1896
Rządzący państwami w 1896
Wydarzenia na świecie
2 stycznia – klęską zakończył się brytyjski rajd zbrojny zorganizowany przez Leandera Starra Jamesona i podległych jemu policjantów z Rodezji i Beczuany przeciwko Republice Południowoafrykańskiej .
4 stycznia – USA : Utah jako 45. stan dołączyło do Unii.
21 stycznia – założono argentyński klub piłkarski Club Atlético Banfield .
22 stycznia – I wojna włosko-abisyńska : kapitulacja włoskiego garnizonu w oblężonym Mekelie .
1 lutego – w Teatro Regio w Turynie odbyła się premiera opery Cyganeria Giacoma Pucciniego.
9 lutego – w Sankt Petersburgu zakończyły się pierwsze mistrzostwa świata w łyżwiarstwie figurowym . W jedynej rozegranej konkurencji solistów zwyciężył Niemiec Gilbert Fuchs .
14 lutego – Theodor Herzl opublikował traktat Państwo Żydowskie , będący podstawą ideologiczną syjonizmu .
25 lutego – Paul de Smet de Naeyer został premierem Belgii .
26 lutego – Henri Becquerel odkrył zjawisko radioaktywności obserwując wpływ na materiał światłoczuły skały zawierającej uran .
1 marca – wojska etiopskie pokonały wojska włoskie w bitwie pod Aduą .
3 marca – założono klub piłkarski Lyn Fotball .
4 marca – Martinus Theunis Steyn został prezydentem Wolnego Państwa Orania .
9 marca – premier Francisco Crispi podał się do dymisji po klęsce wojsk włoskich w bitwie pod Aduą z Etiopczykami.
10 marca – Grek Charilaos Vasilakos wygrał pierwszy bieg maratoński , uzyskując czas 3 godz. 18 min.
24 marca :
brytyjski pionier filmu Robert William Paul przedstawił, za pomocą teatrografu (wynalazca Brit Acres), „żywe obrazy”.
Aleksandr Popow nawiązał łączność radiową i przekazał znaki telegraficzne na odległość ponad 250 m.
Joseph Conrad ożenił się z Jessie George.
31 marca – Tirésias Simon-Sam został prezydentem Haiti .
3 kwietnia – we Włoszech ukazało się pierwsze wydanie La Gazzetta dello Sport .
6 –15 kwietnia – pierwsze nowożytne, letnie Igrzyska Olimpijskie w Atenach . Pierwszym mistrzem olimpijskim został amerykański trójskoczek James Connolly .
10 kwietnia – Spiridon Luis wygrał bieg maratoński podczas I Igrzysk Olimpijskich w Atenach.
12 kwietnia – założono klub piłkarski Hannover 96 .
14 kwietnia – w USA opatentowano płatki kukurydziane .
16 kwietnia – amerykańskie Towarzystwo Filmowe (założyciel Thomas Alva Edison ) zorganizowało w Nowym Jorku zorganizowało pierwsze publiczne przedstawienie kinowe na zachodniej półkuli.
19 kwietnia – odbył się pierwszy wyścig kolarski Paryż-Roubaix .
21 kwietnia – został ustanowiony Królewski Order Wiktoriański .
29 kwietnia – Jules Méline został premierem Francji .
1 maja :
2 maja – w ramach obchodów symbolicznej rocznicy tysiąclecia wkroczenia Madziarów do Kotliny Panońskiej uruchomiono pierwszą na kontynencie europejskim linię metra w Budapeszcie . 8 maja cesarz Franciszek Józef odwiedził metro i pozwolił, aby linia została nazwana jego imieniem. Obecnie jest to żółta linia metra.
4 maja :
15 maja – opatentowano płatki kukurydziane .
30 maja (18 maja według kalendarza juliańskiego) – 1389 osób zginęło w Moskwie w wyniku paniki , do jakiej doszło w czasie uroczystości z okazji koronacji Mikołaja II Romanowa .
