Amunicja przeciwpancerna

Ten artykuł od 2012-10 wymaga zweryfikowania podanych informacji.

Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Amunicja przeciwpancerna – termin określający ogół pocisków artyleryjskich, rakiet, min, granatów oraz pocisków wystrzeliwanych z broni strzeleckiej przeznaczonych do rażenia celów opancerzonych – czołgów, opancerzonych wozów bojowych oraz umocnień. Celem tego rodzaju pocisków jest przebicie jak najmocniejszego pancerza. Głównym czynnikiem rażącym większości rodzajów amunicji przeciwpancernej jest ich energia kinetyczna.

Rodzaje pocisków przeciwpancernych

Pełnokalibrowy

ang. AP, armour piercing
Najprostsza odmiana amunicji przeciwpancernej, pocisk zbudowany jest ze specjalnie utwardzonego metalu, którego zadaniem jest przebicie pancerza. Podstawową wadą takiej amunicji jest to, że bardzo twarde, ale kruche, pociski mogą się łamać, rozpryskiwać na pancerzu, nie przebijając go. Niektóre rodzaje są dodatkowo wyposażone w niewielki ładunek kruszący, który detonuje w momencie uderzenia lub z niewielkim opóźnieniem, powodując większe zniszczenia. Takie pociski są określane w terminologii angielskiej jako APHE, Armour Piercing High Explosive.

Pełnokalibrowy z czepcem

ang. APC, Armour Piercing, Capped
Aby zapobiegać ewentualnemu rozpryskiwaniu się pocisku na pancerzu, jego nos jest pokryty czepcem z miękkiego metalu, którego zadaniem jest osłabienie niekorzystnych zjawisk występujących podczas uderzenia w pancerz.

Pełnokalibrowy z czepcem i czepcem balistycznym

ang. APCBC, Armour Piercing, Capped, with Ballistic Cap
Czepiec wprowadzony w pociskach APC poprawił przebijalność pancerza, ale miał ujemny wpływ na zasięg broni, jako że stawiał większy opór powietrza w locie. Aby temu zapobiec dodano czepiec balistyczny – specjalnie wyprofilowany nos zmniejszający opór powietrza i poprawiający osiągi balistyczne pocisku.

Podkalibrowy z odrzucanym sabotem

Osobny artykuł: pocisk podkalibrowy.

ang. APDS, Armour Piercing Discarding Sabot
Ze wzrostem kalibru armaty rośnie też ciężar pocisku i coraz trudniej jest nadać mu odpowiednią prędkość wylotową. Jednym z rozwiązań tego problemu jest tak zwana amunicja podkalibrowa z odrzucanym sabotem (ang. Armour Piercing, Discarding Sabot). Pocisk podkalibrowy ma znacznie mniejszą średnicę (kaliber) niż lufa armaty i otoczony jest sabotem, czyli specjalnym pierścieniem lub "koszulką" stabilizującą go w przewodzie lufy i zapobiegającą uciekaniu gazów prochowych nadających pociskowi energię kinetyczną. Sabot odpada od pocisku w momencie opuszczenia lufy. W porównaniu z pociskami przeciwpancernymi pełnokalibrowymi, pociski podkalibrowe charakteryzują się mniej więcej dwukrotnie większą przebijalnością pancerza. Po raz pierwszy amunicję tego rodzaju opracowano w roku 1944 dla angielskich armat przeciwpancernych kalibru 57 mm i 76,2 mm.

Podkalibrowy stabilizowany brzechwowo z odrzucanym sabotem, (ze smugaczem)

ang. APFSDS-(T), Armour-piercing, fin stabilised, discarding sabot, (with tracer)
Nowoczesna odmiana pocisków podkalibrowych przystosowana do strzelania z dział gładkolufowych. Pociski tego typu przypominają wyglądem strzałę z ostrym nosem, stabilizowaną w locie przez stateczniki, znajdujące się w tylnej części pocisku. Zazwyczaj produkowane są z bardzo twardego, ciężkiego metalu jak wolfram lub uran zubożony. Do tej kategorii należą amerykańskie pociski M827 i M829 wystrzeliwane z armaty M256 stosowanej w czołgach M1 Abrams w wersjach A1 i A2, także niemiecki DM33 i DM43.

