Gymnopus

Łysostopek
Ilustracja
Łysostopek pospolity (Gymnopus dryophilus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

Omphalotaceae

Rodzaj

łysostopek

Nazwa systematyczna
Gymnopus (Pers.) Roussel
Fl. Calvados, Edn 2: 62 (1806)
Łysostopek wodnisty
Łysostopek niemiły
Łysostopek pozrastany

Gymnopus (Pers.) Roussel (łysostopek) – rodzaj grzybów należący do rodziny Omphalotaceae.

Charakterystyka

Gatunki obecnie zaliczane do tego rodzaju są zasadniczo zdefiniowane genetycznie. Są to drobne grzyby kapeluszowe o białym lub jasnokremowym wysypie zarodników. Owocniki mają centralny trzon, elastyczny trzon i dość mięsisty kapelusz, albo mają bardzo cienki, często ciemny trzon i prawie nie mają miąższu kapelusza. Blaszki są wolne lub przyrośnięte. Zarodniki mają cienkie ściany i w odczynniku Melzera nie są ani amyloidalne, ani dekstrynoidalne Nawet dojrzewające zarodniki nie stają się wtórnie dekstrynoidalne, co może mieć miejsce w blisko spokrewnionym rodzaju grzybów o różowych zarodnikach (Rhodocollybia). Strzępki skórki kapelusza mogą być guzowate lub rozgałęzione.

Większość gatunków to grzyby saprotroficzne żyjące w ściółce liściowej i iglastej. Łysostopek wrzecionowatotrzonowy (Gymnopus fusipes) jest prawdopodobnie pasożytem korzeni różnych drzew liściastych, najczęściej dębów, ale może także rozwijać się jako saprotrof na martwych korzeniach. Grzyby z grupy gatunków skupionych wokół łysostopka pospolitego (Gymnopus dryophilus) są uważane za jadalne.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

W 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon utworzył takson Agaricus sect. Gymnopus, w 1806 r. Henri François Anne de Roussel wydzielił z niego rodzaj Gymnopus. Niektóre gatunki zaliczane były do rodzaju Collybia (pieniążek), stąd też wiele łysostopków znanych jest pod tą nazwą. Synonimy naukowe: Agaricus familia Gymnopus Pers., Dictyoploca Mont. ex Pat. Polską nazwę łysostopek podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był też pod nazwami: bedłka, kółkorodek i pieniążek.

Występujące w Polsce

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody oraz innych źródeł (oznaczone przypisami).

Niektóre inne gatunki

Przypisy

  1. 1 2 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05].
  2. ↑ Jadson J.S. Oliveira, Ruby Vargas-Isla, Tiara S. Cabral, Doriane P. Rodrigues, Noemia K. Ishikawa, Progress on the phylogeny of the Omphalotaceae: Gymnopus s. str., Marasmiellus s. str., Paragymnopus gen. nov. and Pusillomyces gen. nov., „Mycological Progress”, 18 (5), 2019, s. 713–739, DOI: 10.1007/s11557-019-01483-5, ISSN 1617-416X.
  3. 1 2 Vladimír Antonín, Machiel E. Noordeloos, A monograph of marasmioid and collybioid fungi in Europe, Eching, Germany: IHW-Verlag, 2010, s. 1–479, ISBN 978-3-930167-72-2.
  4. ↑ Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 142–146, ISBN 978-83-258-0588-3.
  5. ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15].
  6. 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 280–284, ISBN 83-89648-09-1.
  7. ↑ Stowarzyszenie „Człowiek i Przyroda”. Śluzowce Myxomycetes, grzyby Fungi i mszaki Bryophyta Wigierskiego Parku Narodowego [online] [dostęp 2015-06-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-06-29].
  8. ↑ S. Friedrich, Threatened and protected macromycetes in the Wkrzańska Forest, „Acta Mycologica”, 41 (2), 2006, s. 229–240.
  9. 1 2 3 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08].
  10. ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2024-01-03].