Gwidon Damazyn

Gwidon Edmund Damazyn (ur. 21 października 1908 w Bydgoszczy, zm. 16 października 1972 w Warszawie) – polski radiotechnik i inżynier, krótkofalowiec, uczestnik ruchu oporu w czasie II wojny światowej, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Buchenwald. Zasłynął zbudowaniem konspiracyjnej radiostacji, za pomocą której w kwietniu 1945 roku wysłano apel o pomoc dla więźniów obozu do wojsk alianckich.

Życiorys

Młodość i działalność radiotechniczna

Urodził się 21 października 1908 roku w Bydgoszczy jako syn Aleksego Damazyna i Kazimiery z domu Waligóra. Edukację rozpoczął w Krotoszynie, a następnie kontynuował ją w Poznaniu, gdzie zdobył wykształcenie radiotechniczne i zainteresował się krótkofalarstwem. Należał do Poznańskiego Klubu Krótkofalowców, a później działał w Bydgoskim Klubie Krótkofalowców.

Na początku lat 30. XX wieku pracował w Bydgoszczy jako kierownik techniczny zakładów „Natawis”. Brał udział w pracach nad radioodbiornikiem „Herold”, za który zakład otrzymał złoty medal na wystawie w Warszawie. W 1936 roku ożenił się z Janiną Waszak, a pod koniec tego roku zamieszkał z nią w Warszawie. W 1939 roku uzyskał licencję krótkofalarską ze znakiem SP2BD.

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej Damazyn został powołany do armii. Po demobilizacji i powrocie do Warszawy zaangażował się w działalność konspiracyjną, między innymi kolportował ulotki, organizował spotkania i słuchał zagranicznych audycji radiowych. 29 marca 1940 roku został aresztowany przez Gestapo i osadzony w więzieniu na Pawiaku. W więzieniu wykorzystywał znajomość języków obcych oraz umiejętności techniczne, zajmując się między innymi naprawą radioodbiorników.

Radiostacja w Buchenwaldzie

23 marca 1941 roku został deportowany do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Buchenwald, gdzie otrzymał numer więźniarski 712. Pracował w różnych komandach roboczych, a w 1942 roku został przydzielony do komanda elektryków. Zaangażował się w obozowy ruch oporu, w którym wykorzystywał swoją wiedzę z zakresu radiotechniki. Zbudował odbiornik umożliwiający potajemny nasłuch informacji o przebiegu wojny i postępach wojsk alianckich.

Niemieckie źródła podają, że Damazyn zbudował łącznie „w ciągu trzech i pół roku siedem odbiorników radiowych”. Konstruował je przede wszystkim nocą, w kabinie kinowej. Materiały przemycano tam z komanda administracji obozowej (w którym Damazyn pracował jako specjalista) albo kradziono je podczas naprawy radiowych urządzeń nadawczych SS.

W ramach działalności konspiracyjnej w obozie Damazyn uczestniczył w pracach sekcji wojskowej Międzynarodowej Organizacji Wojskowej więźniów. Współpracował z innymi członkami ruchu oporu przy budowie krótkofalowego nadawczo-odbiorczego urządzenia telegraficznego. Urządzenie miało umożliwić nawiązanie łączności z wojskami alianckimi w sytuacji zagrożenia likwidacją obozu przez Niemców.

8 kwietnia 1945 roku, w obliczu zbliżającej się likwidacji obozu, Damazyn nadał w języku angielskim i niemieckim wezwanie o pomoc skierowane do aliantów, w tym do wojsk amerykańskich dowodzonych przez generała George’a Pattona. W depeszy informowano o zagrożeniu więźniów i proszono o pilną interwencję. Pomimo odcięcia zasilania przez załogę SS radiostacja nadal działała dzięki wcześniej przygotowanemu dodatkowemu źródłu energii.

Według relacji przytoczonej w opracowaniu Polskiego Związku Krótkofalowców nadano również odpowiedź potwierdzającą odbiór wezwania, wzywającą więźniów do wytrwania i zapowiadającą nadejście pomocy. Wkrótce potem, 11 kwietnia 1945 roku, więźniowie przejęli kontrolę nad częścią obozu, a do Buchenwaldu dotarły wojska amerykańskie. Działalność radiowa Damazyna stała się jednym z symboli oporu więźniów i walki o przetrwanie w ostatnich dniach istnienia obozu.

Okres powojenny

Po wyzwoleniu Buchenwaldu Damazyn pozostał w obozie do 2 maja 1945 roku, a następnie wrócił do Warszawy. Uruchomił warsztat radiotechniczny przy ulicy Hożej, który stał się miejscem spotkań krótkofalowców ocalałych z wojny. 13 października 1946 roku uczestniczył w zebraniu organizacyjnym Polskiego Związku Krótkofalowców, podczas którego został wybrany skarbnikiem komitetu organizacyjnego. W późniejszym okresie zrezygnował z działalności organizacyjnej w środowisku krótkofalarskim.

Po wojnie ukończył studia w trybie zaocznym i uzyskał tytuł inżyniera. Pracował między innymi w Spółdzielni Pracy „Eureka” w Warszawie, gdzie kierował kontrolą techniczną. Za swoją działalność został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari w 1959 roku, Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 w 1966 roku oraz Krzyżem Partyzanckim w 1971 roku.

Zmarł nagle 16 października 1972 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Gwidon Edmund Damazyn ps. „Baron” SP2BD. SP OTC – Polski Związek Krótkofalowców.
  2. ↑ Hermann Langbein: ... nicht wie die Schafe zur Schlachtbank: Widerstand in den nationalsozialistischen Konzentrationslagern 1938–1945. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag, 1980, s. 322. ISBN 3-596-23486-7. (niem.).

Bibliografia