Glebionis

*Glebionis*
	; Złocień polny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	Glebionis
	Nazwa systematyczna
	Glebionis Cass.; Dict. Sci. Nat., ed. 2. 41: 41 (1826)
	Typ nomenklatoryczny
	non designatus
Synonimy
	Xanthophthalmum Sch.Bip.; Ismelia Cass.;
	Xanthophthalmum Sch.Bip.; Ismelia Cass.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Glebionis – rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae). Obejmuje w zależności od ujęcia dwa lub trzy gatunki. Wszystkie występują w basenie Morza Śródziemnego, przy czym jeden (złocień trójbarwny G. carinata) dziko rośnie tylko w Maroku, a pozostałe na rozległym obszarze od wysp Makaronezji, poprzez północną Afrykę i rozległe obszary Europy (bez jej północnej części), po południowo-zachodnią Azję. Rośliny te introdukowane rozprzestrzenione zostały na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Polsce dziko rośnie tylko złocień polny G. segetum, ale pozostałe dwa spotykane są w uprawie.

Wszystkie gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako rośliny ozdobne i jadalne. Kwiaty i liście złocienia wieńcowego spożywane są w Chinach i Japonii. Liście złocienia polnego są spożywane w Chinach.

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne, jednoroczne, zwykle nagie.
Liście: Skrętoległe, od ząbkowanych po podwójnie podzielone.
Kwiaty: Zebrane w koszyczki, czasem pojedyncze, a czasem tworzące złożony, luźny kwiatostan w formie baldachogrona z koszyczkami stojącymi w mniej lub bardziej jednej płaszczyźnie. Okrywy koszyczków są półkuliste, tworzone przez zielone listki o szerokich, błoniastych (zwykle jasnobrązowych) brzegach zebrane w 2–4 szeregach. Dno koszyczka wypukłe, bez łuszczynek. Kwiaty brzeżne w koszyczku żeńskie, z płatkiem języczkowym żółtym lub białym o żółtej nasadzie. Kwiaty wewnątrz koszyczka obupłciowe, z koroną rurkowatą, na szczycie z 5 ząbkami, żółte, czerwone lub fioletowe. Pręciki z główką u nasady tępą, na szczycie z jajowatym przydatkiem. Nitka słupka nitkowata, na szczycie ucięta.
Owoce: Walcowate niełupki trójkanciaste w przypadku powstania z kwiatów brzeżnych lub 10-żebrowe, czasem z pojedynczym skrzydełkiem, w przypadku powstania z kwiatów rurkowatych w środku koszyczka.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Anthemideae z podrodziny Asteroideae z rodziny astrowatych (Asteraceae). W obrębie plemienia zaliczany jest do podplemienia Glebionidinae Oberpr. & Vogt (2007) wspólnie z rodzajami argyrantemum Argyranthemum i heteroantemis Heteranthemis. Wcześniej grupa ta wyróżniana była bez rangi jako „grupa Argyranthemum” w obrębie kladu skupiającego rodzaje z centrum występowania w obszarze śródziemnomorskim w obrębie plemienia Anthemideae.

Dla rodzaju nie opublikowano polskiej nazwy rodzajowej mimo jego ugruntowanej pozycji systematycznej, odległej od rodzaju Chrysanthemum, z którym wiązana jest nazwa „złocień”, stosowana w polskim piśmiennictwie w odniesieniu także do gatunków z rodzaju Glebionis. Wynika to z dawnego szerokiego ujęcia rodzaju Chrysanthemum obejmującego bardzo różne gatunki, dzielone od początku lat 90. XX wieku do wielu drobniejszych rodzajów i reprezentujących różne grupy w obrębie plemienia Anthemideae.

Wykaz gatunków

Glebionis coronaria (L.) Cass. ex Spach – złocień wieńcowy
Glebionis segetum (L.) Fourr. – złocień polny

Według niektórych ujęć należy tu także:

Glebionis carinata (Schousb.) Tzvelev – złocień trójbarwny

gatunek alternatywnie wyodrębniany we własny, monotypowy rodzaj ismelia Ismelia Cass. (jako ismelia wieńcowa I. carinata (Schousb.) Sch.Bip.).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-21] (ang.).
1 2 3 4 Glebionis Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-21].
1 2 Glebionis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-21].
↑ Glebionis Cass.. [w:] Catalogue of Life [on-line]. Species 2000. [dostęp 2021-02-22].
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 390, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Zhu Shi, Christopher J. Humphries & Michael G. Gilbert: Glebionis Cassini. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-02-21].
1 2 3 Oberprieler, C., Himmelreich, S. & Vogt, R.. A new subtribal classification of the tribe Anthemideae (Compositae). „Willdenowia”. 37, s. 89–114, 2007.
1 2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
1 2 3 4 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 55, 107. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 369. ISBN 978-3-540-31050-1.
↑ Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 370. ISBN 0-333-74890-5.
↑ Ismelia Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-21].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-21] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Glebionis Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-21].

[ing-4] 1 2 Glebionis. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-21].

[5] Glebionis Cass.. [w:] Catalogue of Life [on-line]. Species 2000. [dostęp 2021-02-22].

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 390, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[china-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Zhu Shi, Christopher J. Humphries & Michael G. Gilbert: Glebionis Cassini. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-02-21].

[ober-8] 1 2 3 Oberprieler, C., Himmelreich, S. & Vogt, R.. A new subtribal classification of the tribe Anthemideae (Compositae). „Willdenowia”. 37, s. 89–114, 2007.

[checklist2002-9] 1 2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.

[gawrys-10] 1 2 3 4 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 55, 107. ISBN 978-83-925110-5-2.

[kubitzki-11] 1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 369. ISBN 978-3-540-31050-1.

[philips-12] Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 370. ISBN 0-333-74890-5.

[13] Ismelia Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-21].