Pełnokalibrowy z rdzeniem

ang. APCR, Armour Piercing, Composite Rigid
Odmiana pocisku podkalibrowego opracowana nieco wcześniej niż APDS, ale z zewnątrz przypominająca zwykłe pociski pełnokalibrowe. Wykonany z twardego i ciężkiego metalu rdzeń otoczony jest miękkim, lekkim płaszczem, który nie jest odrzucany w locie. Podczas lotu oraz w momencie uderzenia w cel warstwa zewnętrzna spełnia podobną rolę jak czepiec i czepiec balistyczny.

Kumulacyjny

Osobny artykuł: pocisk kumulacyjny.

ang. HEAT, High Explosive, Anti-Tank
Idea ładunku kumulacyjnego wymyślona w XIX w. została zastosowana w praktyce w pociskach używanych podczas II wojny światowej. Pociski z ładunkiem kumulacyjnym mogą być wystrzeliwane z działa lub dostarczane do celu przy użyciu napędu rakietowego lub niewielkiego ładunku miotającego. Najbardziej znane uzbrojenie wykorzystujące efekt kumulacyjny to niemieckie Panzerfaust i Panzerschreck, brytyjskie PIAT, polski RPG-76 Komar, sowiecki RPG-7 czy amerykańskie Bazooka i LAW. W przypadku stosowania pocisków kumulacyjnych nie można stosować stabilizacji ruchem obrotowym, gdyż znacznie zmniejsza to ich skuteczność, ruch wirowy bowiem powoduje rozpraszanie się wiązki kumulacyjnej. Stosuje się stabilizację aerodynamiczną albo inne środki stabilizacji toru lotu. Środkiem obronnym jest stosowanie pancerzy wielowarstwowych, odpowiednie kształtowanie pancerza, aby rozproszyć wyzwoloną energię, jak i pancerzy reaktywnych (np. stosowany w czołgu PT-91 pancerz ERAWA). Obecnie stosowane są pociski kumulacyjne w układzie tandemowym, które są znacznie skuteczniejsze przeciw pancerzowi reaktywnemu.

Przeciwpancerny pocisk odkształcalny

ang. HESH, High Explosive Squash Head
Pocisk taki składa się z cienkościennej skorupy wypełnionej plastycznym materiałem wybuchowym i zapalnika dennego. W momencie trafienia w cel plastyczny materiał wybuchowy tworzy na nim płaski placek, który jest detonowany przez zapalnik. Powstające w wyniku wybuchu fale uderzeniowe po wniknięciu w pancerz interferują w pobliżu jego wewnętrznej powierzchni, skutkiem czego powstają naprężenia. W ich wyniku od wewnętrznej strony pancerza powstają odpryski, skutecznie rażące wnętrze wozu bojowego. Pierwszy raz zastosowany w latach 40. XX w. Obecnie słabo skuteczny przeciwko nowoczesnemu pancerzowi wielowarstwowemu, lecz z powodzeniem stosowane przeciwko różnego rodzaju umocnieniom i elementom fortyfikacji, np. przeciw murom.

Rodzaje pocisków przeciwpancernych
Grafika	Nazwa	Opis
	AP (armour piercing) pełnokalibrowy
	APC (Armour Piercing, Capped) pełnokalibrowy z czepcem	Szary: czepiec
	APBC (Armour Piercing, with Ballistic Cap) pełnokalibrowy z czepcem balistycznym	Biały: czepiec balistyczny
	APCBC (Armour Piercing, Capped, with Ballistic Cap) pełnokalibrowy z czepcem i czepcem balistycznym	Szary: czepiec Biały: czepiec balistyczny
	APCR (Armour Piercing, Composite Rigid) pełnokalibrowy z rdzeniem	Niebieski: twardy rdzeń
	APHE (Armour Piercing High Explosive) przeciwpancerno-odłamkowy	czerwony: materiał wybuchowy
	APDS (Armour Piercing Discarding Sabot) podkalibrowy z odrzucanym sabotem	Niebieski: penetrator Brązowy: sabot
	APFSDS (Armour-piercing, fin stabilised, discarding sabot) podkalibrowy stabilizowany brzechwowo z odrzucanym sabotem	Niebieski: penetrator Brązowy: sabot

Bibliografia

Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 11. ISBN 83-86028-01-7.
Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982, s. 189–190. ISBN 83-11-06699-X.

Linki zewnętrzne

Amunicja przeciwpancerna dla Leopardów. defence24.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-05)]., typu APFSDS-T (Armor Piercing, Fin Stabilized, Discarding Sabot-Tracer)