Hirundo

	Hirundo
	Linnaeus, 1758
	; Jaskółka pacyficzna (H. tahitica)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	jaskółkowate
Podrodzina	jaskółki
Rodzaj	Hirundo
	Typ nomenklatoryczny
	Hirundo rustica Linnaeus, 1758
Synonimy
	Chelidon T. Forster, 1817; Herse ; Setirundo Lesson, 1843; Hemicecrops Bonaparte, 1857; Uromitus Bonaparte, 1857; Hypurolepis Gould, 1868; Waldenia Sharpe, 1869; Hemicecropis Sharpe & Wyatt, 1893; Natalornis Roberts, 1922; Hersepis Mathews, 1936; Charitochelidon Wolters, 1943;
Gatunki
	14 gatunków – zobacz opis w tekście
	14 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Hirundo – rodzaj ptaków z podrodziny jaskółek (Hirundininae) w obrębie rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach poza Antarktydą.

Morfologia

Długość ciała 12–25 cm, masa ciała 9–29 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej System przyrody w trzech królestwach: według klas, rzędów, rodzajów i gatunków, wraz z cechami charakterystycznymi, różnicami, synonimami i miejscami występowania. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) dymówka (H. rustica).

Etymologia

Hirundo: łac. hirundo, hirundinis ‘jaskółka’.
Chelidon: gr. χελιδων khelidōn, χελιδονος khelidonos ‘jaskółka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chelidon procne T. Forster, 1817 (= Hirundo rustica Linnaeus, 1758).
Herse: w mitologii greckiej Herse (gr. Έρση Hersē) to piękna córka Kekropsa, króla Aten, która podbiła serce Merkurego. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo taitensis Lesson, 1826 (= Hirundo tahitica J.F. Gmelin, 1789).
Setirundo: łac. saeta lub seta ‘szczecina’; hirundo, hirundinis ‘jaskółka’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo filifera Stephens, 1825.
Hemicecrops (Hemicecropis): gr. ἡμι- hēmi- ‘pół-, mały’, od ἡμισυς hēmisus ‘połowa’; rodzaj Cecrops Boie, 1826 (jaskółka). Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Hirundo dimidiata Sundevall, 1850.
Uromitus: gr. ουρα oura ‘ogon’; μιτος mitos ‘nić, pasek’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo filifera Stephens, 1825.
Hypurolepis: gr. ὑπο hupo ‘pod’; ουρα oura ‘ogon’; λεπις lepis, λεπιδος lepidos ‘łuska’, od λεπω lepō ‘obierać’.
Waldenia: płk. Arthur Hay, wicehrabia Walden i 9. markiz Tweeddale (1824–1878), oficer armii brytyjskiej, podróżnik, przyrodnik. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo nigrita G.R. Gray, 1845.
Natalornis: prowincja Natal (obecnie prowincja KwaZulu-Natal), Południowa Afryka; gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo atrocaerulea Sundevall, 1850.
Hersepis: zbitka wyrazowa nazw rodzajów – Herse G.R. Gray, 1841 (jaskółka) i Hypurolepis Gould, 1868 (jaskółka).
Charitochelidon: gr. χαρις kharis, χαριτος kharitos ‘wdzięk, uroczość’, od χαιρω khairō ‘cieszyć się’; χελιδων khelidōn, χελιδονος khelidonos ‘jaskółka’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo albigularis Strickland, 1849.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Hirundo nigrorufa Bocage, 1877 – jaskółka rdzawa
Hirundo atrocaerulea Sundevall, 1850 – jaskółka długosterna
Hirundo tahitica J.F. Gmelin, 1789 – jaskółka pacyficzna
Hirundo neoxena Gould, 1842 – jaskółka australijska
Hirundo albigularis Strickland, 1849 – jaskółka białogardła
Hirundo smithii Leach, 1818 – jaskółka rdzawogłowa
Hirundo nigrita G.R. Gray, 1845 – jaskółka modra
Hirundo rustica Linnaeus, 1758 – dymówka
Hirundo angolensis Bocage, 1868 – jaskółka angolska
Hirundo lucida Hartlaub, 1858 – jaskółka rdzawogardła
Hirundo aethiopica Blanford, 1869 – jaskółka rudoczelna
Hirundo leucosoma Swainson, 1837 – jaskółka białoskrzydła
Hirundo megaensis Benson, 1942 – jaskółka białosterna
Hirundo dimidiata Sundevall, 1850 – jaskółka przylądkowa

Uwagi

↑ Młodszy homonim Herse Oken, 1815 (Lepidoptera).
1 2 Nowa nazwa dla Herse G.R. Gray, 1841.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Hemicecrops Bonaparte, 1857.
1 2 Podgatunek H. smithii.