26 maja :
27 maja – tornado zniszczyło Saint Louis w stanie Missouri , zabijając co najmniej 255 osób.
30 maja – w Nowym Jorku Amerykanin Bernard Wefers ustanowił rekord świata w biegu na 200 m po prostej wynikiem 21,2 s.
Maj – amerykańskie pismo Cosmopolitan zorganizowało wyścig samochodowy z Nowego Jorku do Irvington-on-Hudson. Zwyciężył Amerykanin C. Dureya (kwota nagrody 3000 $).
1 czerwca – uruchomiono komunikację tramwajową w szwajcarskim Lugano .
3 czerwca – tajny układ rosyjsko-chiński o sojuszu wojskowym. Okręty wojenne Rosji mogły, na wypadek wojny, korzystać ze wszystkich portów chińskich. Rosja zobowiązała się do zbudowania linii kolejowej w Mandżurii (kolej wschodniochińska ).
4 czerwca – Henry Ford odbył premierową, nocną jazdę przez Detroit swym pierwszym prototypem samochodu Ford Quadricycle z silnikiem na etanol .
8 czerwca – w Paryżu dokonano pierwszej w historii kradzieży auta . Mechanik barona de Zuylen przywłaszczył sobie jego Peugeota Type 9 tuż po dokonaniu naprawy. Samochód i mechanik odnaleźli się wkrótce potem niedaleko miasta Asnières .
15 czerwca – 27 tysięcy osób zginęło w trzęsieniu ziemi na japońskiej wyspie Honsiu .
16 czerwca – u wybrzeży francuskiej wyspy Ouessant rozbił się na skałach brytyjski parowiec SS „Drummond Castle”; zginęły 243 osoby, 3 uratowano.
18 lipca – pierwszy pokaz filmowy na ziemiach polskich (aparatura edisonowska).
27 lipca – Guglielmo Marconi przeprowadził pierwszą publiczną próbę radia .
28 lipca – Miami otrzymało prawa miejskie.
6 sierpnia – Madagaskar został kolonią francuską.
9 sierpnia – miała miejsce katastrofa szybowca , w wyniku której następnego dnia zmarł Otto Lilienthal , pionier szybownictwa .
17 sierpnia – gorączka złota w Klondike : odkryto pierwsze pokłady złota w rejonie rzeki Klondike .
26 sierpnia – grupa rewolucjonistów ormiańskiego pochodzenia zajęła Bank Osmański w Stambule . W odwecie doszło do pogromów Ormian , w czasie których zginęło ok. 50 tysięcy ludzi.
27 sierpnia – Wojna angielsko-zanzibarska : Brytyjczycy zwyciężyli w najkrótszym w historii (trwał 45 minut) międzynarodowym konflikcie zbrojnym.
9 września – niemiecki chirurg Ludwig Rehn przeprowadził pierwsza udaną operację serca .
19 września – niemiecki reżyser Oskar Messter skonstruował projektor filmowy (wykorzystywany w berlińskiej sali projekcyjnej Wilhelmshallen).
22 września – królowa Wiktoria prześcignęła swojego dziadka Jerzego III i stała się najdłużej panującym brytyjskim monarchą.
22 września –30 września – cyklon tropikalny spustoszył znaczną część Wschodniego Wybrzeża Stanów Zjednoczonych, począwszy od Cedar Keys na Florydzie .
1 października – bracia Pathé założyli firmę Pathé Frères (w ciągu 2 lat stała się największym francuskim przedsiębiorstwem filmowym).
26 października – pokój włosko-etiopski zawarty w Addis Abebie . Włosi zrzekli się zdobytej prowincji Tigre, obiecali wypłacić kontrybucję i uznali pełną niepodległość Etiopii .
7 –11 listopada – na torze wyścigów konnych Narragannsett Park (stan Rhode Island ), rozegrano serię krótkich 1-milowych wyścigów samochodowych (biegi eliminacyjne i finał). Triumfowali Amerykanie Riker i Whiting na elektrycznym pojeździe Riker Electric. To pierwsze zawody samochodowe na zamkniętym okręgu (owalu).
