G20 (Grupa Dwudziestu) – międzynarodowe forum 19 państw, Unii Europejskiej oraz Unii Afrykańskiej, zajmujące się koordynacją polityki gospodarczej i finansowej na poziomie globalnym. Państwa członkowskie G20 wytwarzają ok. 85% światowego PKB i odpowiadają za ok. 75% światowego handlu. Forum zostało powołane w 1999 roku jako spotkanie ministrów finansów i prezesów banków centralnych. Od 2008 roku odbywa się w formule szczytów szefów państw i rządów. Unia Afrykańska uzyskała status stałego członka na szczycie w Nowe Delhi we wrześniu 2023 roku.
Forum nie posiada mocy prawnie wiążącej, a jego decyzje mają charakter deklaratywny. Krytycy, w tym przedstawiciele ruchu alterglobalistycznego, kwestionują legitymację G20, wskazując na brak formalnych kryteriów członkostwa oraz na nieobecność wielu państw w obradach dotyczących polityki globalnej.
Struktura organizacyjna
G20 nie ma stałego sekretariatu. Przewodniczący, wyznaczany na roczną kadencję na zasadzie rotacji, powołuje każdorazowo tymczasowy sekretariat. Pracami G20 zarządza trójka złożona z obecnego, poprzedniego i następnego przewodniczącego.
Rola i funkcje
G20 pełni funkcję forum koordynacji polityki makroekonomicznej i finansowej. W odpowiedzi na globalny kryzys finansowy w 2008 roku państwa G20 uzgodniły skoordynowany pakiet stymulacji fiskalnej o łącznej wartości szacowanej na 5 bln USD. Na szczycie w Seulu w 2010 roku G20 zatwierdziło standardy regulacyjne Basel III(inne języki), zwiększające wymogi kapitałowe i płynnościowe dla banków.
W kolejnych latach zakres tematyczny forum się poszerzył. W 2021 roku 138 państw zrzeszonych w ramach OECD/G20 Inclusive Framework przyjęło porozumienie o globalnym minimalnym podatku korporacyjnym w wysokości 15% dla największych przedsiębiorstw wielonarodowych. Na szczycie w Rio de Janeiro w 2024 roku państwa G20 zobowiązały się do zwiększenia finansowania klimatycznego do 300 mld USD rocznie do 2035 roku.
Szczyty G20
Spotkania ministrów finansów (1999–2008)
W latach 1999–2008 G20 funkcjonowało wyłącznie jako forum ministrów finansów i prezesów banków centralnych.
27 listopada 2025 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ogłosił, że Republika Południowej Afryki nie zostanie zaproszona na szczyt G20 w Miami w 2026 roku. Decyzja była bezprecedensowa w historii G20. Komentatorzy wiązali ją z rosnącą rolą RPA w strukturach BRICS, w tym z organizacją szczytu BRICS w 2023 roku w Johannesburgu oraz z odmową wykonania nakazu aresztowania MTS wobec Władimira Putina. Jednocześnie administracja amerykańska zaprosiła na szczyt Polskę, która miała zająć miejsce RPA. 4 grudnia 2025 roku sekretarz stanu Marco Rubio potwierdził zaproszenie, stwierdzając, że Polska „zajmie należne jej miejsce" w G20. Administracja amerykańska określiła nowy format jako „nowe G20".
Zastąpienie członka założycielskiego BRICS sojusznikiem NATO i państwem członkowskim UE było szeroko komentowane jako przejaw narastającego napięcia między zachodnimi a niezachodnimi członkami G20. Według analizy Carnegie Endowment for International Peace, ekspansja BRICS w 2024 roku zwiększyła zdolność koordynacyjną tej grupy wewnątrz G20, ponieważ osiem z dziewiętnastu państw G20 jest jednocześnie członkami lub partnerami BRICS. Komentatorzy z „Foreign Policy" ocenili, że jednostronne wykluczenie członka G20 podważa konsensualny charakter forum i może przyspieszyć tworzenie alternatywnych formatów przez państwa Globalnego Południa.
Polska a G20
Starania o członkostwo
Przed szczytem G20 w Londynie w roku 2009, w polskim rządzie pojawiały się głosy sugerujące, że Polska powinna starać się o zaproszenie do uczestnictwa w londyńskim szczycie. Jednym z argumentów był brak wśród członków G20 reprezentanta regionu Europy Środkowej i Wschodniej.
W 2010 roku prezydent Lech Kaczyński podczas spotkania z korpusem dyplomatycznym argumentował, że Polska jako osiemnasta gospodarka świata i największe państwo regionu Europy Środkowej zasługuje na członkostwo w G20.
W 2012 roku Tim Fergusson z „Forbes” postulował zastąpienie Argentyny Polską w G20, wskazując na wzrost polskiej gospodarki. Podobne stanowisko prezentowały „Foreign Policy”, „The Wall Street Journal” i Mamta Murthi z Banku Światowego. W 2014 roku agencja Ernst & Young, badając optymalne powiązania handlowe i instytucjonalne państw G20, wskazała Polskę jako jednego z optymalnych kandydatów do członkostwa.
Udział w pracach G20
W marcu 2017 roku wicepremier Mateusz Morawiecki uczestniczył w spotkaniu ministrów finansów G20 w Baden-Baden jako pierwszy polski przedstawiciel na tym szczeblu. W kwietniu 2017 roku sekretarz stanu Krzysztof Szubert wziął udział w spotkaniu ministrów cyfryzacji G20 w Düsseldorfie.
W trakcie indonezyjskiej prezydencji G20 w 2022 roku Polska została zaproszona jako gość do udziału w pracach grupy roboczej ds. transformacji energetycznej. W spotkaniu ministrów ds. energii G20 uczestniczyła minister Anna Moskwa. Polscy przedstawiciele uczestniczyli również w formacie B20 na Bali. W marcu 2022 roku minister rozwoju Piotr Nowak zaproponował, aby Polska zastąpiła Rosję w G20 po inwazji na Ukrainę.
Zaproszenie na szczyt w Miami 2026
2 września 2025 roku minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski poinformował, że po rozmowie z sekretarzem stanu USA Marco Rubio zwrócił się o zaproszenie Polski na szczyt G20 w 2026 roku, uzasadniając to przekroczeniem przez polską gospodarkę progu 1 bln USD. Dzień później prezydent Karol Nawrocki ogłosił, że otrzymał od prezydenta Trumpa zaproszenie na szczyt G20 w Miami. Minister Marcin Przydacz z Kancelarii Prezydenta określił zaproszenie jako początek procesu dołączania Polski do G20.
