Łysak wspaniały

Łysak wspaniały
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	Galerinaceae
Rodzaj	łysak
Gatunek	łysak wspaniały
	Nazwa systematyczna
	Gymnopilus junonius (Fr.) P.D. Orton; Trans. Br. mycol. Soc. 43(2): 176 (1960)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Łysak wspaniały (Gymnopilus junonius (Fr.) P.D. Orton) – gatunek grzybów należący do rodziny Galerinaceae.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries, nadając mu nazwę Agaricus junonius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1960 r. Peter Darbishire Orton. Synonimy:

Agaricus aureus Bull. 1782
Agaricus junonius Fr. 1821
Fungus aureus (Gray) Kuntze 1898
Gymnopilus junonius (Fr.) P.D. Orton 1960 var. junonius
Gymnopilus spectabilis var. junonius (Fr.) Kühner & Romagn. 1953
Lepiota aurea Gray 1821
Pholiota grandis Rea 1903
Pholiota junonia (Fr.) P. Karst. 1879
Pholiota spectabilis var. junonia (Fr.) J.E. Lange 1940
Tricholoma aureum (Gray) Sacc. 1911

Władysław Wojewoda ze współautorami w 1999 r. zaproponowali nazwę łysak wspaniały, dawniej w polskim piśmiennictwie opisywany był jako łuszczak wspaniały, łuskwiak wspaniały i bedłka wspaniała.

Morfologia

Kapelusz

Średnica 6–15 cm. U młodych osobników jest półkulisty i zamszowy, potem wypukły i w końcu rozpostarty. Barwa żółtoochrowa, żółtordzawa, rudawa, brązowopomarańczowa, powierzchnia sucha, pokryta wrośniętymi łuskami o barwie brązowej.

Blaszki

Średnio gęste, nieco zbiegające ząbkiem lub przyrośnięte. Początkowo mają barwę kremową, potem jasnożółtobrązową, w końcu rdzawobrązową.

Trzon

Wysokość 8–20 cm, grubość 1–3 cm, kształt walcowaty, wrzecionowaty, dołem zgrubiały i często korzeniasty. Posiada dość trwały pierścień. Nad pierścieniem jest gładki, tylko oprószony, pod pierścieniem pokryty brązowymi, drobnymi włókienkami i kosmkami. Barwa jasnożółta, w kierunku podstawy ciemniejąca do czerwonobrązowej.

Miąższ

Twardy, żółty. Ma przyjemny, grzybowy zapach, ale w smaku jest gorzki.

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników rdzawobrązowy. Zarodniki rdzawopomarańczowe, elipsoidalne, chropowate, o rozmiarach 7–15 × 4,6–6 μm. Podstawki 2 lub 4-sterygmowe. Pleurocystyd brak. Cheilocystydy wrzecionowate, wybrzuszone, o rozmiarach 18–24 × 4–7μm.

Gatunki podobne

Gatunek trudny do pomylenia. Wyróżnia się wśród innych rosnących na drzewie swoimi dużymi rozmiarami, a także barwą i pierścieniem na trzonie. Starsze i małe okazy mogą być ewentualnie pomylone z łuskwiakiem nastroszonym (Pholiota squarrosa).

Występowanie i siedlisko

Jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie, występuje także w Ameryce Północnej (USA i Kanada), Japonii, Australii i Nowej Zelandii. W Europie Środkowej występuje w rozproszeniu, w Polsce jest rzadki.

Owocniki wyrastają w lasach, czasami także w parkach i przy drogach na pniach i na próchniejącym drewnie, zwłaszcza brzozy, sosny i dębu. Pojawiają się od lipca do października.

Znaczenie

Saprotrof, grzyb trujący.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2016-11-07] (ang.).
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2016-11-07] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 279, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 5 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 160, ISBN 978-83-245-9550-1 .
↑ Till R.T.R. Lohmeyer Till R.T.R., UteU. Kũnkele UteU., Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 133, ISBN 83-85444-65-3 .
1 2 3 4 5 6 MarekM. Snowarski MarekM., Grzyby, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 171, 177, ISBN 978-83-7073-776-4 .
↑ Shroomery ''Gymnopilus junonius'' [online] [dostęp 2016-11-07] .
↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2016-11-07] .
↑ AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 256, ISBN 978-83-258-0588-3 .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2016-11-07] (ang.).

[sf-2] Species Fungorum [online] [dostęp 2016-11-07] (ang.).

[check-3] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 279, ISBN 83-89648-09-1 .

[wag-4] 1 2 3 4 5 PavolP. Škubla PavolP., Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 160, ISBN 978-83-245-9550-1 .

[griz-5] Till R.T.R. Lohmeyer Till R.T.R., UteU. Kũnkele UteU., Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 133, ISBN 83-85444-65-3 .

[snow-6] 1 2 3 4 5 6 MarekM. Snowarski MarekM., Grzyby, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 171, 177, ISBN 978-83-7073-776-4 .

[gym-7] Shroomery ''Gymnopilus junonius'' [online] [dostęp 2016-11-07] .

[disc-8] Discover Life Maps [online] [dostęp 2016-11-07] .

[gmin-9] AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 256, ISBN 978-83-258-0588-3 .