Helena Nasfeter

Majątek klucz ręczajski

W XVI wieku majątek należał do Ręczajskich, następnie do Radziwiłłów, Czartoryskich i przez ślub Zofii Czartoryskiej do Zamojskich. Pełnił głównie funkcję terenów myśliwskich, bo w 80% składał się z lasów. Za udział w powstaniu styczniowym dobra Zamojskich zostały skonfiskowane i częściowo rozdzielone między chłopów, ale akurat klucz ręczajski w drugiej połowie XIX wieku odkupili od nich żydowscy fabrykanci, wśród których był dziadek Heleny, Marcus. Po śmierci matki Heleny (1925) cały majątek odziedziczyła córka.

Małżeństwo

17 lutego 1920 w parafii pw. Świętego Antoniego z Padwy przy ulicy Senatorskiej w Warszawie odbył się chrześcijański ślub Heleny Ireny Reniewickiej z dużo starszym Stefanem Władysławem Nasfeterem. Helena wniosła w posagu majątek ziemski pod Wołominem. Po ślubie przyjechali do Wołomina, byli pierwszymi od wieków właścicielami klucza ręczajskiego, którzy się w nim osiedlili.

Ze względu na działalność społeczną Helena cieszyła się dużym szacunkiem w Wołominie. Pełniła funkcje w formalnych i nieformalnych organizacjach czy inicjatywach lokalnych. Najbardziej znany jest udział jej i męża w budowie kościoła pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Wołominie. Nasfeterowie byli fundatorami jednego z bocznych ołtarzy, w którym umieszczono figury ich patronów – św. Stefana i św. Heleny. Dla parafii przekazali również bezpłatnie część swoich gruntów pod cmentarz. Małżonkowie byli chrzestnymi rodzicami sztandaru cechu w Wołominie. Towarzystwo Pomocy Biednym Dzieciom, które utrzymywało wołomiński sierociniec, cieszyło się opieką i hojnym ofiarodawstwem Nasfeterów, którzy wspomagali również finansowo Koło Polskiej Macierzy Szkolnej w Wołominie.

Czas wojny

Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu 14 września 1939 wojsk niemieckich do Wołomina, Helena wraz z mężem pozostali w swoim majątku. Na pierwszy rzut oka nic nie wskazywało na to, że jest Żydówką. Jej panieńskie nazwisko brzmiało Reniewicka, na imię miała Helena, a na drugie Irena, posiadała też prawdziwy akt chrztu, była katoliczką, matka miała na imię Katarzyna, a jedynie imię ojca zdradzało jej żydowskie korzenie. Stefan unikał konfrontacji z okupantem, prawdopodobnie by ochronić swoją żonę przed wysłaniem do getta w Wołominie czy do obozu zagłady w Treblince. Mimo tego Helena osobiście przygotowywała uciekinierom z getta pożywienie i drobne zapasy, aby następnej nocy mogli, posileni i zaopatrzeni na kilka następnych dni, powrócić do getta. Opowiadał o tych wydarzeniach bratanek Stefana Nasfetera, Janusz Nasfeter, w filmie dokumentalnym Grzegorza Królikiewicza z 1996 pt. „Piękne lata niewoli”, który w pierwszych latach okupacji hitlerowskiej spędził kilka tygodni w majątku Nasfeterów, pomagając ciotce Helenie przy ratowaniu ukrywających się w ich majątku Żydów. Po wojnie opuściła Wołomin i zamieszkała w Warszawie przy ulicy Stalowej 9. Z dokumentów zachowanych w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie wynika, że zamierzała opuścić Polskę, starając się o wyjazd do Francji, a konkretnie do Paryża. Miała tam rodzinę ze strony swojej matki, Rattnerów, którzy przeżyli wojnę i okupację we Francji. Do wyjazdu jednak nie doszło, ponieważ w styczniu 1948 władze Polski Ludowej zamknęły granicę dla emigrantów. Przez dłuższy czas zarabiała jako nauczycielka języka francuskiego.

Śmierć

Zmarła jako wdowa (mąż zmarł 13 lat wcześniej), przeżywszy 68 lat. Została pochowana na warszawskim Cmentarzu Stare Powązki, w grobowcu rodzinnym Reniewickich i Nasfeterów. Spoczywa tam razem z mężem oraz z rodzicami, Saulem i Katarzyną Reniewickimi (kwatera 213, rząd 1, grób numer 4).