16 listopada – uruchomiono elektrownię wodną na wodospadzie Niagara .
27 listopada – w Lipsku odbyła się premiera opery Kukułka Ferenca Lehára .
3 grudnia – Herman Hollerith założył Tabulating Machine Company (późniejsze IBM ).
14 grudnia – uruchomiono metro w Glasgow .
24 grudnia – premiera pierwszego w dziejach kinematografii francuskiego horroru Rezydencja diabła w reżyserii Georges’a Mélièsa .
30 grudnia – rewolucja na Filipinach: w Manili został stracony José Rizal .
Podpisano porozumienie chińsko-japońskie w sprawie kolei wschodniochińskiej. Oba państwa zobowiązały się nie ingerować w sprawy koreańskie.
Tajny układ obronny chińsko-rosyjski przeciwko ewentualnej agresji japońskiej. Chiny udzieliły Rosji koncesji na przedłużenie kolei syberyjskiej przez Mandżurię do Port Arthur i wybrzeża Oceanu Spokojnego.
Japonia i Rosja podpisały porozumienie w sprawie wzajemnej pomocy w Korei w walce przeciwko tamtejszemu rządowi.
Francja zaanektowała Madagaskar .
Wystawienie sztuki Alfreda Jarry Ubu Król czyli Polacy (wywarła wielki wpływ na awangardę w teatrze XX w.).
Zapoczątkowano budowę kolei bagdadzkiej.
Jakub Jodko Narkiewicz dokonał pierwszej w świecie fotografii aureoli, fotografia kirlianowska .
Rozegrano wyścigi samochodowe Paryż -Marsylia -Paryż. Na trasie o długości 1711 km rywalizowały ze sobą 32 pojazdy (23 czterokołowe i 9 trójkołowych) w tym 2 o napędzie parowym. Najlepszy czas uzyskał Lejane na trójkołowym Amédée Bollée.
Utworzenie argentyńskiej Partii Socjalistycznej.
Założenie Socjalistycznej Partii Brazylii (przestała działać podczas I wojny światowej).
Powstanie Ukraińskiej Partii Socjalno-Demokratycznej (szerszą działalność rozwinęła dopiero na początku XX w.).
Niemiecki konstruktor, dr Wolfert zbudował pierwszy udany sterowiec ciśnieniowy (w kształcie cygara).
Urodzili się
1 stycznia – Teinosuke Kinugasa , japoński reżyser filmowy (zm. 1982 )
2 stycznia – Dziga Wiertow (ros. Дзи́га Ве́ртов), radziecki scenarzysta i reżyser filmowy (zm. 1954 )
4 stycznia – Everett Dirksen , amerykański prawnik, polityk, senator ze stanu Illinois (zm. 1969 )
14 stycznia – Wrócisław Smoleński , podchorąży Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1918 )
15 stycznia – Tytus Komarnicki , polski prawnik, historyk, dyplomata (zm. 1967 )
18 stycznia – Lola Prusac , francuska projektantka mody (zm. 1985 )
21 stycznia – Artur Anders , niemiecki polityk (zm. 1976 )
23 stycznia – Szarlotta , wielka księżna Luksemburga (zm. 1985 )
26 stycznia – Maria Ossowska , polska etyk i socjolog (zm. 1974 )
27 stycznia :
1 lutego – Anastasio Somoza García , nikaraguański polityk, dyktator Nikaragui (zm. 1956 )
2 lutego :
3 lutego – Aureliusz z Vinalesy , hiszpański kapucyn, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1936 )
4 lutego – Friedrich Hund , niemiecki fizyk (zm. 1997 )
6 lutego – Kazimiera Kutrzebianka , polska historyk sztuki (zm. 1960 )
7 lutego :
8 lutego – Hans Niekrawietz , niemiecki pisarz (zm. 1983 )
11 lutego – Józef Kałuża , legendarny polski piłkarz (zm. 1944 )
15 lutego :
17 lutego :
18 lutego – André Breton , francuski pisarz (zm. 1966 )
25 lutego – John Little McClellan , amerykański polityk, senator ze stanu Arkansas (zm. 1977 )
26 lutego – Roman Matus , polski oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
29 lutego – Morarji Desai (hindi मोरारजी देसाई), indyjski polityk, premier Indii (zm. 1995 )
2 marca :
4 marca :
10 marca :
11 marca – Gustaw Konstanty Żebrowski , oficer służby stałej i porucznik WP , major NSZ (zm. 1973 )
