Gog i Magog

Gog i Magog – postać, kraina lub naród występujące w Biblii w kontekście apokaliptycznym. Przy końcu świata mają one najechać i spustoszyć Izrael. Nawiązania do Goga i Magoga obecne są także w mitologii i folklorze różnych krajów.

Historycznie chodzi prawdopodobnie o żyjącego w VII w. p.n.e. króla Lidii, Gygesa.

Relacja biblijna

Gog w Księdze Ezechiela jest apokaliptyczną postacią przybywającą z północy, władcą krainy Meszek i Tubal, która niszczy Izrael, ale potem zostaje sam pokonany przez Boga. Opis napaści Goga oraz jego klęski nawiązuje do „nieprzyjaciela z północy” przepowiadanego przez Jeremiasza oraz motywu klęski wrogów Izraela w górach obecnego u Izajasza.

Kraina Magog (Ez 38,2) oznacza prawdopodobnie akadyjskie mat Gog (ziemia Goga).

Gog i Magog pojawiają się ponownie w Nowym Testamencie w 20 rozdziale Apokalipsy świętego Jana, gdzie zostają zebrani przez Szatana, a ostatecznie rozbici przez Boga:

„I wyjdzie, aby uwodzić narody z czterech stron świata, Goga i Magoga, aby ich zgromadzić na bój.” (Ap 20, 8).

Same określenia pojawiają się również w innych miejscach Biblii:

W Koranie

Gog i Magog występują również w Koranie (Sura 18:94): Oni powiedzieli: „O Zul Karnajnie, Gog i Magog szerzą na ziemi zgorszenie. Czy mamy dać ci daninę, abyś między nami a nimi postawił przegrodę?”.

Identyfikacja

Ludy Goga i Magoga identyfikowano za Biblią z najróżniejszymi ludami, m.in. z:

W XX wieku amerykańscy kaznodzieje identyfikowali ich jako Związek Radziecki, a w XXI wieku jako Rosję czy Chiny Ludowe – według takich interpretacji biblijna apokalipsa ma być tożsama z III WŚ, a na rolę Rosji mają wskazywać przesłanki geograficzne (jest położona na północ od Izraela) i lingwistyczne.

Nawiązania kulturowe

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Narracja o zamknięciu nieczystych ludów

Pierwsze znane połączenie się tego motywu z narracją o budowie Bram Kaspijskich przez Aleksandra Wielkiego i zamknięciu nieczystych ludów, znajduje się w syryjskiej wersji legendy o Aleksandrze, choć prawdopodobnie jej geneza sięga przekroczenia Kaukazu przez Hunów.

Stamtąd przedostał się do arabskiej literatury eschatologicznej. U geografów arabskich terminy Jāġūġ i Māġūġ oznaczały mało znane im ludy zamieszkujące północne krańce ekumeny, na obszarze środkowej i północnej Azji, jak i północnej Europy.

Do Europy motyw zamkniętych ludów Goga i Magoga trafił za pośrednictwem Romansu o Aleksandrze, który wpłynął również na dwa najpowszechniejsze źródła, z których korzystano podczas recepcji historii Goga i Magoga – Apokalipsy Pseudo-Metodego i również za nią Kosmografię Etyka z Istrii.

Od przełomu IX i X wieku nazwa ta przeszła na Półwysep Skandynawski i jego mieszkańców. Z syryjskiego cyklu legend o Aleksandrze Wielkim pochodzi też podanie, że miał on zamknąć te groźne ludy za spiżową bramą.

Z kolei Marco Polo w Opisaniu świata wspomina, jakoby Aleksander Wielki zamknął za żelazną bramą ludy żyjące na północ od Armenii, identyfikując je z Kumanami.

Figury Goga i Magoga w Melbourne

Inne

Do postaci Goga odwołuje się Jordanes – historyk i kronikarz gocki, nadworny pisarz gockiego króla Gunthigisa. W księdze spisanej ok. 551 r. O pochodzeniu i czynach Gotów (Getica), umieszcza powiedzenie „Gog iste Gothus est”, co należy rozumieć jako „Gog jest Gotem”, jako forma odwołania do biblijnego Goga.

W Historii królów Brytanii Geoffreya z Monmouth występują olbrzymy z rodu Gogmagog, które zostały wytępione przez Brutusa, potomka Eneasza i przodka Brytyjczyków.

Popkultura

W Władcy Pierścieni orkowie przedstawieni są w kluczu apokaliptycznych ludów Goga i Magoga na podstawie narracji o zamknięciu nieczystych ludów przez Aleksandra.

Do postaci Goga i Magoga nawiązano również w powieści Ania ze Złotego Brzegu autorstwa Lucy Maud Montgomery. Gog i Magog są dwiema porcelanowymi figurami psów, które Ania Shirley otrzymała od panny Patty podczas swoich studiów uniwersyteckich.

W powieści Nigdziebądź, autorstwa Neila Gaimana, wspomina się Goga i Magoga jako gigantów.

W grze komputerowej studia New World Computing Inc. (Ubisoft) Heroes of Might & Magic 3 pojawia się zamek o nazwie Inferno, który reprezentuje siły stylizowane na zastępy piekielne. W jednostkach tego zamku pojawiają się jednostka miotająca ogniem o nazwie Gog i ich ulepszona wersja Magog.

Polski zespół thrash metalowy, Dragon, wydał płytę pod tytułem Horda Goga (oraz jego anglojęzyczny odpowiednik Horde of Gog).

