
Grupy krwi – zestawy antygenów obecnych na powierzchni krwinek czerwonych i innych komórek krwi. W zależności od układu grupowego brane są pod uwagę różne zestawy antygenów. Niezgodność w obrębie układu grupowego wiąże się z reakcją odpornościową organizmu, polegającą na wytworzeniu przeciwciał skierowanych przeciwko nieprawidłowym antygenom, obecnym na erytrocytach. W ramach tego samego gatunku może istnieć wiele układów grupowych krwinek czerwonych. Zachowanie zasad zgodności w obrębie układów grupowych krwi jest istotne podczas transfuzji krwi, przeszczepiania narządów, a także w ciąży dla uniknięcia choroby hemolitycznej.
Ze względu na występowanie na erytrocytach swoistych antygenów wyróżnia się kilka układów grupowych. U człowieka do roku 2014 opisano trzydzieści pięć układów grupowych krwi, do 2025 czterdzieści osiem. Największe znaczenie z punktu widzenia praktyki medycznej mają:
Ponadto wyróżnia się następujące układy grupowe:
| Układ | Symbol | Rodzaj antygenu |
Liczba antygenów |
Nazwa genu | Lokalizacja genu na chromosomie |
|---|---|---|---|---|---|
| AB0/ABO | AB0/ABO | polisacharydy | 4 | AB0/ABO | 9 |
| Rh | Rh | białka D, c, C, E, e | 49 | RHD, RHCE | 1 |
| MNS | MNS | sjaloglikoproteiny | 43 | GYPA, GYPB, GYPE | 4 |
| P | P1 | – | 1 | P1 | 22 |
| Kell | KEL | glikoproteiny o charakterze endopeptydaz | 28 | KEL | 7 |
| Lutheran | LU | glikoproteiny | 21 | LU/BCAM | 19 |
| Lewis | LE | polisacharydy | 6 | FUT3 | 19 |
| Duffy | FY | glikoproteiny | 6 | DARC | 1 |
| Kidd | JK | – | 3 | SLC14A1 | 18 |
| Diego | DI | – | 21 | SLC4A1 | 17 |
| Yt | YT | – | 2 | ACHE | 7 |
| Xg | XG | – | 1 | XG | X |
| Scianna | S.C. | – | 5 | ERMAP | 1 |
| Dombrock | DO | – | 5 | ART4/DO | 12 |
| Colton | CO | – | 3 | AQP1 | 7 |
| Landsteiner-Wiener | LW | – | 3 | ICAM4 | 19 |
| Chido-Rodgers | CH/RG | – | 9 | C4A, C4B | 6 |
| Hh | H | – | 1 | FUT1 | 19 |
| Kx | XK | – | 1 | XK | X |
| Gerbich | GE | – | 8 | GYPC | 2 |
| Cromer | CROM | – | 13 | DAF | 1 |
| Knops | KN | – | 8 | CR1 | 1 |
| Indian | IN | – | 2 | CD44 | 11 |
| Ok | OK | – | 1 | BSG | 19 |
| Raph | MER2 | – | 1 | CD151 | 11 |
| JMH | JMH | – | 1 | SEMA7A | 15 |
| Ii | I | – | 1 | GCNT2 | 6 |
| Globoside | P | – | 1 | B3GALT3 | 3 |
| GIL | GIL | – | 1 | AQP3 | 9 |
| Langereis | LAN | białko ABCB6 (transporter porfiryn) | ? | ABCB6 | 2 |
| Junior | JR | ABCG2 (transporter, bierze udział w tworzeniu bariery między środowiskiem a organizmem) |
? | ABCG2 | 4 |
Badania na krwi zwierzęcej wykazały, że wszystkie gatunki zwierząt mają podobną ilość antygenów, co człowiek. Jak dotąd nie wskazano jednak żadnej przyczyny występowania w świecie zwierząt tak dużej liczby złożonych układów grup krwi. Pewne znaczenie może mieć fakt, że niektóre choroby występują u ludzi z określoną grupą krwi częściej (np. choroba wrzodowa dwunastnicy u osób z grupą krwi 0), jednak różnice są na tyle niewielkie, że może nie mieć to żadnego wpływu na dobór naturalny.
Odkrycia grup krwi dokonał austriacki uczony Karl Landsteiner w 1901 roku. Natomiast Ludwik Hirszfeld wraz z Emilem von Dungernem stworzył podstawy nauki o grupach krwi, wprowadzając ich oznaczenie symbolami A, B, AB, i 0, co następnie w 1928 roku przyjęto na całym świecie. Równocześnie pierwszy zajmował się dziedziczeniem zróżnicowania grupowego krwi, co wykorzystał do wykluczania niepewnego ojcostwa.