13 marca – Tadeusz Bandoła , polski oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1984)
16 marca – Rafał Abkowicz , ostatni polski hazzan karaimski (zm. 1992 )
17 marca – Aleksander Lisowski , polski działacz niepodległościowy, oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
27 marca – Salwator Mollar Ventura , hiszpański franciszkanin, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1936 )
1 kwietnia :
3 kwietnia – Józef Czapski , polski malarz i pisarz (zm. 1993 )
5 kwietnia – Stanisław Stankiewicz , podpułkownik piechoty Wojska Polskiego (zm. 1953 )
6 kwietnia – Georg Tengwall , szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1954 )
10 kwietnia :
11 kwietnia – Stanisław Korczak , legionista, policjant, ofiara NKWD, zamordowany w Twerze (zm. 1940 )
12 kwietnia – Jan Jerzy Karpiński , polski przyrodnik, entomolog , pisarz, fotografik, pedagog (zm. 1965 )
16 kwietnia – Tristan Tzara , francuski poeta i eseista, inicjator dadaizmu (zm. 1963 )
22 kwietnia – Gunnar Jamvold , norweski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1984 )
29 kwietnia – Zygmunt Wenda , polski pułkownik , polityk, wicemarszałek Sejmu (zm. 1941 )
2 maja :
3 maja – Antoni Chudzikiewicz , polski oficer (zm. 1978 )
5 maja – Norbert Wieliczka , polski urzędnik i oficer (zm. 1940 )
6 maja – Marion Zinderstein Jessup , amerykańska tenisistka (zm. 1980 )
7 maja – Pawieł Aleksandrow (ros. Павел Сергеевич Александров), rosyjski matematyk (zm. 1982 )
8 maja :
13 maja – Władysław Mergel , polski dyplomata, polityk, nauczyciel (zm. 1982 )
15 maja – Charles Mehan , amerykański sportowiec, medalista olimpijski (zm. 1972 )
18 maja – Feliks Chmurkowski , polski aktor, reżyser teatralny, prezes ZASP (zm. 1971 )
22 maja – Maria Kanuta od Pana Jezusa w Ogrójcu (Józefa Chrobot) , polska nazaretanka, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1943 )
23 maja – Karol Kopeć , polski rolnik, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
25 maja :
31 maja – Alojzy Kaczmarczyk , oficer i polityk polski (zm. 1947 )
1 czerwca – Mieczysław Wojciechowski , polski oficer (zm. 1940 )
2 czerwca – Jan Bozowski , polski oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1945 )
7 czerwca :
10 czerwca – Bolesław Strzelecki , polski duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1941 )
11 czerwca – Józef García Mas , hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936 )
13 czerwca – Józef Giaccardo , ksiądz włoski, pierwszy kapłan i pierwszy wikariusz generalny Towarzystwa Świętego Pawła. Błogosławiony Kościoła katolickiego (zm. 1948 )
15 czerwca – Aleksander Pereświet-Sołtan , polski oficer (zm. 1928 )
16 czerwca :
17 czerwca – Rudy Scholz , amerykański sportowiec i prawnik, medalista olimpijski (zm. 1981 )
18 czerwca – Witold Stankiewicz , polski oficer (zm. 1940 )
19 czerwca – Wallis Simpson , kochanka króla-cesarza Imperium Brytyjskiego Edwarda VIII , a po jego abdykacji jego żona (zm. 1986 )
20 czerwca – Luiza Maria Frías Cañizares , hiszpańska działaczka Akcji Katolickiej , męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1936 )
21 czerwca – Władysław Rożen , polski oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1919 )
24 czerwca – Jan Żywek , sierżant Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari (zm. 1945 )
27 czerwca – Egmont Zechlin , niemiecki historyk, wykładowca akademicki (zm. 1992 )
28 czerwca – Roman Łakota , polski buchalter, kawaler Virtuti Militari (zm. 1940 )
