Getik (rzeka)

Getik
Tars
Tarsczaj
Ilustracja
Getik w pobliżu Chaczardzanu.
Kontynent

Azja

Państwo

 Armenia

Lokalizacja

prowincje Gegharkunik i Tawusz

Rzeka 3 rzędu
Długość 58 km
Spadek

26,4‰

Powierzchnia zlewni

586 km²

Średni przepływ

3,53 m³/s

Źródło
Miejsce Góry Sewańskie
Wysokość

2450 m n.p.m.

Współrzędne

40°31′19″N 45°26′01″E/40,521944 45,433611

Ujście
Recypient Achstew (Ağstafa)
Miejsce

1,5 km poniżej wsi Gosz

Wysokość

920 m n.p.m.

Współrzędne

40°45′58″N 45°01′09″E/40,766111 45,019167

Mapa
Mapa rzeki
Położenie Getiku w obrębie zlewni Achstewu (zaznaczonej kolorem żółtym).
Położenie na mapie Armenii
Mapa konturowa Armenii, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast u góry znajduje się punkt z opisem „ujście”

Getik (orm. Գետիկ, trb. Getik, trl. Getik; w przeszłości: Tars, Tarsczaj) – rzeka w północno-wschodniej Armenii, prawy dopływ rzeki Achstew, w dorzeczu Kury i zlewisku Morza Kaspijskiego. Przepływa przez obszar prowincji Gegharkunik oraz Tawusz.

Etymologia

Nazwa rzeki stanowi zdrobnienie od ormiańskiego słowa get (գետ), oznaczającego „rzekę” (dosł. „rzeczka”).

W dawniejszych źródłach rzeka pojawia się również pod nazwą Tarsczaj, pochodzącą z języków turkijskich (ters – „odwrotny”, çay – „potok, rzeka”). Nazwa ta odnosiła się do faktu, że Getik płynie w kierunku północno-zachodnim, odmiennie niż większość sąsiednich rzek w tym regionie.

Hydrologia

Getik ma 58 km długości, a powierzchnia jego dorzecza wynosi 586 km². Źródło rzeki znajduje się na wysokości około 2450 m n.p.m., na zachodnich zboczach szczytu Kaszatagh w Górach Sewańskich, co warunkuje jego śniegowo-deszczowy reżim rzeczny. Bieg Getiku dzieli się na dwa odcinki: łagodniejszy w rejonie źródliskowym oraz typowo górski – od wsi Martuni do ujścia w pobliżu Gosz.

Getik w pobliżu Aghawnawanku.

Średni przepływ rzeki wynosi 3,53 m³/s, a jej roczny odpływ to 0,11 mld m³.

Jakość wód Getiku jest monitorowana przez armeńskie Państwowe Centrum Hydrometeorologii i Monitoringu w dwóch punktach: powyżej Czambaraku oraz u ujścia. Oceny dokonuje się w skali I–V, zgodnej z unijną Ramową Dyrektywą Wodną. Podczas gdy w latach 2013–2016 stan wód oceniano jako bardzo dobry lub dobry (klasa I i II), od 2017 roku ulega on stałej degradacji, osiągając od 2021 roku przy ujściu najniższą, V klasę. Głównym źródłem zanieczyszczeń są nieoczyszczone ścieki komunalne z Czambaraku oraz spłukiwane z pól nawozy, a do kluczowych substancji obniżających jakość wody należą jony amonowe, żelazo, beryl i glin.

Geografia

Dolina rzeki ciągnie się pomiędzy pasmami górskimi Miapor(inne języki) i Areguni, a rzędne wysokości w obrębie jej dorzecza sięgają od 898 do 2985 m n.p.m. Krajobraz doliny charakteryzuje się dużą mozaikowatością pokrycia terenu: w górnym biegu dominują obszary trawiaste i pastwiska (stanowiące 68% powierzchni zlewni), natomiast w dolnym biegu – występują głównie lasy, a wzdłuż samego koryta rzeki gęste zarośla. Ekosystem doliny znajduje się pod silną presją antropogeniczną, związaną m.in. z intensywnym wypasem zwierząt, pozyskiwaniem drewna, wydobyciem surowców mineralnych oraz nadmiernym poborem wody. Ponadto z powodu braku odpowiedniej infrastruktury irygacyjnej część dawnych gruntów ornych uległa naturalnemu przekształceniu w łąki i nieużytki.

W przeważającej części swojego biegu rzeka płynie wzdłuż uskoku tektonicznego oddzielającego eoceńskie piaskowce, mułowce i iły od jurajskich bazaltów migdałowcowych oraz bazaltoandezytów(inne języki). W obszarze źródliskowym, wykształconym na podłożu z kredowych zlepieńców i łupków węglanowych, rozwinięte są procesy krasowe.

Getik przepływa kolejno przez: Wahan, Czambarak, Tytudżur, Getik, Martuni, Ajgut, Dyprabak, Dzorawank, Aghawnawank i Chaczardzan.

Przypisy

  1. 1 2 Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, Թ.Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան [Słownik toponimów Armenii i sąsiednich rejonów] [online], www.nayiri.com, s. 847 [dostęp 2026-08-24] (orm.).
  2. ↑ Мурзаев Эдуард Макарович, Словарь народных географических терминов [Słownik ludowych terminów geograficznych], Moskwa: Мысль, 1984, s. 122 [dostęp 2026-08-24] (ros.).
  3. ↑ Мурзаев Эдуард Макарович, Словарь народных географических терминов [Słownik ludowych terminów geograficznych], Moskwa: Мысль, 1984, s. 394 [dostęp 2026-08-24] (ros.).
  4. 1 2 Geographic Characteristic of the Republic of Armenia [online], Armstat, 2008 [dostęp 2026-08-24] (ang. • orm.).
  5. ↑ Simonyan G.S., Analysis of the Ecological State of the Agstev and Getik Rivers using Background Concentrations, „Science of Law”, 2025, s. 60-63, DOI: 10.55284/355y3z02 [dostęp 2026-08-24] (ang.).
  6. ↑ Aghavni Harutyunyan, Stefan Schlaffer, Thi Ngoc Han Nguyen, Artak Piloyan, Land-Use and Land-Cover Mapping of Getik River Basin, Armenia [online], 25 kwietnia 2019 [dostęp 2026-08-24] (ang.).
  7. ↑ R. Ruggieri i inni, Armenian karst project, „Carbonates and Evaporites”, 37 (14), Springer Nature, 2022, DOI: 10.1007/s13146-021-00755-0 [dostęp 2026-08-25] (ang.).