Gazelopka

Gazelopka
Eudorcas
Fitzinger, 1869
Ilustracja
Gazelopka sawannowa (Eudorcas thomsonii)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

parzystokopytne

Podrząd

przeżuwacze

Infrarząd

Pecora

Nadrodzina

Bovoidea

Rodzina

wołowate

Podrodzina

antylopy

Plemię

Antilopini

Rodzaj

gazelopka

Typ nomenklatoryczny

Gazella laevipes Sundevall, 1847 (= Gazella rufifrons J.E. Gray, 1846)

Synonimy
Gatunki

6 gatunków – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Gazelopka (Eudorcas) – rodzaj ssaków z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.

Morfologia

Długość ciała 89–108 cm, ogona 19–24 cm, wysokość w kłębie 58–78 cm; masa ciała 14,5–28 kg.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1869 roku austriacki zoolog Leopold Fitzinger w artykule zatytułowanym Rodzaje rodziny antylop (Antilopae) według ich naturalnego pokrewieństwa opublikowanym na łamach „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) gazelopka rudoczelna (E. rufifrons).

Etymologia

  • Eudorcas: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; δορκας dorkas ‘gazela’.
  • Korin: rodzima nazwa antylopy używana w Senegalu. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Gazella riififrons J.E. Gray, 1846.

Podział systematyczny

W zależności od ujęcia systematycznego do rodzaju zalicza się 5 lub 6 (wyodrębniony z E. thomsonii – E. nasalis) współczesnych gatunków; tutaj klasyfikacja za Mammals Diversity Database i All the Mammals of the World (2023):

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiary Status
IUCN
 Eudorcas rufifrons (J.E. Gray, 1846) gazelopka rudoczelna gatunek monotypowy Mauretania i Senegal na wschód do rzeki Nil Biały i przez rzekę Nil od Malakal na północ do Kassai w północno-wschodnim Sudanie; zakres wysokości: 0–1400 m n.p.m. DC: 98–108 cm
DO: 20–24 cm
MC: 25–28 kg		  VU 
 Eudorcas rufina (O. Thomas, 1894) gazelopka rdzawa gatunek monotypowy endemit Algierii: znany tylko z trzech okazów kupionych na targu w Algierze i Oranie w północnej części kraju w 1880 roku DC: brak danych
DO: brak danych
MC: brak danych		  NE 
 Eudorcas tilonura (von Heuglin, 1869) gazelopka nubijska gatunek monotypowy Sudan (na wsch ód rzeki Nil), Erytrea (na północ od rzeki Tekkezje aż do rzeki Bogos) oraz skrajnie północno-zachodnia Etiopia DC: 55–98 cm
DO: 25–29 cm
MC: 22–25 kg		  EN 
 Eudorcas albonotata (W. Rothschild, 1903) gazelopka sudańska gatunek monotypowy endemit Sudanu Południowego: na wschód od prowincji Nil Biały, od granicy z Ugandą na północ do rzeki Veveno, na wschód od Bor; mała izolowana populacja w Ket (około 8° N) DC: brak danych
DO: brak danych
MC: 23–27 kg		  LC 
 Eudorcas thomsonii (A. Günther, 1884) gazelopka sawannowa [2 podgatunki na wschód od Wielkich Rowów Afrykańskich w Kenii i Tanzanii, na południowy zachód przez Serengeti i Aruszę do jeziora Eyasi, równin Wembere i Shinyangi; zakres wysokości: 500–1500 m n.p.m. DC: 89–107 cm
DO: 19–26 cm
MC: 14–24 kg		  LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  VU  – gatunek narażony,  EN  – gatunek zagrożony;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała
  2. ↑ Przypuszczalnie wymarły, przy założeniu że w ogóle istniał.

Przypisy

  1. 1 2 L. Fitzinger. Die Gattungen der Familie der Antilopen (Antilopae), nach ihrer natürlichen Verwandtschaft. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 59, s. 159, 1869. Wien. (niem.).
  2. ↑ J.E. Gray: Catalogue of ruminant Mammalia (Pecora, Linnaeus) in the British Museum. London: British Museum, 1872, s. 39. (ang.).
  3. 1 2 W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 178. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  4. 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 340. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 C. Groves, D. Leslie, B. Huffman, R. Valdez, K. Habibi, P. Weinberg, J. Burton, P. Jarman, W. Robichaud: Family Bovidae (Hollow-horned Ruminants). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 648–649. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.).
  6. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Eudorcas. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-04-30]. (ang.).
  7. 1 2 3 4 5 6 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 609. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  8. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 275.
  9. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 359.
  10. 1 2 N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-07-20]. (ang.).
  11. ↑ Taxonomy Eudorcas – Ganus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-26]. (ang.).

Bibliografia