2 lipca – Dydak Llorca Llopis , hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936 )
3 lipca – Julian Karol Sym , polski, austriacki i niemiecki aktor, jeden z najbardziej znanych polskich kolaborantów III Rzeszy (zm. 1941 )
6 lipca – Witold Boretti , polski inżynier i oficer, kawaler Virtuti Militari (zm. 1939 )
8 lipca – Jan Kruczek , kapitan piechoty Wojska Polskiego (zm. 1938 )
11 lipca – Ludwik Fleck , polski mikrobiolog i filozof żydowskiego pochodzenia (zm. 1961 )
15 lipca – Henryk Jagiełło , polski oficer i działacz niepodległościowy (zm. 1940 )
16 lipca :
Trygve Lie , norweski polityk, w latach 1946 –1953 pierwszy sekretarz generalny ONZ (zm. 1968 )
Józef Szarota , kapitan piechoty Wojska Polskiego, odznaczony Krzyżem Niepodległości i trzykrotnie Krzyżem Walecznych (zm. 1941 )
19 lipca – Archibald Joseph Cronin , pisarz angielski (zm. 1981 )
20 lipca – Rudolf Kolisch , austriacki skrzypek, dyrygent i pedagog (zm. 1978 )
21 lipca – Sophie Bledsoe Aberle , amerykańska antropolog, lekarz i dietetyk (zm. 1996 )
23 lipca :
26 lipca – Jack E. Cox , brytyjski operator filmowy (zm. 1960 )
27 lipca :
30 lipca – Zygmunt Muchniewski , polski polityk, premier rządu RP na uchodźstwie (zm. 1979 )
31 lipca – Helena Budzyńska , polska działaczka komunistyczna (zm. 1937 )
3 sierpnia :
7 sierpnia – Mosze Aram , izraelski polityk (zm. 1978 )
10 sierpnia – Stefan Wiechecki , pseudonim Wiech, polski pisarz i dziennikarz (zm. 1979 )
17 sierpnia :
20 sierpnia – Ludwik Kinicki , polski działacz religijny, bankowiec, redaktor naczelny dwutygodnika „Nowy Dzień ”, nadzorca działalności Świadków Jehowy w Generalnej Guberni , więzień KL Mauthausen -Gusen (zm. 1944 )
23 sierpnia – Józef Adam Stanisław Mickiewicz , polski kapitan pilot obserwator (zm. 1943 )
24 sierpnia – Władysław Steinhaus , polski żołnierz, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1915 )
27 sierpnia :
1 września – Stefan Nowaczek , polski wojskowy, zamordowany w Charkowie (zm. 1940 )
5 września – Heimito von Doderer , austriacki pisarz (zm. 1966 )
10 września – Adele Astaire , amerykańska tancerka pochodzenia żydowsko-niemieckiego (zm. 1981 )
11 września – Robert S. Kerr , amerykański polityk, senator ze stanu Oklahoma (zm. 1963 )
12 września – Margueritte Laugier , francuska astronom (zm. 1976 )
13 września – Tadeusz Szeligowski , polski kompozytor i pedagog (zm. 1963 )
15 września – Stanisław Mysakowski , polski duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1942 )
24 września :
25 września – Sandro Pertini , włoski polityk, prezydent Włoch (zm. 1990 )
29 września – Bronisław Słupeczański , polski oficer (zm. 1964 )
12 października – Wacław Popiel , pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
13 października – Józef Maria Segura Penadés , hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936 )
15 października – Apolinary Skobelski , polski żołnierz, policjant, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. 1940 )
18 października – Witold Mystkowski , polski legionista, samorządowiec, prezydent Włocławka (zm. 1939 )
18 października – Adolf Strachow , radziecki grafik i rzeźbiarz pochodzenia żydowskiego (zm. 1979 )
19 października – Nat Holman , amerykański koszykarz, trener (zm. 1995 )
31 października – Ethel Waters , amerykańska wokalistka jazzowa i bluesowa, aktorka (zm. 1977 )
2 listopada – Marcin Pasierb , major piechoty Wojska Polskiego (zm. 1942 )
8 listopada – Bożymir Stala , polski urzędnik, oficer, kawaler Orderu Virtuti Militari (zm. ?)