Do Goga i Magoga w kontekście nadchodzącej apokalipsy odwołuje się wielokrotnie postać Mariana Janusza Paździocha w odc. 328 serialu Świat według Kiepskich, Dwa tysiące dwanaście.

Polityka

Napoleon i Wielka Armia była postrzegana przez Rosjan jako armia Goga i Magoga pod dowództwem Antychrysta.

Poseł na Sejm RP Grzegorz Braun, podczas 66. posiedzenia sejmu w dniu 10 listopada 2022, nazwał „ciurami obozu Goga i Magoga” posłów partii Prawo i Sprawiedliwość, nawiązując w ten sposób do próby wywarcia nacisku na byłego prezydenta Francji Jacques’a Chiraca przez byłego prezydenta USA Georga W. Busha, który w 2003 r., w tenże sposób, w imię walki z terroryzmem islamskim próbował zebrać poparcie dla planowanej inwazji na Irak. G. W. Bush argumentował wówczas, że gdy spojrzał na Bliski Wschód, zobaczył „Goga i Magoga przy pracy” oraz wypełniające się proroctwa biblijne.

Przypisy

  1. 1 2 Encyklopedia Biblijna, op.cit.
  2. ↑ Jr 1,14; 4,5; 6,1.22; 10,22; 13.20
  3. ↑ Iz 14,24-25; 17,12-14; 31,8-9
  4. ↑ Ap 20,8 w przekładach Biblii. (cyt za: Biblia Warszawsko-Praska)
  5. ↑ 1 Kron 5,4
  6. ↑ Rdz 10,2; 1 Kron 1,5
  7. ↑ Surah Al-Kahf - 94 [online], Quran.com [dostęp 2025-02-22] (ang.).
  8. ↑ Koran − przekład polski Musy Çaxarxana Czachorowskiego
  9. ↑ Andrew Runni Anderson: Alexander's gate, Gog and Magog, and the inclosed nations. Cambridge MA: The Mediaeval Academy of America, 1932, s. 6-14. ISBN 978-0-910956-07-9. (ang.).
  10. ↑ Agustí Alemany, Beyond the Wall: Eurasian Steppe Nomads in the Gog and Magog Motif, De Gruyter, 31 grudnia 2023, s. 23–54, DOI: 10.1515/9783110720235-002, ISBN 978-3-11-072023-5 [dostęp 2025-07-14] (ang.).
  11. ↑ What Are Gog and Magog?. ReligionForBreakfast 2026-03-12. [dostęp 2026-03-18].
  12. ↑ Andrew Runni Anderson: Alexander's gate, Gog and Magog, and the inclosed nations. Cambridge MA: The Mediaeval Academy of America, 1932, s. 20nn. ISBN 978-0-910956-07-9. (ang.).
  13. ↑ John Tolan, The geographer's world. From "Arabia Felix" to the "Balad al-Ifranj" (Land of Franks), [w:] Europe and the Islamic world: a history, John Victor Tolan i inni, Princeton - Oxford: Princeton University Press, 2013, s. 5, ISBN 978-0-691-14705-5 (ang.).
  14. ↑ Andrew Runni Anderson: Alexander's gate, Gog and Magog, and the inclosed nations. Cambridge MA: The Mediaeval Academy of America, 1932, s. 29, 34. ISBN 978-0-910956-07-9. (ang.).
  15. ↑ Ibn Fadlān, Kitāb, oprac. A. Kmietowicz, F. Kmietowicz, T. Lewicki, Ossolineum 1985, przyp. 380 i 386 (ze str. 179 i 181).
  16. ↑ Marco Polo, Opisanie świata, oprac. A.L. Czerny, 2003, 1,23
  17. ↑ Peter Calovcoressi, Kto jest kim w Biblii, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1992 (Prymasowska Seria Biblijna), s. 123, ISBN 83-7146-213-1.
  18. ↑ Aleksandra Klęczar, The black gate of Alexander? : tracing possible presence of the "Gate of Alexander" motif in J.R.R. Tolkien's "The Lord of the Rings", „Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis”, 2 (1), Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 55-66, ISSN 2084-3933 [dostęp 2025-07-14] (ang.).
  19. ↑ Neil Gaiman, Nigdziebądź, Wydawnictwo MAG, Warszawa 2016, ISBN 978-83-7480-662-6, str. 273.
  20. ↑ Inferno – Jednostki – Heroes III [online], Jaskinia Behemota [dostęp 2025-07-14] (pol.).
  21. ↑ Jednostki Inferno w Heroes III [online], tawerna.biz [dostęp 2025-07-14] (pol.).
  22. ↑ Heroes of Might and Magic® 3: Complete [online], GOG.com [dostęp 2025-06-22] (pol.).
  23. ↑ Wikicytaty - Marian Paździoch [online], wikiquote.org [dostęp 2025-05-18] (pol.).
  24. ↑ Andrew Runni Anderson: Alexander's gate, Gog and Magog, and the inclosed nations. Cambridge MA: The Mediaeval Academy of America, 1932, s. 14. ISBN 978-0-910956-07-9. (ang.).
  25. ↑ Grzegorz Braun: Nie popieramy tego diabelskiego systemu! [online], Kanał YouTube Konfederacji, 25 listopada 2022 (pol.).
  26. ↑ Bush, Gog and Magog [online], The Guardian, 10 sierpnia 2009 (ang.).

Bibliografia