Przypisy

1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 191. (łac.).
↑ T.I.M. Forster: A synoptical catalogue of British birds; intended to identify the species mentioned by different names in several catalogues already extant. Forming a book of reference to Observations on British ornithology. London: Printed by and for Nichols, son, and Bentley, 1817, s. 17. (ang.).
↑ G.R. Gray, 1841
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 11. (ang.).
↑ R.-P. Lesson. Index ornithologique. „L’Écho du monde savant et l’Hermès”. Dixième Année; Deuxième semestre. 8 (8), s. kol. 182, 1843. (fr.).
1 2 Ch.-L. Bonaparte. Parallelismo fra la tribu' dei cantori fissirostri e quella dei velucri hianti e dei noturni ovvero insidenti. „Rivista Contemporanea”. 9, s. 210, 1857. Torino. (wł.).
↑ J. Gould: The Birds of Asia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, published by the author, 1868, s. tekst i ryc. 32. (ang.).
↑ R.B. Sharpe. Waldenia, gen. nov.. „Ibis”. New Series. 5 (20), s. 461, 1869. (ang.).
↑ R.B. Sharpe & C.W. Wyatt: A monograph of the Hirundinidae: or family of swallows. Cz. 1. London: Printed for the authors, 1892, s. lvii. (ang.).
↑ A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 222, 1922. (ang.).
↑ G.M. Mathews: A supplement to the birds of Norfolk and Lord Howe Islands: to which is added those birds of New Zealand not figured by Buller. London: H.F. & G. Witherby, 1936, s. 32. (ang.).
↑ H.E. Wolters. Vorläufiges zur Gattungssystematik der Passeres. „Zoologischer Anzeiger”. 143, s. 190, 1943. (niem.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-09-14]. (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Hirundo, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2026-09-14] (ang.).
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 8. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hirundo [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Chelidon [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Herse [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Setirundo [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hemicecrops [dostęp 2026-09-14] .
↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Passeriformes, or Perching birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 10: Fringilliformes: Part I. containing tiie families dicæidÆ, Hirundinidæ, Ampelidæ, Mniotiltidæ, and Motacillidæ. Printed by order of the Trustees: London, 1885, s. 123, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Uromitus [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypurolepis [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Waldenia [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Natalornis [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Hersepis [dostęp 2026-09-14] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Charitochelidon [dostęp 2026-09-14] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-14].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Młodszy homonim Herse Oken, 1815 (Lepidoptera).

[nn-8] 1 2 Nowa nazwa dla Herse G.R. Gray, 1841.

[11] Niepoprawna późniejsza pisownia Hemicecrops Bonaparte, 1857.

[podg-23] 1 2 Podgatunek H. smithii.

[Linnaeus-1] 1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 191. (łac.).

[for-2] T.I.M. Forster: A synoptical catalogue of British birds; intended to identify the species mentioned by different names in several catalogues already extant. Forming a book of reference to Observations on British ornithology. London: Printed by and for Nichols, son, and Bentley, 1817, s. 17. (ang.).

[4] G.R. Gray, 1841

[gray41-5] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 11. (ang.).

[les-6] R.-P. Lesson. Index ornithologique. „L’Écho du monde savant et l’Hermès”. Dixième Année; Deuxième semestre. 8 (8), s. kol. 182, 1843. (fr.).

[bon-7] 1 2 Ch.-L. Bonaparte. Parallelismo fra la tribu' dei cantori fissirostri e quella dei velucri hianti e dei noturni ovvero insidenti. „Rivista Contemporanea”. 9, s. 210, 1857. Torino. (wł.).

[gou-9] J. Gould: The Birds of Asia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, published by the author, 1868, s. tekst i ryc. 32. (ang.).

[sha69-10] R.B. Sharpe. Waldenia, gen. nov.. „Ibis”. New Series. 5 (20), s. 461, 1869. (ang.).

[sha&wya-12] R.B. Sharpe & C.W. Wyatt: A monograph of the Hirundinidae: or family of swallows. Cz. 1. London: Printed for the authors, 1892, s. lvii. (ang.).

[rob-13] A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 222, 1922. (ang.).

[mat-14] G.M. Mathews: A supplement to the birds of Norfolk and Lord Howe Islands: to which is added those birds of New Zealand not figured by Buller. London: H.F. & G. Witherby, 1936, s. 32. (ang.).

[wol-15] H.E. Wolters. Vorläufiges zur Gattungssystematik der Passeres. „Zoologischer Anzeiger”. 143, s. 190, 1943. (niem.).

[ioc-16] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-09-14]. (ang.).

[botw-17] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Hirundo, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2026-09-14] (ang.).

[gray40-18] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 8. (ang.).

[19] The Key to Scientific Names ↓, Hirundo [dostęp 2026-09-14] .

[20] The Key to Scientific Names ↓, Chelidon [dostęp 2026-09-14] .

[21] The Key to Scientific Names ↓, Herse [dostęp 2026-09-14] .

[22] The Key to Scientific Names ↓, Setirundo [dostęp 2026-09-14] .

[24] The Key to Scientific Names ↓, Hemicecrops [dostęp 2026-09-14] .

[sha85-25] R.B. Sharpe: Catalogue of the Passeriformes, or Perching birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 10: Fringilliformes: Part I. containing tiie families dicæidÆ, Hirundinidæ, Ampelidæ, Mniotiltidæ, and Motacillidæ. Printed by order of the Trustees: London, 1885, s. 123, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).

[26] The Key to Scientific Names ↓, Uromitus [dostęp 2026-09-14] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Hypurolepis [dostęp 2026-09-14] .

[28] The Key to Scientific Names ↓, Waldenia [dostęp 2026-09-14] .

[29] The Key to Scientific Names ↓, Natalornis [dostęp 2026-09-14] .

[30] The Key to Scientific Names ↓, Hersepis [dostęp 2026-09-14] .

[31] The Key to Scientific Names ↓, Charitochelidon [dostęp 2026-09-14] .

[Mielczarek&Kuziemko-32] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-14].