10 listopada – Heinz Prüfer , niemiecki matematyk (zm. 1934 )
14 listopada – Marcin Trojok , polski pedagog, działacz społeczno-narodowy (zm. 1969 )
17 listopada – Herbert Romulus O’Conor , amerykański polityk, senator ze stanu Maryland (zm. 1960 )
23 listopada – Klement Gottwald , czechosłowacki polityk, działacz komunistyczny, prezydent Czechosłowacji (zm. 1953 )
25 listopada – Tore Holm , szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1977 )
28 listopada :
29 listopada :
1 grudnia – Gieorgij Żukow , marszałek radziecki (zm. 1974 )
2 grudnia – Alfons Tracki , niemiecki marysta, męczennik z Albanii, błogosławiony katolicki (zm. 1946 )
3 grudnia – Bolesław Szabelski , polski kompozytor , organista (zm. 1979 )
4 grudnia – Ignacy Kowalski , działacz komunistyczny, burmistrz Zamościa (zm. 1977 )
7 grudnia – Wiktor Dega , polski lekarz, profesor Uniwersytetu Poznanskiego (zm. 1995 )
9 grudnia – Francis Higbee Case , amerykański polityk, senator ze stanu Dakota Południowa (zm. 1962 )
10 grudnia – Adam Makarewicz , polski oficer artylerii (zm. 1940 )
12 grudnia – Aleksander Zawisza , polski prawnik, polityk, premier rządu RP na obczyźnie (zm. 1977 )
17 grudnia :
18 grudnia – Stanisław Mackiewicz , pseudonim Cat, polski polityk i publicysta (zm. 1966 )
21 grudnia – Konstanty Rokossowski , marszałek ZSRR i Polski (zm. 1968 )
23 grudnia – Wiktor (Wiktorian) Calvo Lozano , hiszpański redemptorysta, męczennik, błogosławiony katolicki
27 grudnia – Carl Zuckmayer , niemiecki pisarz (zm. 1977 )
31 grudnia – Helena Suska , polska i kanadyjska malarka (zm. 1993 )
data dzienna nieznana:
Przypisy
↑ Teofil T. Lijewski Teofil T. , Rozwoj sieci kolejowej Polski. , Inst. Georgr. PAN, 1959, Str. 41, OCLC 257001336 [dostęp 2021-11-27] .
↑ DWORZEC BRAMA NIZINNA – Encyklopedia Gdańska [online], gedanopedia.pl [dostęp 2021-11-28] .
↑ DWORZEC CENTRALNY – Encyklopedia Gdańska [online], gedanopedia.pl [dostęp 2021-11-28] .
↑ The History of BKV, Part 1 . bkv.hu. [dostęp 2015-08-19].
↑ Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau: Habryka Julia . ofiary.auschwitz.org. [dostęp 2025-03-14]. (pol. ) .
↑ Urszula U. Rzewiczok Urszula U. (red.), Patronowie katowickich ulic i placów , wyd. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic , 2013, s. 357, ISBN 978-83-87727-38-3 (pol. ) .