Heinz Kloss

Heinz Kloss
Data i miejsce urodzenia	30 października 1904 ; Halle (Saale)
Data śmierci	13 czerwca 1987
Zawód, zajęcie	językoznawca
Narodowość	niemiecka

Heinz Kloss (ur. 30 października 1904 w Halle (Saale), zm. 13 czerwca 1987 w Groß-Gerau) – niemiecki językoznawca, światowej sławy autorytet w dziedzinie mniejszości językowych.

Życiorys

Studiował na Uniwersytetach w Halle i Berlinie prawo i ekonomię. Studia ukończył w roku 1926. W roku 1929 na Uniwersytecie w Innsbrucku uzyskał doktorat z językoznawstwa (temat rozprawy doktorskiej: Fremdsprachige Einwanderung in das französische Sprachgebiet Frankreichs vor dem Weltkrieg).

W latach 1927-1945 pracował w Niemieckim Instytucie ds. Zagranicy (deutsches Auslandsinstitut). Od 1943 do końca wojny służył w wojsku jako tłumacz i nazistowski propagandysta, zwolennik ideologii rasowej. Po wojnie do roku 1952 współpracował z władzami amerykańskimi w Stuttgarcie w charakterze doradcy pedagogicznego. W latach 1953-1959 był kierownikiem wydziału w Niemieckim Instytucie ds. Zagranicy. Do 1970 kierował instytutem badawczym ds. języków i narodowości w Kilonii i Marburgu. Po włączeniu jednostki do Instytutu Języka Niemieckiego w Mannheimie został tam zatrudniony w pracowni zajmującej się wielojęzycznością (Arbeitsstelle für Fragen der Mehrsprachigkeit).

W celach badawczych wielokrotnie przebywał w USA, ale też w Kanadzie, w Indiach, w Republice Południowej Afryki.

Wprowadził do socjolingwistyki terminy Abstand- i Ausbausprachen, określające dwa typy kryteriów definiujących pojęcie języka. O samodzielnym języku (nie dialekcie) można mówić wtedy, gdy różni się on w swojej strukturze zasadniczo od innych języków (Abstandsprache). „Ausbausprache” to język, który może być używany w różnych sytuacjach, jako język naukowy, język polityki, język używany na co dzień itp.

Zdefiniował też pojęcie języków policentrycznych (pluricentrycznych).

Wybrana twórczość

Nebensprachen: eine sprachpolitische Studie über die Beziehungen eng Verwandter Sprachgemeinschaften, Wilhelm Braumüller, Universitäts-Verlagsbuchhandlung, 1929 .
Das Volksgruppenrecht in den Vereinigten Staaten von Amerika, Essener Verlagsanstalt, 1940–1942 . (dwa tomy)
Abstand languages and Ausbau languages, „Anthropological Linguistics”, 9 (7), 1967, s. 29–41, DOI: 10.1515/9783110860252.278, ISBN 978-3-11-086025-2 .
Abstandsprachen und Ausbausprachen, [w:] JoachimJ. Göschel JoachimJ., NorbertN. Nail NorbertN., Gaston van derG. Elst Gaston van derG. (red.), Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung, Wiesbaden: F. Steiner, 1976 (Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16), s. 301–322, ISBN 978-3-515-02305-4 .
The American Bilingual Tradition, Newberry House, 1977, ISBN 978-0-912066-06-6 .

Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800 (1978)
(współred.) Deutsche Sprachkontakte in Übersee. Nebst einem Beitrag zur Theorie der Sprachkontaktforschung (1979)

Przypisy

↑ 'A complicated young man with a complicated fate, in a complicated time’: Heinz Kloss and the ethnic missionaries of the Third Reich, [w:] Christopher M.Ch.M. Hutton Christopher M.Ch.M., Linguistics and the Third Reich: Mother-tongue Fascism, Race and the Science of Language, London–New York: Routledge, 1999, s. 153–154, DOI: 10.4324/9780203021019, ISBN 978-0-415-18954-5, ISBN 978-0-203-02101-9, OCLC 38520156 (ang.).
1 2 3 Heinz Kloss - Forschungsstelle Kulturimpuls - Biographien Dokumentation
↑ CorneliaC. Wilhelm CorneliaC., Nazi Propaganda and the Uses of the Past: Heinz Kloss and the Making of a "German America", „Amerikastudien / American Studies”, 47 (1), 2002, s. 55–83, ISSN 0340-2827 [dostęp 2025-12-06] .
1 2 SnježanaS. Kordić SnježanaS., Plurizentrische Sprachen, Ausbausprachen, Abstandsprachen und die Serbokroatistik, „Zeitschrift für Balkanologie”, 45 (2), 2009, s. 210–215, ISSN 0044-2356, OCLC 680567046, SSRN 3439240 (niem.).
↑ VítV. Dovalil VítV., Jazyk typu Ausbau – jazyk typu Abstand, [w:] PetrP. Karlík, MarekM. Nekula, JanaJ. Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
↑ Abstand und Ausbau: Was macht eine Sprache zu einer Sprache? [online], te.ma, 1 grudnia 2023 [dostęp 2025-12-06] (niem.).

[hutton-1] 'A complicated young man with a complicated fate, in a complicated time’: Heinz Kloss and the ethnic missionaries of the Third Reich, [w:] Christopher M.Ch.M. Hutton Christopher M.Ch.M., Linguistics and the Third Reich: Mother-tongue Fascism, Race and the Science of Language, London–New York: Routledge, 1999, s. 153–154, DOI: 10.4324/9780203021019, ISBN 978-0-415-18954-5, ISBN 978-0-203-02101-9, OCLC 38520156 (ang.).

[:0-2] 1 2 3 Heinz Kloss - Forschungsstelle Kulturimpuls - Biographien Dokumentation

[3] CorneliaC. Wilhelm CorneliaC., Nazi Propaganda and the Uses of the Past: Heinz Kloss and the Making of a "German America", „Amerikastudien / American Studies”, 47 (1), 2002, s. 55–83, ISSN 0340-2827 [dostęp 2025-12-06] .

[kordic-4] 1 2 SnježanaS. Kordić SnježanaS., Plurizentrische Sprachen, Ausbausprachen, Abstandsprachen und die Serbokroatistik, „Zeitschrift für Balkanologie”, 45 (2), 2009, s. 210–215, ISSN 0044-2356, OCLC 680567046, SSRN 3439240 (niem.).

[czechency-5] VítV. Dovalil VítV., Jazyk typu Ausbau – jazyk typu Abstand, [w:] PetrP. Karlík, MarekM. Nekula, JanaJ. Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).

[6] Abstand und Ausbau: Was macht eine Sprache zu einer Sprache? [online], te.ma, 1 grudnia 2023 [dostęp 2025-12-06] (niem.).

Data i miejsce urodzenia	30 października 1904 Halle (Saale)
Data śmierci	13 czerwca 1987
Zawód, zajęcie	językoznawca
Narodowość	niemiecka

Heinz Kloss

Życiorys

Wybrana twórczość

Przypisy

Linki zewnętrzne