu transportów, stąd we wspomnieniach ocalonych jego osoba pojawia się stosunkowo rzadko. Został zapamiętany jako alkoholik i wręcz obsesyjny antysemita. Szlomo Szmajzner wspominał, że Reichleitner lubił okazywać swoją władzę zarówno żydowskim więźniom, jak i członkom załogi, którzy traktowali go z wyraźnym respektem. Więźniowie nadali mu przydomek Trottel (niem. „idiota”), gdyż było to słowo, którym najczęściej się do nich zwracał.

W okresie, gdy pełnił funkcję komendanta, w komorach gazowych Sobiboru zgładzono około 100 tys. Żydów. Odpowiadał także za brutalne traktowanie więźniów przydzielonych do obozowych komand roboczych, m.in. osobiście zarządził egzekucję kilkunastu Żydów w odwecie za zbiorową ucieczkę „komanda leśnego” (lipiec 1943). Wiosną 1943 roku otrzymał awans do stopnia SS-Hauptsturmführera. W czasie buntu więźniów Sobiboru, który wybuchł 14 października 1943 roku, nie był obecny w obozie, gdyż przebywał na urlopie. Po powrocie przez pewien czas nadzorował prace związane z likwidacją obozu i zacieraniem śladów po jego istnieniu.

Pod koniec 1943 roku został podobnie jak większość weteranów akcji „Reinhardt” przeniesiony do Einsatz R operującej na wybrzeżu Adriatyku. Zadaniem tej jednostki była likwidacja miejscowych Żydów oraz walka z jugosłowiańską i włoską partyzantką. Reichleitner objął dowództwo nad placówką Einsatz R w Fiume. 3 stycznia 1944 roku poległ w potyczce z włoskimi partyzantami. Spoczywa na niemieckim cmentarzu wojskowym w Costermano.

Został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojennej z Mieczami.

Film

Franz Reichleitner jest jednym z antagonistów w brytyjskim filmie telewizyjnym Ucieczka z Sobiboru z 1987 roku. W jego postać wcielił się Eric P. Caspar.

Uwagi

  1. ↑ Więźniowie Sobiboru zapamiętali, że w jednym z transportów, przy których likwidacji obecny był Reichleitner, przywieziono starego Żyda, który po wyprowadzeniu z wagonu oświadczył, że nie wierzy w niemieckie zapewnienia o „lekkiej pracy i dobrych warunkach życia”. Następnie nabrał w obie dłonie po garści piachu i zwrócił się do SS-Oberscharführera Karla Frenzla ze słowami: „Widzisz jak rozrzucam ten piasek, powoli, ziarenko po ziarenku, a wiatr je rozwiewa? To was właśnie czeka. Cała wasza wielka Rzesza zniknie, jak unoszący się kurz albo ulotny dym!”. Następnie odszedł wraz z tłumem recytując modlitwę Szema Jisrael, po czym w pewnym momencie odwrócił się i przy słowach „Jeden jest Pan” spoliczkował Frenzla. Ten zamierzał rzucić się na Żyda, lecz rozbawiony tą sceną Reichleitner powstrzymał go słowami: „Ja wyrównam z nim rachunki, ty wracaj do swojej roboty”. Następnie odprowadził starca na bok i zastrzelił go na oczach rodziny i całego transportu. Patrz: Bem 2014 ↓, s. 243 i Arad 1999 ↓, s. 188–189.

Przypisy

  1. ↑ The Sobibor Perpetrators An overview of the German and Austrian SS and Police Staff. deathcamps.org. [dostęp 2018-01-01].
  2. 1 2 Webb 2017 ↓, s. 315.
  3. 1 2 3 Arad 1999 ↓, s. 188.
  4. ↑ Bem 2014 ↓, s. 118.
  5. ↑ Webb 2017 ↓, s. 60–61.
  6. 1 2 3 4 Webb 2017 ↓, s. 316.
  7. 1 2 3 Bem 2014 ↓, s. 122.
  8. ↑ Webb 2017 ↓, s. 61.
  9. ↑ Webb 2017 ↓, s. 61 i 316.
  10. ↑ Kuwałek 2014 ↓, s. 38–39 i 59.
  11. ↑ Bem 2014 ↓, s. 264.
  12. ↑ Arad 1999 ↓, s. 167–168.
  13. ↑ Heberer 2004 ↓, s. 76–77.
  14. ↑ Bem 2014 ↓, s. 122 i 126.
  15. ↑ Heberer 2004 ↓, s. 77.
  16. ↑ Reichleitner, Franz Karl. tracesofwar.com. [dostęp 2021-07-18]. (ang.).
  17. ↑ Escape from Sobibor. Full Cast & Crew. imdb.com. [dostęp 2018-01-01]. (ang.).

Bibliografia