Zanim został pisarzem pracował jako zbieracz winogron, świniopas, poborca podatkowy, kiper, dziennikarz piszący o sprzęcie hi-fi i muzyk punkowy. Po ukończeniu Uniwersytetu Edynburskiego wyjechał na cztery lata do Londynu, a następnie na sześć lat do Francji.
Obecnie mieszka w Edynburgu razem ze swoją żoną Mirandą i dwoma synami, Jackiem i Kitem.
Kariera pisarska
Zadebiutował powieścią Ciemne wody (The Flood), a rok później ukazała się pierwsza powieść z inspektorem Rebusem zatytułowana Supełki i krzyżyki. Jego książki zostały przetłumaczone na 22 języki.
Akcja powieści z inspektorem Johnem Rebusem toczy się przeważnie w Edynburgu. Cztery z nich zostały zekranizowane (John Hannah jako John Rebus). W 2006 w rolę Rebusa wcielił się Ken Stott(inne języki), uważany za idealnego odtwórcę tej roli.
Twórczość
Cykl o Johnie Rebusie – cykl powieściowy, którego bohaterem jest detektyw policji edynburskiej
w 1997 jego powieść Black & Blue otrzymała Złoty Sztylet Macallana oraz była nominowana do prestiżowej Nagrody im. Edgara Allana Poe jako powieść roku
w 1999 powieść Martwe Dusze została nominowana do Złotego Sztyletu
w 2004 powieść Odrodzeni została uhonorowana Nagrodą im. Edgara Allana Poego
w 2005 otrzymał Diamentowy Sztylet za całokształt twórczości, a jego powieść Zaułek szkieletów otrzymała nagrodę literacką Galaxy British Book Awards za powieść kryminalną. Sam Rankin otrzymał The GQ Men of the Year Awards 2005 w kategorii pisarz.
w 2007 otrzymał nagrodę literacką Galaxy British Book Awards za powieść kryminalną The Naming of the Dead.
w 2008 był nominowany do tej samej nagrody z książką Exit Music.
Otrzymał też honorowe doktoraty na Uniwersytecie Edynburskim (2003), na Uniwersytecie Abertay Dundee (1999), Uniwersytecie St. Andrews i na Uniwersytecie w Hull (2005). W czerwcu 2002 został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego za zasługi dla literatury.